«سهیل احمدی»، مدرس دانشگاه و معاون علمی تربیتی دانشکده هنر و رسانه دانشگاه جامع امام حسین(ع) در گفت وگو با خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان در پاسخ به این سوال که مشکل ما در سینما برای تولید فیلم های فاخر دینی و مذهبی چیست؟، اظهار کرد: یکی از دغدغه های چند ساله و پس از انقلاب ما، دغدغه ساخت فیلم دینی بوده است. ابتدا باید به این سوال پاسخ داد که اصولا تعریف فیلم دینی چیست؟ رهبر مجاهد شهید سخنرانی های مختلفی در رابطه با فیلم دین و توصیه هایی در همین رابطه به برخی کارگردانان داشتند. به عنوان مثال فرموده اند: «وقتی من می گویم فیلم دینی بسازید به این معنا نیست که بروید زندگینامه پیامبران را بسازید یا دقیقا یک موضوع دینی را انتخاب کنید» در حقیقت فیلم دینی یک تعریف مشخص دارد. فیلم دینی یعنی شما در فضایی به نام سینما و هنر هفتم در یک فیلم به گونه ای غیرمستقیم اما صاحب معنا به یک موضوع دینی بپردازید که اثر معنوی عمیقی در مخاطب ایجاد کرده و در او گرایشی تولید کند برای متشرع شدن و رعایت امور دینی. این یعنی فیلم دینی.
وی تصریح کرد: بنابراین فیلم دینی فیلمی نیست که لزوما مسئله آن، مسئله مستقیم دینی باشد یا سیر داستان، یک داستان تاریخی مذهبی باشد. بلکه فیلمها و سریالهای عادی است که در پس معنای خود با پیچیدگی هایی که اساساً سینما در «تولید معنا» دارد اقدام به تولید معنا کند و بر مخاطب اثرگذاری داشته باشد. با این نگاه باید دید برای ساخت فیلم دینی چه ابزاری مورد نیاز است؟
امروز مسئله «تالیف» و «تکنیک» و «فُرم» نیست. مسئله «انسانی» است که آن «انسان هنرمند» با شرایطی که دارد می تواند تولید کننده فیلم دینی یا سینمای دینی باشد. صرف «دغدغه» داشتن فردی در این زمینه هم کافی نیستاحمدی اضافه کرد: آنچه تجربه بنده می گوید این است که ما «هنرمند» کم داریم. امروز مسئله «تالیف» و «تکنیک» و «فُرم» نیست. مسئله «انسانی» است که آن «انسان هنرمند» با شرایطی که دارد می تواند تولید کننده فیلم دینی یا سینمای دینی باشد. صرف «دغدغه» داشتن فردی در این زمینه هم کافی نیست. شاید با مراجعه به غرب و رصد سینما و کارگردانان غربی بهتر بتوانیم این معظع را بررسی کنیم.
معاون علمی تربیتی دانشکده هنر و رسانه دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام گفت: غرب در عرصههای فیلم دینی مخصوصا فیلم آخرالزمانی به تولید فیلم های متعددی ورود کرده و حتی در برخی فیلم ها به شکل مستقیم به نام «مهدی»، به «منجی» و به نوع برداشتی که از ظهور دارد اشاره می کند. برداشتی که عمدتا هم در جهت تخطئه و تخریب آخرالزمان است و مسئله اومانیست را تبلیغ می کند. اما به هر حال پیچیده حرف می زند. این کارگردان یا تیم تولید چه ویژگی و چه شاخص هایی داشته اند که می توانند در حوزه دین، در مسایل دینی یا آخرازلمانی فیلم پیچیده تولید کنند؟
احمدی نکته حائز اهمیت در این عرصه را «چندوجهی بودن» انسان هنرمند دانست و گفت: انسان هنرمند مخصوصاً در حوزه مسائل دینی، باید صاحب چند تخصص باشد. اول اینکه باید «تاریخ» . را خوانده باشد، تاریخ را بشناسد. .
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه کارگردانان سینما در غرب به معنای واقعی کلمه «چندبُعدی» هستند نه تکبعدی. آنها فقط «هنر» یا «تاکتیک» نیاموخته اند، ابراز کرد: مسئله در غرب برای تولید اثر یک هنرمند، در وهله اول از «فلسفه» و «تاریخ» و «الهیات» شروع می شود تا به حوزه جامعه شناسی و سیاسی و ... هم کشیده می شود. لذا کارگردانان در غرب به شدت اهل مطالعه و فهم موضوعات در وهله اول موضوعاتِ فلسفی، تاریخی و دینی و در وهله دوم فهم مسائل معاصر از روانشناسی، جامعه شناسی، سیاستگذاری یا سیاست و ... هستند. در کنار این، آنها هنرمند هم هستند. یعنی «روایت» را می فهمند، «تکنیک» را می دانند، «دوربین» را می فهمند، «فرم و فیلمنامه» را می فهمند. ما در حوزه تولید و تربیت هنرمند با چنین مشکلی مواجه هستیم و اگر چنین فردی باشد خود به خود تولیدات هنری هم سامان می گیرد.
وی در ادامه گفت: لذا شما می بینید شخصی مانند آقای «داود میرباقری» (البته ایشان هم زندگینامه می سازد) اما به هر حال فیلم های تاریخی مذهبی می سازد. به عنوان مثال در سریال مختار ایشان اشاره مستقیم به امام حسین علیه السلام ندارد بلکه در حاشیه زندگی فردی به نام مختار پیام خود را بیان می کند. او تاریخ، اتفاقات و رویدادهای تاریخی آن دوره، آموزه های دینی خود و برداشتهای خود را به کار می گیرد و یک سریال مذهبی تولید می کند. آقای میرباقری اولا طلبه بوده و درس حوزه خوانده، دوما فلسفه خوانده، سوم اینکه به شدت به تاریخ واقف است و چهارم، ادبیات خوانده است. یعنی دیالوگهای سریال را شخص آقای میرباقری می نویسد. شما به یک جمله (دیالوگ) که آقای «داریوش ارجمند» در فیلم «مسافری از ری» می گوید، دقت کنید. این یک جمله آخرالزمانی است وقتی می گوید: «شما منتظر معجزه اید؟ که کسی از راه برسد و یک شبه همه چیز را درست کند؟ اگر اینطور بود که حسین (علیه السلام) اوُلی بود و می توانست برای خود معجزه کند. معجزه این بود که حسین (علیه السلام) در مقابل یزید با آن شرایط ایستاد.»
احمدی در پایان این بخش از گفتگو خاطرنشان کرد: این یک دیالوگ فوق حرفه ای، دین شناسانه و ناشی از فهم عمیق دینی است. اما کسی این را می گوید که قبلا آموزه های دینی را دیده، طلبه بوده، ادبیات خوانده، فیلنامه خوب و فیلم خوب تولید می کند که دیده می شود و اثرگذار است. بنابراین آنچه ما امروز در سینمای دینی نیاز داریم هنرمند واقف و آگاه به مسئله است. واقعیت این است که ما از این درد رنج می بریم که افراد عمیق، اهل فهم و اهل سواد ما فُرم نمی دانند. یعنی غیر از این که سینما نمی دانند، کوتاه نویسی در توئیتر یا کپشن نویسی و ...را هم نمی دانند. به عبارتی به روز نیستند البته نه به لحاظ علم و سواد بلکه در حوزه فُرم.
ادامه دارد...
گفتگو از یاسمن محمدی
نظر شما