به گزارش خبرگزاری شبستان، هنوز محرم از راه نرسید، نشانههایش در شهرها و روستاهای ایران یکی یکی آشکار میشود. در کوچهها پرچمهای سیاه بر سردر خانهها مینشیند، حسینیهها جامه عزا به تن میکنند و نوای «یا حسین» آرامآرام جای خود را در زندگی روزمره مردم باز میکند. در هر گوشه از ایران، مردمان با آیینهایی که برخی از آنها قدمتی چندصدساله دارند، به استقبال ماهی میروند که برایشان تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی آنان است.
یزد؛ وقتی حسینیهها جامه عزا میپوشند
در روزهای پایانی ذیالحجه، حسینیههای یزد حال و هوایی متفاوت پیدا میکنند. مردمان این دیار کویری با آیین کهن «پوشکشی» خود را برای عزاداریهای محرم آماده میکنند. پارچههای سیاه با دقت بر دیوارها، سردرها و فضای داخلی حسینیهها نصب میشود تا این بناهای مذهبی رنگ و بوی سوگواری به خود بگیرند.
پوشکشی تنها یک اقدام برای آذینبندی نیست؛ آیینی است که نسل به نسل منتقل شده و در دل خود پیام آمادگی برای میزبانی از عزادارانی را دارد که از نخستین شب محرم تا اربعین حسینی در این مکانها گرد هم میآیند. در یزد، محرم پیش از آنکه در تقویم آغاز شود، در تار و پود پارچههای سیاهی آغاز میشود که بر دیوار حسینیهها مینشینند.
زرقان فارس؛ برافراشتن خیمههایی به قدمت چهار قرن
در شهر زرقان فارس، استقبال از محرم با آیینی آغاز میشود که بیش از ۴۰۰ سال قدمت دارد. سحرگاه بیستوهفتم ذیالحجه، پس از اقامه نماز صبح و قرائت زیارت عاشورا، خیمههای عظیم عاشورایی بر بام حسینیههای شهر برافراشته میشوند.
خیمههایی با بیش از ۵۰ متر مربع وسعت و ۱۲ متر ارتفاع که بر ستونهای چوبی استوار میشوند و بر فراز آنها پرچمهای سرخ «یا حسین» به اهتزاز درمیآید. برپایی هر خیمه همکاری بیش از ۱۵۰ نفر را میطلبد. مردان زرقانی در حالی که فریاد «یا حسین»، «یا علی» و «یا زینب» سر میدهند، طنابها را میکشند تا ستونهای سنگین خیمه در جای خود قرار گیرد.
این آیین که ریشه در دوران صفویه دارد، امروز به عنوان یکی از منحصربهفردترین آیینهای استقبال از محرم در کشور شناخته میشود و در فهرست میراث معنوی ایران نیز به ثبت رسیده است.
اردبیل؛ طشتهایی که روایتگر عطشان کربلایند
در اردبیل، محرم با صدای حرکت طشتهای برنزی آغاز میشود. از بیستوهفتم ذیالحجه، مراسم «طشتگذاری» به مدت سه روز در مساجد و حسینیههای شهر برگزار میشود؛ آیینی که بسیاری از پژوهشگران پیشینه آن را به بیش از پنج قرن پیش و دوران صفویه نسبت میدهند.
طشتها در این مراسم تنها ظرف آب نیستند؛ نمادی از رود فرات، مشک حضرت عباس(ع) و تشنگی شهدای کربلا هستند. عزاداران با سینهزنی و نوحهخوانی، طشتها را به مساجد میآورند و آنها را از آب پر میکنند تا یاد سقای دشت کربلا را زنده نگه دارند.
این آیین از مسجد جامع و حسینیههای تاریخی اردبیل تا روستاها و حتی میان اردبیلیهای مقیم تهران برگزار میشود و هر سال هزاران نفر را در فضایی سرشار از معنویت و حماسه گرد هم میآورد.
تبریز؛ نوای «شاه حسین» پیش از آغاز محرم
در آذربایجان شرقی، نوای «شاه حسین» از روزهای پیش از محرم در محلهها طنینانداز میشود. مراسم «شاه حسینگویان» یا «شاخسی واخسی» یکی از کهنترین آیینهای عزاداری ترکزبانان است که از چند روز مانده به محرم آغاز میشود.
عزاداران چوبدستیهایی نمادین را که یادآور شمشیر است در دست میگیرند و در صفوف منظم به نوحهخوانی میپردازند. چوبها از زمین تا بالای سر حرکت میکنند و همزمان صدای «شاخسی، واخسی» در میدانهای محلات میپیچد.
این آیین تلفیقی از حرکت، نوحه و همبستگی اجتماعی است؛ سنتی که چنان در حافظه تاریخی مردم آذربایجان ریشه دوانده که حتی استاد شهریار نیز در منظومه مشهور «حیدربابا» به آن اشاره کرده است.
خراسان رضوی؛ آغاز محرم با زدودن غبار از خانههای خدا
در خراسان رضوی، استقبال از محرم بیش از آنکه با نمادهای بیرونی همراه باشد، رنگ و بوی آمادگی معنوی دارد. در روزهای پایانی ذیالحجه، هیئتهای مذهبی و خادمان مساجد و تکایا دست به کار میشوند تا غبار یک ساله را از اماکن مذهبی بزدایند.
نظافت، شستوشو و آمادهسازی مساجد و حسینیهها در شهرهای مختلف استان، بهویژه مشهد، بخشی از سنتی دیرینه است که مردم آن را مقدمهای برای ورود به ماه سوگواری اهل بیت(ع) میدانند. گویی پیش از آنکه دلها برای عزاداری آماده شوند، خانههای خدا باید از هر غبار ظاهری پاک شوند.
اگرچه آیینهای استقبال از محرم در استانهای مختلف ایران از نظر شکل و اجرا تفاوتهای فراوانی دارند، اما همه آنها بر یک مفهوم مشترک استوارند؛ آمادگی برای ورود به ماهی که یادآور ایثار، آزادگی و وفاداری است.
نظر شما