به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات شبستان ، در قرن هفتم ایران شاهد یکی از جنگ ها و فتنه های ویران بود.چنگیز موسس دولت مغول در این زمان ظهور کرد و به خانی رسید و با سلطان محمد خوارزمشاه مجاور شد . کشته شدن بازرگانان مغول بهانه حمله ی وی به ایران گردید . سلطان محمد از دست او گریخت اما فرزندش جلال الدین مقاومت نمود که البته موثر نیفتاد. چنگیز شهرهای زیادی را غارت نمود و بسیاری از مردم را کشت . در این روزگار پرحادثه نویسندگان برای ثبت وقایع به تاریخ نگاری پرداختند و این فن در آن زمان رونق یافت . در این میان عطاملک جوینی و رشید الدین فضل اله آثار گرانبهایی را عرضه کردند. تاریخ جهانگشا در بین دیگر آثار از اهمیت ویژه یی برخوردار است .
سال آغاز به کار عطاملک در نوشتن این تاریخ حدود 650 و سال پایان آن در حدود 658 است . عطاملک در این کتاب به وقایع تاریخی سال 655 اشاره نموده است . در واقع بیشترین قسمت این کتاب به تاریخ حکومت چنگیز و اعقاب اوست، گرچه قسمتهایی هم به تاریخ خوارزمشاهیان و اسماعیلیان اختصاص داده است .
در بخش نخستین کتاب تاریخ چنگیز و فتوحات وی وسلطنت اوکتای قاآن پسر ش و نیز سلطنت گیوک خان پسر اوکتای و در جلد دوم به تاریخ خوارزمشاهیان و ملوک قراختای و گورخانیه و سرگذشت حکام و شحنگان مغول و جلد سوم شامل تاریخ منکوقاآن و حرکت هلاکو به ایران و قلع و قمع اسماعیلیه و فتح قلعه الموت و هم چنین شرح پیرامون مذهب اسماعیلیه است .
دراهمیت این کتاب باید گفت کسانی که پیرامون تاریخ مغول پژوهش نموده اند این کتاب را به عنوان مرجعی مهم یاد می نمایند .
عطاملک صاحب دیوان مغول و مدت 15 سال دبیر خاص امیر ارغون و 24 سال حاکم بغداد و سراسر عراق عرب بود و چندین بار به پایتخت مغول ( قراقورم) رفته و به خدمت خانان رسیده است . وی در این سفرها آگاهی بسیار از زندگی ، طرز تفکر و احوال مغولان را کسب نموده و وقایع را به چشم خویش دیده است . آن چه که در تاریخ جهانگشا آمده ، همه از مشهودات وی سرچشمه گرفته است . امتیاز دیگر این کتاب صداقت جوینی در بیان و ذکر وقایع است . نویسنده با بی طرفی و صادقانه به ذکر یورش ها و حمله و تاراج مغول پرداخته و اگر هم در جایی مدح یا ستایشی نموده از شیوه ی مرسوم زمان خود تجاوز نکرده است.
جهانگشا از نظر ادبی نیز از ارزش والایی برخوردار است. نثر کتاب اگر چه تکلف آمیز و منشیانه است اما هم چون آثار مصنوع دیگر خسته کننده نیست.
کتاب تاریخ جهانگشای جوینی با متن ویراسته به کوشش دکتر احمد خاتمی توسط نشر علم منتشر شده است.
پایان پیام/
نظر شما