به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، نشست هماندیشی و هم افزایی دستگاههای حاکمیتی و مجموعه های قرآنی پیرامون «نهضت زندگی با آیه ها» امروز (شنبه، چهارم مهرماه) در مجموعه سرچشمه تهران در حال برگزاری است.
حجتالاسلام سیدمصطفی حسینی، دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی در این نشست، با اشاره به ضرورت گسترش گفتمان قرآنی در جامعه گفت: یکی از اهدافی که در برنامه «زندگی با آیهها» با جدیت دنبال میشد، کار و تمرکز بر آیات اساسی و کلیدواژههای قرآنی بود تا این مفاهیم از سطح آشنایی فردی فراتر رفته و به مسلمات فکری و بینات جامعه تبدیل شود.
وی افزود: تلاش ما این بوده است که با کار مستمر بر مفاهیم و کلیدواژههای قرآن کریم، یک نگاه قرآنی در جامعه حاکم شود و در ادامه، فضاسازی و جریانسازی قرآنی در کشور شکل بگیرد، به گونهای که قرآن کریم در عرصههای مختلف زندگی اجتماعی مردم حضور پررنگتری داشته باشد.
حجتالاسلام حسینی با اشاره به جلوههای حضور مردم و قرآن در جریان حوادث اخیر اظهار کرد: به برکت خون مطهر شهدای قرآنی، اتفاقی در جامعه رقم خورد که به اذعان بسیاری از بزرگان، شاید نسل ما کمتر نمونهای از این تجلی قرآن را به این شکل مشاهده کرده بود.
دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی ادامه داد: در شرایطی که کشور درگیر جنگ بود، شاهد بودیم که قرآن در سنگر، خیابان و در حماسه حضور مردم جلوههای متفاوتی پیدا کرد و مردم نشان دادند که ارتباط آنان با قرآن تنها به محافل و جلسات رسمی محدود نمیشود، بلکه آموزههای قرآنی میتواند در متن زندگی اجتماعی و در شرایط حساس نیز خود را نشان دهد.
وی با بیان اینکه شرایط جدید کشور، زمینه متفاوتی برای فعالیتهای قرآنی فراهم کرده است، گفت: همانگونه که در ساحتها و سنگرهای مختلف، معادلات پس از جنگ نسبت به پیش از آن متفاوت شده است، در حوزه فعالیتهای قرآنی نیز باید متناسب با شرایط جدید، رویکردها و برنامههای خود را بازتعریف کنیم.
حجتالاسلام حسینی تصریح کرد: نهضت قرآنی، کارهای قرآنی و فعالیتهایی که امروز در کشور دنبال میکنیم، با توجه به نعمتی که خداوند متعال در اختیار ما قرار داده، آمادگی موجود در جامعه و حضور پررنگ مردم، از ظرفیتهای تازهای برخوردار شده است.
وی ادامه داد: امروز فعالیت قرآنی در مسجد نسبت به گذشته بسیار مهیاتر است. در محله نیز زمینه برای فعالیت قرآنی فراهمتر از گذشته است و در مدرسه، دانشگاه، حوزه، ادارات، نهادها و دستگاههای مختلف و همچنین در فضای مجازی و رسانه، ابواب جدیدی برای ترویج و توسعه فرهنگ قرآنی گشوده شده است.
دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی با تأکید بر ضرورت استفاده از این ظرفیتها خاطرنشان کرد: وقتی جامعه آمادگی بیشتری برای پذیرش و توسعه فعالیتهای قرآنی دارد، طبیعی است لحن بیانات فعالان این عرصه نیز باید متناسب با این شرایط جدید باشد.
امروز باید از ظرفیت مساجد، محلات، مدارس، دانشگاهها، حوزههای علمیه، ادارات و رسانهها برای توسعه فرهنگ قرآنی استفاده کنیم و تلاش داشته باشیم قرآن کریم بیش از گذشته در متن زندگی مردم و مناسبات اجتماعی حضور پیدا کندحجتالاسلام حسینی اظهار کرد: امروز باید از ظرفیت مساجد، محلات، مدارس، دانشگاهها، حوزههای علمیه، ادارات و رسانهها برای توسعه فرهنگ قرآنی استفاده کنیم و تلاش داشته باشیم قرآن کریم بیش از گذشته در متن زندگی مردم و مناسبات اجتماعی حضور پیدا کند.
وی با اشاره به تجربه اجرای طرح «زندگی با آیهها» گفت: این طرح تلاش داشت با تمرکز بر آیات و کلیدواژههای مهم قرآنی، مفاهیم قرآن را به زبان قابل فهم و کاربردی برای جامعه ارائه کند و زمینهای فراهم آورد تا آیات قرآن در زندگی روزمره مردم مورد توجه قرار گیرد.
دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی افزود: هدف از چنین برنامههایی صرفاً افزایش تعداد برنامهها و محافل قرآنی نیست، بلکه باید به دنبال شکلگیری یک جریان فکری و فرهنگی مبتنی بر قرآن در جامعه باشیم؛ جریانی که بتواند در تصمیمها، رفتارها و مناسبات اجتماعی مردم اثرگذار باشد.
وی ادامه داد: اگر بتوانیم مفاهیم اساسی قرآن را به گفتمان عمومی جامعه تبدیل کنیم، آن زمان میتوان گفت که قرآن از مرحله فعالیتهای محدود و مناسبتی عبور کرده و به بخشی از فرهنگ عمومی مردم تبدیل شده است.
حجتالاسلام حسینی با اشاره به شرایط اجتماعی کشور پس از جنگ گفت: امروز باید از فرصت به وجود آمده برای تقویت فعالیتهای قرآنی استفاده کنیم. حضور مردم در صحنه و ظرفیتهایی که در مساجد، محلات و مجموعههای مختلف ایجاد شده، زمینهای فراهم کرده است که بتوان حرکت قرآنی را با قوت بیشتری دنبال کرد.
وی خاطرنشان کرد: این مسیر نیازمند همکاری همه مجموعههای قرآنی و فرهنگی است و باید تلاش کنیم ظرفیتهای موجود را در کنار یکدیگر قرار دهیم تا نهضت قرآنی در جامعه تقویت شود.
دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی بر ضرورت استمرار این حرکت تأکید کرد و گفت: امیدواریم جلسات و برنامههایی که در حوزه قرآن برگزار میشود، بتواند موجبات رضایت قرآن کریم را فراهم کند و زمینهساز حضور هرچه بیشتر آموزههای قرآن در زندگی فردی و اجتماعی مردم باشد.
هدفگذاری «زندگی با آیهها» برای رساندن پیام قرآن به ۵۰ میلیون نفر
حجتالاسلام علی تقیزاده، رئیس سازمان دارالقرآن الکریم هم در این نشست با اشاره به مأموریت نهضت ملی «زندگی با آیهها» برای تبدیل قرآن به کتاب زندگی مردم، اظهار کرد: یکی از مسائل اساسی امروز جامعه، جنگ شناختی و جنگ ادراکی است و در چنین شرایطی باید تلاش کنیم قرآن کریم به معنای واقعی کلمه به کتاب زندگی مردم تبدیل شود، یعنی مردم بتوانند از سرمایه قرآنی خود برای حل مسائل و مواجهه با مشکلات زندگی استفاده کنند.
وی افزود: نظرسنجیها و آمارهای ما نشان میدهد بیش از ۹۵ درصد مردم قرآن را به عنوان یک کتاب مقدس قبول دارند، اما هنگامی که بررسی میکنیم مردم با چه هدفی به قرآن مراجعه میکنند و تا چه اندازه قرآن را برای حل مسائل و به عنوان کتاب زندگی خود مورد استفاده قرار میدهند، آمار به اندازه میزان پذیرش و اعتقاد مردم به قرآن قابل قبول نیست.
حجت الاسلام تقیزاده ادامه داد: یکی از مأموریتهای اصلی نهضت «زندگی با آیهها» این است که این فاصله را کاهش دهد و قرآن از جایگاه یک کتاب مقدس در ذهن مردم، به یک کتاب کاربردی برای زندگی تبدیل شود، کتابی که مردم برای حل مسائل فردی و اجتماعی خود به آن رجوع کنند.
رئیس سازمان دارالقرآن الکریم با اشاره به برنامهریزی سهساله این نهضت گفت: برای تحقق این هدف، چهار لایه هدف کمی را برای یک بازه سهساله تعریف کردهایم. اکنون در آستانه ورود به چهارمین ماه رمضان فعالیت این نهضت قرار داریم و ماه رمضان نخست را بیشتر به عنوان گام اول و مرحله مقدماتی و کسب تجربه در نظر گرفتیم.
وی افزود: در ماه رمضان پیش رو وارد گام سوم این برنامه میشویم و این مرحله از ماه رمضان آغاز شده و تا پایان سال ۱۴۰۶ ادامه خواهد داشت.
حجت الاسلام تقیزاده با تشریح اهداف چهارگانه این مرحله اظهار کرد: هدف نخست این است که پیام نهضت «زندگی با آیهها» به ۵۰ میلیون نفر برسد. هدف دوم شناسایی و برقراری ارتباط مؤثر با ۲۰ میلیون نفر از مخاطبان است تا بتوانیم برای آنها اقدامات و برنامههای متناسب طراحی کنیم.
وی ادامه داد: هدف سوم، حفظ، تبیین و کاربردیسازی ۲۰۰ آیه قرآن برای ۱۰ میلیون نفر است و در هدف چهارم نیز تلاش داریم میدان کنشگری مردمی را توسعه دهیم و یک میلیون سفیر قرآن کریم داشته باشیم.
رئیس سازمان دارالقرآن الکریم این اهداف را یک مسیر تدریجی برای تبدیل مخاطب عمومی به مخاطب وفادار و سپس کنشگر قرآنی دانست و گفت: این چهار هدف در واقع یک فرایند را دنبال میکند، به این معنا که مخاطب عمومی ابتدا با پیام قرآن ارتباط برقرار کند، سپس به مخاطب همراه و وفادار تبدیل شود و در نهایت خود او به یک کنشگر و سفیر قرآن تبدیل شود.
بیش از ۲۰۰ نفر از استادان و صاحبنظران قرآنی در نظرسنجی مربوط به انتخاب محورهای محتوایی مشارکت کردند تا مشخص شود در فصل بندگی پیش رو، از ماه رجب تا پایان رمضان، فعالیتها بر چه محورهایی متمرکز شود
حجت الاسلام تقیزاده با اشاره به بررسی محورهای محتوایی نهضت در ماههای آینده گفت: در این زمینه مباحثات و بررسیهای فراوانی انجام شد و بیش از ۲۰۰ نفر از استادان و صاحبنظران قرآنی در نظرسنجی مربوط به انتخاب محورهای محتوایی مشارکت کردند تا مشخص شود در فصل بندگی پیش رو، از ماه رجب تا پایان رمضان، فعالیتها بر چه محورهایی متمرکز شود.
وی افزود: در این بررسیها دو گفتمان کلان مورد توجه قرار گرفت نخست، مسئله جدی شدن قرآن در زندگی و تلاش برای تثبیت جایگاه قرآن به عنوان کتاب زندگی و دوم، گفتمان جهاد، مبارزه و مقاومت که با توجه به شرایط سالهای اخیر و مسائل پیش روی جامعه مورد توجه قرار گرفته است.
رئیس سازمان دارالقرآن الکریم ادامه داد: در ذیل این دو گفتمان نیز محورهای محتوایی مختلفی انتخاب شده است که تلاش شده در طراحی آنها از آیات قرآن و بیانات قرآنی رهبر شهید استفاده شود.
وی با اشاره به بررسی بیانات قرآنی رهبر شهید در ماههای گذشته گفت: در این بررسی، بیش از ۱۵ آیه مشاهده شد که در بیانات ایشان در هفت ماه گذشته، به صورت مستقیم برای تبیین مسائل زندگی مورد استفاده قرار گرفته است و تلاش شده این آیات در طراحی محتوایی نهضت مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: یکی از محورهای مهم، موضوع خونخواهی، مبارزه و عدم سازش با دشمنان عهدشکن است که در مجموعهای از آیات مورد توجه قرار گرفته و بر ادامه مسیر ایستادگی و مقاومت تأکید دارد.
وی محور دوم را توجه به خداوند متعال و توکل بر او عنوان کرد و گفت: در پیامهای رهبر شهید نیز بر یاد خدا، توکل به خدای متعال و توجه به حضرات معصومین(ع) تأکید شده است و ما نیز تلاش کردهایم این موضوع را به عنوان یکی از محورهای محتوایی نهضت در نظر بگیریم، چراکه توجه به خداوند میتواند زمینهساز گشایش و پیروزی باشد.
رئیس سازمان دارالقرآن الکریم ادامه داد: محور دیگر، اتحاد، انسجام، مواسات و خیرخواهی خالصانه است که به عنوان یکی از شروط پیروزی و مقابله با دشمن مورد توجه قرار گرفته است.
وی همچنین با اشاره به ضرورت روایت صحیح از ظرفیتها و دستاوردهای جامعه اظهار کرد: یکی دیگر از محورهای محتوایی، توجه به نعمتها و ظرفیتهایی است که در ماههای اخیر و پس از حوادث سنگین و پرالتهاب مورد توجه قرار گرفته است. باید این نعمتها و اتفاقات مثبت را دید و برای جامعه روایت کرد.
حجت الاسلام تقیزاده با بیان اینکه طراحی محتوای قرآنی برای ماه رمضان با پیچیدگیهایی همراه است، گفت: در برنامهریزی محتوایی با سه تقویم شامل تقویم شمسی، تقویم قمری و همچنین تقسیمبندی اجزای قرآن مواجه هستیم و همین مسئله یک ماتریس پیچیده برای انتخاب و چینش آیات ایجاد میکند.
وی افزود: تلاش ما این است که آیات محوری پیش از ماه رمضان انتخاب شوند و در این انتخاب نیز صرفاً مخاطبان مذهبی و حزباللهی مدنظر نباشند، بلکه آیات بتوانند با عموم جامعه و اقشار مختلف، از جمله مخاطبان خاکستری، ارتباط برقرار کنند.
رئیس سازمان دارالقرآن الکریم خاطرنشان کرد: به همین دلیل، مفاهیمی مانند «به آغوش قرآن برگرد»، «با هم مهربان باشیم» و توجه به معجزه حرکت و سایر مفاهیم کاربردی در حوزههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است.
حجت الاسلام تقیزاده با اشاره به تجربه سالهای گذشته «زندگی با آیهها» گفت: اصرار داریم این حرکت مبارک از ماه رجب آغاز شود. بر همین اساس، در آذرماه توجیهات و هماهنگیهای ملی با دستگاهها و حلقههای میانی انجام میشود، در دیماه با آغاز ماه رجب، برنامههای ارتباطی و فعالیتها وارد مرحله اجرایی میشود و در بهمنماه نیز ارتباطات و فعالیتها در سطح شهرستانها دنبال خواهد شد.
وی افزود: با آغاز ماه رمضان، این حرکت به اوج خود میرسد و امسال نیز با مناسبتهای مختلف از جمله سالگرد رهبر شهید و حوادث جنگ، ظرفیتهای دانشآموزی، دستگاههای مختلف، جریانهای فرهنگی و اجتماعی و پیشرانهای حوزه هنر و رسانه در این طرح مشارکت خواهند داشت.
رئیس سازمان دارالقرآن الکریم با تأکید بر اهمیت همافزایی مجموعههای مختلف در اجرای این طرح گفت: تلاش داریم یک عهد جمعی میان دستگاهها، مجموعههای فرهنگی و فعالان قرآنی شکل بگیرد تا بتوانیم از ظرفیتهای موجود برای توسعه نهضت «زندگی با آیهها» استفاده کنیم.
وی خاطرنشان کرد: هدف نهایی این است که نهضت «زندگی با آیهها» صرفاً یک برنامه مناسبتی نباشد، بلکه به یک جریان مستمر برای ارتباط مردم با قرآن تبدیل شود، جریانی که بتواند قرآن را در متن زندگی مردم وارد کند و زمینه را برای حفظ، فهم، تبیین و کاربردیسازی آیات قرآن در جامعه فراهم آورد.
نصیری، از سازمان قرآنی دانشجویان هم، در این نشست در ارائه تحلیلی از نقاط قوت، ضعف و پیشنهادهای راهبردی درباره «نهضت ملی زندگی با آیهها» اظهار کرد: در این طرح شاهد یک همافزایی کمسابقه ملی و بیندستگاهی هستیم که زمینه خروج از فعالیتهای جزیرهای و تجمیع ظرفیتهای رسانهای، بهویژه رسانه ملی، آموزش و پرورش، مساجد، شهرداریها و پیامرسانهای بومی را فراهم کرده است.
وی افزود: یکی دیگر از نقاط قوت این نهضت، مشارکت ملی و گواهی حفظ و فهم آیات است، بهگونهای که طبق آمارهای اعلامشده، بیش از ۱۱ میلیون نفر در مسیر حفظ و فهم آیات قرار گرفتهاند و بیش از چهار میلیون نفر نیز امکان دریافت گواهی حفظ و فهم را داشتهاند.
نصیری با اشاره به وجود یک شبکه میدانی گسترده و منحصربهفرد در این طرح گفت: برخورداری از زیرساختهای فناورانه و محتوایی نیز از دیگر ظرفیتهای قابل توجه نهضت ملی زندگی با آیهها است که در قالب اپلیکیشن اختصاصی، دستیار هوشمند تولید محتوا، بازی «قربانی»، کتابها و محصولات رسانهای تولیدشده نمود پیدا کرده است.
وی ادامه داد: یکی از اتفاقات مهم در این طرح، کاهش آستانه ورود عمومی به قرآن است، به این معنا که رویکرد از الگوهای انحصاری و سنگین حفظ ترتیبی به سمت حفظ موضوعی، فرازهای کوتاه و کاربردی حرکت کرده است. این تغییر رویکرد میتواند زمینه ورود طیف گستردهتری از مردم به فعالیتهای قرآنی را فراهم کند.
وی همچنین تداوم تقویمی برنامهها را از دیگر نقاط قوت دانست و گفت: اجرای طرحهای محتوایی متناسب با مناسبتهایی همچون محرم، اربعین، هفته وحدت و ماه رمضان موجب شده است ارتباط مخاطب با محتوای قرآنی در طول سال استمرار داشته باشد.
نصیری رشد کیفی حوزه حفظ قرآن و توجه به طراحی رسانهای و بستهبندی جذاب محتوا را از دیگر نقاط قوت این طرح عنوان کرد و افزود: نحوه ارائه محتوا و استفاده از قالبهای رسانهای جذاب، در جذب مخاطب و تسهیل ارتباط نسل جدید با مفاهیم قرآنی نقش مهمی دارد.
وی در ادامه به برخی نقاط ضعف و چالشهای موجود اشاره کرد و گفت: یکی از چالشها، غلبه رویکرد انگیزشی و مسابقهمحور بر تعمیق معرفتی است. بخش قابل توجهی از فعالیتها بر مسابقات پیامکی و جوایز متمرکز شده است که این مسئله میتواند خطر ایجاد نگاه سطحی و کاهش مشارکت مخاطبان پس از پایان مسابقه را به همراه داشته باشد.
نصیری افزود: مسئله دیگر، برشهای موضوعی و خطر تقلیلگرایی در ارائه آیات است. گاهی یک آیه بدون توجه کافی به سیاق کلی سوره و ارتباط آن با سایر آیات ارائه میشود که ممکن است موجب شود پیام آیه از بستر اصلی خود جدا شده و عمر تفسیری آن کاهش یابد.
وی ضعف در ارزیابی کیفی و زیستمحور را از دیگر چالشهای این طرح برشمرد و تصریح کرد: در برخی موارد بیش از آنکه شاخصهای دقیق برای سنجش تغییر رفتار و سبک زندگی قرآنی مخاطبان مورد توجه قرار گیرد، بر آمارهای کمی همچون تعداد پیامکها، دانلودها و میزان مشارکت تمرکز شده است؛ در حالی که موفقیت یک طرح قرآنی باید در تغییر نگرش، رفتار و سبک زندگی مخاطبان نیز سنجیده شود.
وی با اشاره به محدود بودن نفوذ طرح در میان برخی اقشار دانشگاهی و بدنه خاکستری جامعه اظهار کرد: ادبیات ترویجی در برخی موارد همچنان در مدار مخاطبان مذهبی و سنتی باقی مانده است و برای مواجهه با شبهات فکری و نیازهای ذهنی نسل جدید، باید تنوع زبانی و محتوایی بیشتری ایجاد شود.
نصیری ادامه داد: از سوی دیگر، در برخی مراحل، مفاهیم سیاسی بر ابعاد اخلاقی و زیستی غلبه پیدا کرده است در حالی که مسائلی همچون اخلاق فردی، روابط خانوادگی، کنترل خشم، آسیبهای اجتماعی و مسائل روزمره زندگی نیز باید سهم جدیتری در محتوای قرآنی داشته باشند.
وی توجه بیشتر به گروههای کمتر دیدهشده از جمله مددجویان و اهل سنت و همچنین انتخاب آیات متناسب با مسائل روز جامعه را ضروری دانست و افزود: در طراحی آیات ماهانه و فصلبندی محتوایی، بهتر است به جای تمرکز صرف بر فهرست موضوعات، مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم، شبهات فکری و نیازهای ذهنی مخاطبان نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی پیشنهاد کرد که رویکرد این نهضت از «نهضت مسابقه» به سمت «نهضت حل مسئله» حرکت کند و گفت: باید بعد کنشگری و عمل رسمی به این فعالیتها افزوده شود تا مخاطب صرفاً دریافتکننده محتوا یا شرکتکننده در مسابقه نباشد، بلکه بتواند آموختههای قرآنی خود را در حل مسائل واقعی زندگی به کار بگیرد.
نصیری بر ضرورت استفاده از قالبهای رسانهای متناسب با نسل جدید نیز تأکید کرد و افزود: در کنار بهرهگیری از قالبهای نوین، باید مسیر اعتمادسازی مخاطبان نیز اصلاح شود و موضوعاتی همچون شفافیت در جوایز و مسابقات با جدیت بیشتری دنبال شود.
وی گفت: مسجد و مدرسه باید به عنوان دو کانون اصلی در نظام ارزیابی و پایش کیفی نهضت مورد توجه قرار گیرند و لازم است برای این طرح، نظام مشخصی برای ارزیابی کیفی و سنجش آثار واقعی آن بر زندگی مخاطبان طراحی و اجرا شود.
نظر شما