به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان، حجت الاسلام علیرضا قائمی نیا، پژوهشگر برتر جشنواره فارابی و عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع) در نشست "چیستی تحول در علوم انسانی" به بررسی تاریخچه تفکیک علوم انسانی از علوم تجربی پرداخت و گفت: بسیاری از دوگانگی های موجود در فلسفه غرب و تفکر غربی مولود اثر روشنگری است اگر چه ریشه های این تفکیک به قدیم بر می گردد اما اصل آن از این دوره آغاز شده است.
وی ادامه داد: در قرون وسطا بسیاری از فلاسفه میان علم اشیا با علم جان تفاوت قائل بودند، ما در علوم تجربی با اشیا و قوانین حاکم بر آن در ارتباط هستیم و در علوم انسانی، انسان و روح بشر مطرح است. برخی از دانشمندان از علوم انسانی به عنوان علوم روحی یاد کرده اند چونکه علوم انسانی با تجلیات روح بشر در ارتباط است.
حجت الاسلام قائمی نیا وجود این تفکیک در عالم اسلام را رد کرد و گفت: دانشمندان اسلامی به هر دو مبحث علوم انسانی و علوم طبیعی پرداخته اند و این تفکیک به صورتی که در فلسفه غرب صورت گرفته و مبتنی بر دوباره انگاری دکارت است، در اسلام جایی ندارد.
پژوهشگر برتر جشنواره فارابی با اشاره به اینکه امروزه با بحران معرفتی در علوم انسانی مواجه هستیم، تصریح کرد: بسیاری از فلاسفه علم از بحران های معرفتی در علم و نحوه پیدایش پارادایم های جدید و مکانیزم رشد پارادایم ها به تفضیل بحث کرده اند. هر شاخه ای از علم تلاش می کند مسئله ای را حل کند و فرایند حل مسائل ماهیت علم را نشان می دهد حال اگر یک علم نتواند مسائلی که از آن انتظار می رود را حل کند دچار بحران معرفتی می شود.
وی یکی از عوامل پیدایش بحران را وجود نظریات متنوع و متعارض خواند و گفت: نخستین عاملی که موجب پیدایش بحران در علوم انسانی غربی شده وجود نظریات متفاوت در شاخه های مختلف علمی است مثلا در روانشناسی و جامعه شناسی نظریات و مکاتب مختلف را می بینیم، تنوع و تکثر دیدگاه ها در علوم تجربی موجب از هم پاشیدن وحدت علم نمی شود اما در علوم انسانی به دلیل تفاوت ماهیت علوم انسانی با علوم تجربی به این شکل نیست و تئوری های مطرح شده در بدنه بر کل علوم موثر است و گسستگی علوم را در راه دارد.
حجت الاسلام قائمی نیا با اشاره به اینکه علوم انسانی بر پایه تعریف انسان مبتنی است گفت: انسان از دیدگاه هر کس متفاوت است و این تفاوت نگاه ها در طرح تئوری های مختلف تاثیر گذاشته است.
وی تحویل گرایی در علوم جدید بشری را بسیار مهم دانست و گفت: تحویل گرایی یکی از ویژگی های مهم علوم جدید بشری است، در دنیای امروز جریان ها سعی دارند علوم انسانی را به علوم تجربی برگردانند برای مثال فروید تلاش می کرد جامعه شناسی را به کمک روانشناسی به زیست شناسی برگرداند بسیاری از شاخه های علوم انسانی تلاش می کنند بر اساس تحلیلات مولکولی مشکلات خود را حل کنند، تفکر جدید و تفکر غربی خصلت تحویل گرایانه دارد و همه چیز را به ابعاد ملموس و عینی و جایی که روح کمتر وجود دارد بر می گرداند و اساس این تفکیک و دوگانگی تفکر این است که انسان را به دو بعد روح و بدن تقسیم می کنند.
عضو هیئت علمی دانشگا باقرالعلوم (ع) با اشاره به نظر ملاصدرا به عنوان متفکر اسلامی درباره دوگانگی نفس و بدن گفت: ملاصدرا بدن و نفس را یک پیوستار می بیند که از بدن شروع شده و به تجدد می رسد او روح را کمال بدن می داند اما در نظریه تحلیل گرایانه در واقع بدن سازنده روح است.
وی با اشاره به اینکه نباید علوم تجربی مثل اعلای علوم باشد، گفت: علوم تجربی برخلاف تفکر غرب نباید علم برتر باشد، علوم تجربی در سطح پایین تری از علوم انسانی به بعد جسمی و بدنی انسان سروکار دارد، تحویل گرایی نمی تواند از نگاه دینی معنا شود و نمی توان ابعاد روحی و بعد اجتماعی بشر را به علوم تجربی برگرداند، تحویل یک علم به علم دیگر که امروزه در غرب دنبال می شود در تفکر دینی ناکام است.
حجت الاسلام قائمی نیا ادامه داد: نمی توان تنها با رد تحویل گرایی مشکل علوم انسانی را حل کرد اما این به عنوان یک نقطه آغاز است.
پایان پیام/
نظر شما