مسجد؛ آموزشگاه نونهالان

خبرگزاری شبستان: قبل از طلوع اسلام علم آموزی ارزشی نداشت و باسوادان در جزیره العرب اندک بودند. اما با تابش خورشید اسلام و اهمیت به آموزش و پرورش، مسلمانان به دستور رسول رحمت بر آن شدند تا به یادگیری بپردازند. در این میان مسجد، نخستین فضای آموزشی اسلام بود، که با شکل دادن محافل آموزشی؛ مسلمانان به آموختن علم دین و سواد می پرداختند.

در مسجد النبی کلاس های درس برگزار می شد، و مردم با علاقه به علم آموزی می پرداختند. در آنجا حلقه های آموزش قرآن، تعالیم اسلامی، خواندن و نوشتن که پیش از آن در جزیره العرب جایگاهی نداشت، شکل گرفته بود و به طور مستمر مسلمانان برای آموزش در مسجد حاضر می شدند. و در آنجا کلاس های متعدد با موضوعات مختلف تشکیل می شد و همگی مورد تشویق رسول اکرم قرار می گرفت.

روزی رسول اکرم (ص) مشاهده کرد که در مسجد، دو مجلس تشکیل شده است، یکى محفل علم که در آن از معارف اسلامی بحث مى‏شود و دیگرى مجلس دعا که در آن خدا را می­خوانند. رسول اکرم(ص) فرمود: این هر دو مجلس خوب و مورد علاقه من است. آن گروه دعا می­کنند و این گروه درس می­خوانند و درس میگویند، ولى گروه علمى برتر و بالاتر از گروه دعا هستند و من از طرف پروردگار براى تعلیم مردم، مبعوث شده‏ام. سپس رسول اکرم(س)  به گروه معلّمین و محصّلین پیوست و با آنان در مجلس علم نشست.

پس از گذشت مدت زمانی اندک از حضور نبی مکرم اسلام(ص) در مدینه و بنا شدن مساجد متعدد، این فضاها علی رغم محل راز و نیاز و عبادت به آموزشگاه نیز مبدّل شد. عبدالرحمن بن غنم می گوید از ده نفر از صحابه رسول اکرم(ص) شنیدم: ما در مسجد قبا مشغول مباحثه و فراگیری علم بودیم که ناگاه پیامبر خدا وارد مسجد شد، و فرمود: از علوم آنچه را که می خواهید یاد بگیرید و به آن عمل کنید تا مشمول اجر و پاداش شوید.

سابقه آموزش کودکان در مسجد

در این میان نه تنها این آموزش ها مختص به سن خاصی نبود، بلکه از کودک و جوان گرفته تا پیران را در گرد این میدان فرهنگی جمع کرده بود و به آموزش و پرورش آنان می پرداخت. و خود رسول اکرم(س) مسلمانان(اعم از زن و مرد)، را امر به علم آموزی می فرمود. در ماجرای پس از پیروزی جنگ بدر، پیامبر اکرم تصمیم گرفت اسیران را در ازای پرداخت فدیه مالی آزاد کند، عده ای را هم که تمکن مالی نداشتند، ولی با سواد بودند، دستور داد تا هر کدام ده پسر بچه از فرزندان انصار را به طور کامل خواندن و نوشتن بیاموزند و سپس آزاد شوند. و این آموزش ها در جایی غیر از مسجد نبود، که پایگاه تولید نسلی سازنده برای آینده اسلام باشد.

آموزش کودکان در مسجد

پیامبر رحمت در اهمیت دانش آموختن کودکان می فرماید: "مثل الذی یتعلم فی صغره کالنقش فی الحجر"، حکایت کسی که در کودکی می آموزد، همانند نقش کندن بر سنگ است و حکایت کسی که در بزرگ سالی می آموزد، همانند کسی است که بر آب می نویسد. و نیز مولای متقیان می فرماید: فرزندانتان را به آموختن دانش، امر کنید و باز فرمود: مَنْ سَأَلَ فِی صِغَرِهِ أَجَابَ فِی کِبَرِه‏، هر کس در خردسالی بپرسد، در بزرگسالی پاسخ می دهد. همه اینها نشان از ارزش دین به آموزش نونهالان اجتماع اسلامی است که آینده سازان اسلام خواهند بود. چرا که با تربیت نسلی فرهیخته، می توان به رشد و گسترش اسلام و مبانی ارزشمند آن یاری داد.

در این میان نقش محوری مسجد که محیطی معنوی است را نمی توان فراموش کرد. از این جهت که اسلام عزیز همیشه در پی تهذیب و تعلیم به همراه هم بوده است. رسول مهربانی ها فرمود: هر کس برای تعلیم و تعلّم وارد مسجد شود همچون مجاهد راه خداست و پاداش حاجی را خواهد داشت.

حال طبق کلام پیامبر اکرم(ص) که فرمود: همه شما مسئولید و همه شما نسبت به زیردستانتان بازخواست می­شوید. متولیان مسجد باید تدبیری بیاندیشند که کودکان مسجدی پرهیزکارترین ها و عالم ترین ها باشند، در این راه باید همانگونه که چراغ مسجد را روشن نگه می دارند، سعی در تربیت کودکان دانشمند مسجدی داشته باشند، چرا که همه ما مسئولیم برای پرورش نسل آینده اسلام تا افرادی پرهیزکار و دانشمند را تحویل جامعه اسلامی دهیم.

متولیان مسجد موظف اند تا با تشکیل محافل علمی و آموزشی بر تربیت نسل مسجدی همت گمارند. روزی امام حسن مجتبی(ع) علیه فرزندان خودش و برادرش را جمع کرد و فرمود: ای فرزندان من و فرزندان برادرم! شما خردسالان این نسلید و امید است که بزرگان نسلی دیگر باشید. پس دانش بیاموزید.

کلاس قرآن

همانگونه که در صدر اسلام شاهد آموزش قرآن در مسجد بودیم، در دولت مهدوی هم طبق توصیف علی(ع) از حکومت آخرین منجی؛ شاهد تشکیل کلاسهای قرآن در مسجد خواهیم بود چرا که رسول خدا فرمود: بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و بیاموزاند.

حضرت على (ع) فرمودند: خداوند اراده میکند مردمان روى زمین را عذاب کند، و همه کسانى را که معصیت و گناه میکنند هلاک سازد، ولى در آن هنگام مشاهده میکند گروهى از پیرمردان و کودکان براى نماز و یاد گرفتن قرآن حرکت میکنند در این جا ترحم میکند و عذاب را به تأخیر می­اندازد.

کلاس عقائد

آموختن مسائل اعتقادی با زبان کودکانه یکی از مهمترین مسائلی است که می توانند نمازگزارانِ آگاه به فنون تربیتی به آن همت گمارند، چرا که در روایات تلاش برای آموزش کودکان به اعتقادات برای جلوگیری از نرفتن در دامن بی پروایان و لاابالیان فکری، توصیه شده است.

کلاس احکام

چه زیباست کلاسی اختصاصی برای آموزش احکام نونهالان با هدایت امام جماعت برای کودکان با استفاده از جذابیت های خاص برگزار گردد. و نیز اهل مسجد هنگامیکه کودکانی را در مسجد مشاهده می کنند، آنان را گرد خود جمع کرده، قرآن و احکام دین را به آنان بیاموزند.

کلاس علمی

چه زیبا و پسندیده است که بزرگان مسجد به کودکان از علوم مختلف در مسجد بیاموزند. و کلاس های آموزشی برای تقویت دروس مدرسه آنها با استفاده از مسجدیان اهل فن صورت دهند. تا بچّه های مسجد بهترین های علمی گردند. پیامبر اکرم در وصیت خویش به اباذر فرمودند: "یَا أَبَا ذَرٍّ کُلُّ جُلُوسٍ فِی الْمَسْجِدِ لَغْوٌ إِلا ثَلاثَةً قِرَاءَةُ مُصَلٍّ أَوْ ذَاکِرٌ لِلَّهِ تَعَالَی أَوْ مُسَائِلٌ عَنْ عِلْمٍ‏" یا اباذر: هر نشستنى در مسجد بیهوده است مگر براى سه چیز: نماز خواندن، ذکر خدا، فراگیرى دانش.

آموزش اذکار

طبق فرموده رسول رحمت؛ آموزش یک کلمه به کودک چون بسم الله الرحمن الرحیم سبب دوری آموزش دهنده از آتش جهنم خواهد شد؛ و نیز فرمود: کودکانتان هنگامیکه به زبان آمدند به آنان لااله الا الله را بیاموزید.

نویسنده: سید مهدی بهشتی

منبع: پرتال مرکز رسیدگی به امور مساجد

پایان پیام/