خبرگزاری شبستان، گروه دین و اندیشه؛ حرم حسینی در طول تاریخ از یکسو همیشه مورد عشق و علاقه مردم و دوستداران خاندان نبوت بوده و از سوی دیگر مورد دشمنی خلفا و کژدینان قرار گرفته است. زمینه زیارت مرقد مطهر و شریف حضرت اباعبدالله الحسین (علیه السلام) در زمان حکومت عباسیها، برای مسلمانان فراهم شد و از همان روزگار فراز و نشیب های فراوانی را پشت سر گذاشت.
روز سیزدهم محرم سال ۶۱ قمری، یعنی پس از گذشت سه روز از وقوع حماسه خونبار عاشورا، ابدان پاک امام حسین (علیه السلام) و اهل بیت و یاران با وفایش طبق آنچه امام سجاد (علیه السلام) فرموده و محل هایی که برای قبیله بنی اسد مشخص کردند، با همراهی شخص ایشان به خاک سپرده شد و برای اولین بار بر فراز قبرها به فرمایش امام سجاد(علیه السلام) شواهدی ساختند، تا اثر آنها محو نگردد.
بنی اسد برفراز مزار امام حسین (علیه السلام) سقفی حصیری روی چهار ستون از تنه درخت خرما بنا کردند، و دور از انتظار نیست که مانند یا شبیه آن را بر فراز مزار ابا الفضل حضرت عباس(علیه السلام) نیز قرار داده باشند.
سال ۶۵ یا ۶۶ قمری، مختار ثقفی که فرماندار وقت عراق بود به محمد بن ابراهیم اشتر فرمان داد تا به کربلا برود و در آنجا مسجد و خیمه هایی اطراف قبر شریف برپا کند. آن بنا از آجر و گل ساخته شد و در اطراف دو مزار شریف روستایی بوجود آمد. به نظر می رسد بنایی که در دوران مختار ثقفی ساخته شد تا زمان سقوط حکومت امویان سال ۱۳۲ قمری پابرجا مانده و آثار آن را هارون در سال ۱۹۸قمری از بین برده است.(۱)
هنگامی که مأمون به خلافت رسید در میان سالهای ۲۰۱ و ۲۰۲ سیاستی در پیش گرفت که راه را برای زیارت امام حسین (علیه السلام) و تعمیر مزار شریف ایشان هموار کند و در آنجا گنبدی باشکوه و آستانی مجلل بنا کرد و رفته رفته مردم در آنجا ساکن شدند. (۲)
در سال ۲۴۷ قمری از طرف «منتصر» حاکم عباسی، بنای حرم مطهر از نو ساخته شد و توسعه یافت، همچنین برای راهنمایی زائران در آنجا میله ای بلند قرار داد و مردم را در ایام خلافت خویش به زیارت امام حسین (علیه السلام) فراخواند. سال ۲۵۰ قمری «حسن بن زید علوی» ملقب به «الداعی الکبیر» دستور داد حرمهای مطهر در نجف اشرف و کربلای معلی بازسازی شود.
«معتضد بالله» خلیفه عباسی در سال ۲۷۹ قمری دستور داد تا حرمهای مطهر در کربلا را بازسازی کنند. از این رو حاکم طبرستان «محمد بن زید» ملقب به «الداعی الصغیر»، برادر حسن بن زید، حرم مطهر را بازسازی کرد و آنجا را توسعه داد و بنای دو بارگاه مقدس در کربلا را به پایان رساند.(۳)
در سال ۳۶۹قمری «عضدالدوله بویهی» دستور تجدید بنای گنبد حرم امام حسین(علیه السلام) و بارگاه مبارک ایشان را داد و ضریح امام حسین(علیه السلام) را با عاج فیل ساخت و آن را با زیورآلات و پارچه های ابریشمی آراست و طاق هایی اطراف مرقد شریف بنا کرد و شهر را آباد ساخت و توسط آبراهایی مبادرت به آب رسانی به شهر کرد. همچنین در حائر مقدس چراغ هایی را برای تأمین روشنایی قرار داد و آنجا را توسط دیوارهایی بلند جدا کرد.
«عضد الدوله» زمین هایی را برای سرمایه گذاری و تأمین مخارج دو بارگاه شریف وقف کرد و مبادرت به ساخت ساختمانها و بازارهای اطراف نمود. به نظر می رسد اولین بنایی که بر مزار حضرت اباالفضل عباس (علیه السلام) بنا شد در سال ۳۷۲قمری در عهد حکومت عضدالدوله بویهی بوده است. در آن زمان برفراز قبر بنایی ساخته شد که گنبد بلندی متشکل از آجر و گچ بوده است. (۴)
در سال ۶۵۶ قمری و بعد از سقوط دولت عباسیان، «سید بن طاووس حسنی» سرپرستی را از میان طلاب معین کرد تا امر نظارت بر عتبات عالیات در نجف اشرف و کربلای معلی را برعهده بگیرد. (۵)
سال ۷۰۷قمری تعمیراتی توسط «سلطان محمد خدابنده» صورت گرفت و از سال ۷۴۰قمری تا سال ۷۹۰ سلطانهای دولت ایلخانی که بر عراق حکمرانی می کردند در کربلا تعمیراتی انجام دادند. سال ۹۱۴ تا سال ۹۳۰ بازسازی مرقد مطهر توسط سلطان اسماعیل صفوی انجام شد.
در سال ۹۴۱ق، مرقد مطهر توسط پادشاه عثمانی سلیمان قانونی بازسازی شد او همچنین دستور داد تا اوقاف موجود در حرم مطهر ثبت و ضبط و نگهداری شود.
در سال ۹۸۲ شاه طهماسب مبادرت به کاشی کاری قبه امام حسین(علیه السلام) نمود. در سال ۱۰۳۲ گنبد حرم حضرت عباس(علیه السلام) نیز با کاشی های رنگی توسط شاه عباس صفوی تزیین شد و صندوقی مشبک به عنوان ضریح روی قبر قرار گرفت و رواق ها و صحن محیط بر حرم نظم یافت. او همچنین تالار جلویی حرم را بنا کرد. (۶)
در سال ۱۰۴۲ حرم مطهر توسط شاه صفی الدین صفوی بازسازی و گلدسته های حرم پی ریزی شد و چهار مناره کوچک در زاویه های سطح حرم مطهر ساخته شد. این چهار مناره در سال ۱۹۵۳توسط شهردار وقت کربلای معلی «عباس بلداوی»، بدلایل نامعلومی تخریب شد. «حسین مرعشی» وزیر دولت صفوی که از طرف سلطان صفی الدین به این منسب گماشته شده بود، سال ۱۰۵۵هـجری قمری اداره اوقافی را برای حرم مطهر مشخص کرد و برای آن اداره بودجه ای اختصاص داد و کارمندانی گماشت و گنبد مطهر را بازسازی کرد.
سال ۱۱۵۳ «نادرشاه افشار» به همراه یکی از شاهزادگان، هدایا و مبالغ فراوانی از مال و عتیقه جات را به حرم مطهر اهدا نمود و در بهبودی وضعیت دو حرم مشارکت کرد. با هزینه او دیوارهای حرم مطهر آراسته شد.
در سال ۱۲۳۲ «فتحعلی شاه قاجار» پس از آنکه با رهبر شیعیان، شیخ جعفر کاشف الغطاء دیدار نمود و در جریان حمله وهابیان به بارگاه قرار گرفت، آنچه را که از حرم مطهر به سرقت رفته بود تجدید و گنبد شریف را بازسازی کرد و آن را با کاشی های کربلایی کاشیکاری کرد. (۷)
پی نوشت ها؛
۱. عبدالامیر قریشی، تاریخ العتبة العباسیة المقدسة، باب اول، نک: تاریخ طبری، ۵/۹۶.
۲. قریشی، بابا اول؛ دانشنامه عتبات، ۸/۲۵۸.
۳. کلیدار، ۱۶۸.
۴. قریشی، ۱۷۱-۱۷۲؛ کرباسی، محمد صادق، دائرةالمعارف الحسینیة، ۱/۲۹۷؛ آل طعمه، سلمان هادی، تراث کربلا، ۶۲.
۵. کلیدار، ۱۸۳-۱۸۴.
۶. همان، ۱۸۶؛ کرباسی، ۲/۳۹-۴۷.
۷. برای اطلاع بیشتر از روند ساخت و توسعه حرمین شریف می توانید به قریشی، باب اول کتاب؛ کرباسی، جلد ۱ و ۲ دائرة المعارف؛ کلیدار، صفحات ۳۵-۵۰ مراجعه کنید.
نظر شما