حجت الاسلام والمسلمین حسین نیک، عضو حلقه اجتهادی فقه الاجتماع مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(ص)در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان در خصوص کارکرد آموزههای رضوی به ویژه در ابعاد رأفت، مهربانی، همدلی و کرامت در رفع مشکلات اجتماعی و عبور از بحرانها اظهار کرد: در دوران امام رضا (ع)، جامعه اسلامی به اوج گستردگی خود رسید؛ از چین و هند تا اسپانیا، و از شمال آفریقا تا درون قلب سرزمینهای اسلامی، سرزمینی وسیع و متنوع از نظر فرهنگی، دینی و قومی پدید آمد. این گستردگی جغرافیایی، سبب ایجاد همزیستی میان ادیان و فرهنگهای مختلفی همچون مسیحیت، یهودیت، فرقههای گوناگون اسلامی و حتی آیینهای باستانی ایرانی شد. اما در دل این تنوع فرهنگی، همواره بحرانها و چالشهای اجتماعی و سیاسی بروز میکرد که به طبع جامعهای با چنین ویژگیهایی، مستعد درگیری و تفرقه نیز بود.
وی تصریح کرد: در کنار تنوع فرهنگی، خلافت عباسی نیز دچار بحران مشروعیت بود. آغاز قیام عباسیان به اسم دین و رسیدن فردی از اهل بیت به خلافت، به سرعت تبدیل به یک پادشاهی با جنگهای داخلی و فساد شد. در این دوران، اختلافات داخلی و کشمکشهای قدرت میان دو برادر، امین و مأمون، به اوج خود رسید و منجر به شکاف بیشتر در جامعه اسلامی شد. این بحرانها اعتماد عمومی به حکومت را به شدت کاهش داده بود.
امام رضا (ع) و پذیرش ولایتعهدی: گام اول برای حل بحرانها
حجت الاسلام نیک افزود: در چنین فضایی، امام رضا (ع) با پذیرش ولایتعهدی وارد عرصه سیاسی شد، اما این پذیرش با شرایط خاصی همراه بود. حضرت اعلام کردند که هیچگونه دخالتی در عزل و نصبها نخواهند داشت و از هیچ اقدام اجرایی حمایت نمیکنند. این پذیرش، فشارهای وارده بر علویان و شیعیان را کاهش داد و تا حدودی وضعیت بحرانی موجود را آرام کرد. اما این تنها گام اول برای مقابله با مشکلات نبود.
مواجهه با جامعهای چند فرهنگی
وی گفت: جامعهای که امام رضا (ع) با آن مواجه بود، به دلیل تنوع فرهنگی و دینی، نیازمند سیاستهای هوشمندانهتری برای همگرایی و همزیستی بود. حضرت در این راستا، مناظراتی با سران مختلف ادیان و مکاتب فکری برگزار کردند. این مناظرات، از جمله گفتگوی حضرت با یهودیان، مسیحیان، و حتی مردانی که معتقد به ماتریالیسم بودند، به ایجاد یک جریان فکری و فرهنگی در جامعه کمک کرد. حضرت به طور ویژه در این مناظرات، از کتابها و منابع خود آنها استفاده میکرد و با احترام و تواضع با آنها به گفتوگو میپرداخت.
کرامت و همدلی در سیره امام رضا (ع)
حجت الاسلام نیک خاطر نشان کرد: یکی از ویژگیهای برجسته امام رضا (ع) در دوران ولیعهدی، روحیه کرامت و همدلی ایشان بود. امام با همه انسانها، اعم از غلامان و افراد عادی جامعه، نشست و برخاست میکرد و هیچگاه خود را از دیگران جدا نمیدید. این اقدام حضرت، به ویژه در مواجهه با افرادی که به آنها توجهی نمیشد، نشانگر توجه ویژه امام به جایگاه انسانی و کرامت فردی همه انسانها بود.
وی بیان کرد: در یکی از نمونههای مشهود از این رفتار، حضرت هنگام مشاهده یکی از خدمتکاران در حال خوردن غذا در کنار دیگران، از او خواستند تا در همان جایگاه بنشیند و بر سر یک سفره غذا بخورد. حضرت در این موقعیت فرمودند: «خدای ما یکی است، پدر و مادر ما یکی است، و جزا و پاداشها به اعمال افراد بستگی دارد.» این برخورد انسانی و پر از کرامت، یک پیام روشن اجتماعی داشت: انسانها باید با همدیگر همدلی کنند و از تفاوتهای خود به عنوان یک فرصت برای رشد و پیشرفت استفاده نمایند.
درسهای امروز از سیره امام رضا (ع)
این عضو حلقه اجتهادی فقه الاجتهاد مدرسه عالی فقاهت آل محمد اذعان داشت: سیره امام رضا (ع) میتواند برای جامعه امروز ایران و حتی جوامع جهانی، درسهای بزرگی به همراه داشته باشد. یکی از مهمترین پیامهای اجتماعی ایشان این است که در مواجهه با بحرانها و اختلافات فرهنگی، نباید به حذف و تبعیض روی آورد. بلکه باید گفتوگوهای محترمانه و سازنده را به عنوان روشی برای کاهش تنشها و بحرانها در نظر گرفت.
وی اظهار کرد: در دنیای امروز نیز، اگر در جایگاهی مسئول قرار داریم، باید از جدا کردن خود از دیگران پرهیز کنیم. ایجاد حس همبستگی و تعلق در میان افراد، از بزرگترین عواملی است که میتواند باعث کاهش درگیریها و ایجاد فضای سالم و همدلانه در جامعه شود. حضرت امام رضا (ع) به روشنی نشان دادند که میتوان با نگاه رحمانی و احترام به همدیگر، اعتماد عمومی را تقویت کرد و از بروز مشکلات اجتماعی جلوگیری نمود.
حجت الاسلام نیک تصریح کرد:در دوران امام رضا (ع)، جامعه اسلامی به اوج گستردگی خود رسید؛ از چین و هند تا اسپانیا، و از شمال آفریقا تا درون قلب سرزمینهای اسلامی، سرزمینی وسیع و متنوع از نظر فرهنگی، دینی و قومی پدید آمد.
نظر شما