امیر محمد رضایی زارعی، پژوهشگر حقوق خصوصی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در بندرعباس پیرامون اکوسیستم استارتاپی و نقش مالکیت فکری در تحقق،رشد و توسعه آن، اظهار کرد: قطعا نوآوری بدون چارچوب حقوقی معین و مشخص قابلیت حمایت و صیانت نخواهد داشت خصوصا آنکه در سالهای اخیر، رشد اقتصاد دیجیتال و شکلگیری اکوسیستمهای نوآوری، موجب ظهور و گسترش استارتاپها بهعنوان یکی از بازیگران اصلی اقتصاد دانشبنیان شده است.
وی بااشاره به اینکه ویژگی اصلی این کسبوکارها اتکای شدید آنها به داراییهای ناملموس است؛ داراییهایی که غالباً نه در قالب اموال مادی، بلکه در قالب ایدهها، فناوریها، نرمافزارها، دادهها و برندها تجلی مییابند، افزود: در چنین ساختاری، ارزش واقعی یک استارتاپ بیش از آنکه به داراییهای فیزیکی وابسته باشد، به حقوق مالکیت فکری آن وابسته است.
رضایی زارعی در ادامه عنوان کرد: در بسیاری از موارد بنیانگذاران استارتاپها به اهمیت حمایت حقوقی از این داراییها توجه کافی ندارند و همین امر میتواند زمینهساز بروز اختلافات حقوقی و حتی از دست رفتن مزیت رقابتی آنان شود.
به گفته وی؛ مالکیت فکری مفهومی است که به مجموعه حقوقی اطلاق میشود که قانون برای حمایت از آفرینشهای فکری انسان در حوزههای صنعتی، علمی، ادبی و هنری پیشبینی کرده است.
این پژوهشگر حقوق، پیرامون پیشینه قانون گذاری درباره حمایت از مالکیت فکری، بیان کرد: در نظام حقوقی ایران نیز این حقوق از طریق قوانین مختلفی مورد حمایت قرار گرفتهاند که مهمترین آنها عبارتاند از «قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶»، «قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸»، «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب ۱۳۵۲» و نیز «قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرمافزارهای رایانهای مصوب ۱۳۷۹» که هر یک از این قوانین به نحوی از جلوههای مختلف مالکیت فکری حمایت میکنند و میتوانند مبنای حمایت از داراییهای فکری استارتاپها قرار گیرند البته لازم بذکر است مقنن در سال ۱۴۰۳ با تصویب و لازم الاجراء شدن قانون حمایت از مالکیت صنعتی تمامی قوانین پیشین که در تعارض با قانون فوق الذکر بوده اند را منسوخ کرد و با اجرایی کردن این قانون تحول عظیم و رنسانس بی بدیلی در تاریخ حمایت از مالکیت فکری ایجاد شده است.
این حقوقدان با عنایت به زیست بوم استارتاپی و ابعاد گسترده آن نیز گفت : یکی از مهمترین جلوههای مالکیت فکری در استارتاپها، نرمافزار و کدهای برنامهنویسی است؛ بسیاری از استارتاپها بر پایه یک نرمافزار یا پلتفرم دیجیتال شکل میگیرند و ارزش اصلی آنها در همان کدها و الگوریتمها نهفته است.
وی با بیان اینکه در حقوق ایران، نرمافزارهای رایانهای بهعنوان آثار مورد حمایت شناخته شدهاند، افزود: مطابق ماده ۱ قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرمافزارهای رایانهای مصوب ۱۳۷۹، حق نشر، عرضه، اجرا و بهرهبرداری مادی و معنوی از نرمافزار متعلق به پدیدآورنده آن است و همچنین بر اساس ماده ۱۳ همین قانون، هرگونه تکثیر یا بهرهبرداری غیرمجاز از نرمافزار میتواند موجب مسئولیت مدنی و حتی کیفری مرتکب شود.
رضایی زارعی در ادامه با اشاره به اینکه یکی دیگر از مسائلی که در فضای استارتاپی اهمیت دارد، حمایت از اختراعات و نوآوریهای فنی است اظهار کرد: برخی استارتاپها بر پایه یک فناوری نوین یا راهکار فنی خاص شکل میگیرند که ممکن است شرایط ثبت بهعنوان اختراع را داشته باشد؛ مطابق ماده ۲ قانون ثبت اختراعات، اختراعی قابل ثبت است که جدید بوده، دارای گام ابتکاری باشد و کاربرد صنعتی داشته باشد.
وی با ذکر این نکته که ثبت اختراع به مخترع حق انحصاری بهرهبرداری از اختراع را اعطا میکند و دیگران بدون اجازه وی نمیتوانند از آن استفاده کنند، افزود: بنابراین، اگر یک استارتاپ دارای فناوری خاصی باشد که شرایط ثبت اختراع را داشته باشد، ثبت آن میتواند نقش مهمی در حفظ مزیت رقابتی و افزایش ارزش شرکت ایفا کند.
این پژوهشگر حقوق در پایان ضمن جمع بندی گفت: در نهایت باید گفت که در اقتصاد مبتنی بر دانش، مالکیت فکری یکی از مهمترین ابزارهای حمایت از نوآوری و خلاقیت به شمار میرود و استارتاپها بهعنوان موتورهای نوآوری در اقتصاد دیجیتال، بیش از هر کسبوکار دیگری به این حمایت نیاز دارند.
وی افزود: ثبت بهموقع حقوق مالکیت فکری، تنظیم قراردادهای دقیق و اتخاذ تدابیر لازم برای حفاظت از اطلاعات محرمانه میتواند بهعنوان «سپر حقوقی» در برابر سوءاستفادهها و رقابتهای ناعادلانه عمل کند.
نظر شما