به گزارش خبرگزاری شبستان از بوشهر، سنج و دمام مراسمی است سنتی که در ایام عزاداری مذهبی در بوشهر از دیرباز تا کنون اجرا میشدهاست، یک گروه سنج و دمام معمولاً تشکیل شده از هفت، 9 و یا یازده دمام، تعدادی سنج و یک بوق است و بعضی نیز یک گروه سنج و دمام را فقط هفت دمام هشت سنج و یک بوق دانستهاند.
در گذشته دور به دلیل نبود سیستم اطلاعرسانی صوتی، با نواختن سنج و دمام ساکنان محلات را برای عزاداری خبردار میکردند. سنج و دمام و بوق هر سه از سازهای تشکیل دهنده این همنوازی است که سابقه آن به بیش از یک قرن میرسد.
از یک طرف صدای سنج و دمام تداعیکننده طبل زمان جنگ و حماسه روز عاشورا است و از طرف دیگر وسیلهای برای خبر و آمادگی مردم آن زمان بوده است که همراه با یک نوع بوق مخصوص که از شاخ حیوانات ساخته میشود، همگی نوعی تهییج را در مردمی که قصد عزاداری و سینهزنی دارند، ایجاد میکند.
.jpg)
ترتیب و تعداد دمام زنان و نوازندگان سنج در نقاط مختلف جنوب کشور متفاوت است، در بوشهر مجموع دمام و سنجزنان پنج، هفت یا 9 نفر و گاهی بیشتر است، یعنی یک نفر به عنوان «اشکون» (دمامزن حرفهای) در جلوی صف دمام زنان قرار دارد و بقیه نفرات در طرفین او قرار میگیرند.2 نفر در طرفین اشکون وظیفه «غمبر» را ایفا میکنند و مابقی با آهنگی موزون با آنان همراهی میکنند.
در پایین صف دمامزنان یک نفر سنجزن قرار میگیرد و مابقی سنجزنان میان دمامزنان قرار گرفته و بر اساس یک نت مشخص، نوای سنج و دمام را به گوش و دلهای عزاداران میرساندند.
هنگام نواختن سنج و دمام در روحیه فرد شنونده حس عجیبی ایجاد میشود به طوری که احساس میکند میتواند یک تنه به لشکر بزند و با هر زورگویی به نبرد بپردازد.
هر محله تعدادی دمام داشته که در مراسم عزاداری به کار بسته میشده، به عنوان مثال محله بهبهانیها هجده عدد دمام دارد که همه یک تکه (گرمی) هستند. هر گروه و یا بر دمام (BOR) شامل هفت عدد دمام، هشت عدد سنج و بک عدد بوق بودهاست.
سنج و دمام در چهار محل (محله بهبهانیها، شنبدی، کوتی و ده دشتی) اجرا میشده و گاهی به منظور رقابت با یکدیگر تا یک ساعت ادامه مییافته، مراسم سنج و دمام در زمان رضا شاه ممنوع بوده هر چند دوباره آزاد شد.
ریتم دمام در هنگام راه رفتن و هنگام ایستادن متفاوت بوده، مثلا هنگام ایستادن اشکون زن تک چوب میزده و هنگام حرکت به اصطلاح سه چوب. نکته قابل ذکر اینکه دمام “غمبر“ دارای ریتمهای متفاوتی است و این ریتمها متناسب با اشکون تغییر میکند.
در شب بیست و هشتم ماه صفر“ دو بر “به معنای دو گروه دمام به راه میافتادند. البته باید گفت که مواردی بیش از2 بر نیز بودهاست ولی آنچه بیشتر مورد تاکید است وجود 2بر دمام است، این عمل که در پایان ماه صفر و پس از دو ماه عزاداری و از طرفی به علت احترام بیشتر به محمد بن عبدالله انجام میشود با 2 بر کامل و مجزا از 2 سو یعنی در کل چهارده دمام، شانزده سنج و یک بوق که نقش رهبری را ما بین 2 بر ایفا میکند همراهی میشود.
در محله بهبهانی یک بر دمام به سیاه پوستان مقیم اختصاص مییافت، در این شب بخصوص سیاهان تا یک ساعت دمام میزدند و در تمام این مدت دمام را به کس دیگری نمیدادند. (در بوشهر رسم است که نوازندگان پس از مدتی نوازندگی جای خود را با افراد جدیدی که تمایل به نوازندگی دارند میدهند) حال آنکه در سایر روزها دمام به دست سایر افراد محل نیز میافتاد، در این بین گاهی به سر دسته دمامیها شال(که اهمیت آن به باور مردم باز میگردد) میدادند و مردم باور داشتند که شال خلعتی است که از طرف حسین بن علی برای آن عزادار فرستاده شده، البته مردم نیز در هنگام شال دادن پول هدیه میکردند.
قابل ذکر است که در حال حاض نوازندگان صاحب سبکی وجود دارند که این ساز را با حال وهوای خود میزنند. در واقع بهترین نوازنده این ساز کسی است، که بهتر بداهه بنوازد و ارتباط بهتری با سایر سازها و مستمعین ایجاد کند. در قدیم بودند کسانی چون عامبومون که ساده اشکون میزدند ولی در اشکون زدن هنوز هم آوازه آنها باقی است.
دمامزنی با نواختن بوق مخصوص شروع میشود و پس از لحظاتی که از نواختن سنج و دمام گذشت، مجدداً بوق به صدا در میآید و این وضعیت تا پایان نوازندگی ممکن است ادامه یابد.
زمان نواختن سنج و دمام چیزی حدود 20 تا 80 دقیقه است و در پارهای موارد مثل شب و ظهر عاشورا، صف دمامزنان حدود سه ساعت در مسافتهای طولانی با دستههای دیگر در معابر و حسینیهها همراه میشود.
در پایان و پس از اتمام دمامزنی، بلافاصله مراسم سینهزنی شروع میشود.
پایان پیام/
نظر شما