خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- در روزگاری که دختران نوجوان و جوان در کنار فرصتهای بیشمار رشد و پیشرفت، با پیچیدگیهای تازهای در عرصه روابط اجتماعی، فضای مجازی و انتخابهای سرنوشتساز زندگی مواجهاند، بیش از هر زمان دیگری نیاز به چراغی برای تشخیص مسیر درست احساس میشود؛ چراغی که نهتنها راه را نشان دهد، بلکه قدرت انتخاب، اعتمادبهنفس و توان ایستادگی در برابر لغزشها را نیز در وجود آنان تقویت کند.
در این میان، قرآن کریم تنها کتابی برای تلاوت و برگزاری محافل مناسبتی نیست، بلکه منشوری جامع برای زیستن، انتخاب کردن، حفظ کرامت انسانی و عبور از دشواریهای زندگی است؛ کتابی که با ترسیم مرزهای اخلاقی، دعوت به خردورزی و تأکید بر رحمت و امید، میتواند پاسخگوی بسیاری از دغدغههای نسل امروز باشد.
آسیبهای اجتماعی دختران نیز موضوعی تکبعدی نیست که بتوان با توصیههای کلی یا محدودیتهای یکجانبه آن را برطرف کرد؛ بلکه نیازمند نگاهی جامع به نقش خانواده، مدرسه، جامعه، آموزشهای دینی، سواد رسانهای و حمایتهای تخصصی است؛ نگاهی که در آن دختران نه بهعنوان متهمان آسیبهای اجتماعی، بلکه بهعنوان سرمایههای انسانی جامعه و صاحبان حق انتخاب، امنیت و کرامت دیده شوند.
حجتالاسلام یدالله وحدانینیا، معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، با تشریح راهکارهای قرآنی پیشگیری از آسیبهای اجتماعی دختران، بر ضرورت تبدیل مفاهیم قرآنی به مهارتهای کاربردی زندگی تأکید کرد و گفت: تقویت عزت نفس، آموزش نه گفتن، شناخت روابط سالم، مراقبت از حریم خصوصی، ایجاد فضای امن در خانواده و استفاده از ظرفیت مشاوران و متخصصان، از مهمترین راهکارهای توانمندسازی دختران در برابر آسیبهای فردی و اجتماعی است.

قرآن؛ قطبنمای انتخابهای آگاهانه دختران
حجت الاسلام وحدانینیا با بیان اینکه قرآن کریم میتواند نقش یک قطبنمای اخلاقی و فکری را در زندگی دختران جوان ایفا کند، اظهار کرد: آموزههای قرآن کمک میکند انتخابها بر پایه کرامت انسانی، عقل، آگاهی و ارزشهای پایدار شکل بگیرد، نه تحت تأثیر فشارهای اجتماعی، هیجانهای زودگذر یا ترس از قضاوت دیگران.
وی با اشاره به اینکه نخستین گام برای انتخاب درست، شناخت ارزش و کرامت انسانی است، افزود: قرآن انسان را موجودی برخوردار از کرامت میداند و بر همین اساس دختران نباید ارزش و جایگاه خود را به ظاهر، تأیید دیگران یا مقبولیت در شبکههای اجتماعی محدود کنند قرآن انسان را موجودی برخوردار از کرامت میداند و بر همین اساس دختران نباید ارزش و جایگاه خود را به ظاهر، تأیید دیگران یا مقبولیت در شبکههای اجتماعی محدود کنند؛ چراکه چنین نگرشی آنان را در برابر روابط تحقیرآمیز و سوءاستفادهگرایانه مقاومتر میکند.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، خردورزی و تحقیق را از دیگر آموزههای مهم قرآن در مسیر انتخابهای درست دانست و گفت: قرآن بارها انسان را به اندیشیدن، شنیدن سخنان مختلف و پیروی از بهترین آنها دعوت کرده است؛ بنابراین در تصمیمهایی مانند انتخاب رشته تحصیلی، شغل، دوست یا همسر باید اطلاعات کافی جمعآوری کرد، نشانههای رفتاری افراد را شناخت و از تصمیمگیریهای عجولانه پرهیز داشت.
وی ادامه داد: در انتخاب دوست یا همسر، معیارهایی همچون صداقت، مسئولیتپذیری، عدالت، احترام و توانایی گفتوگو باید بیش از جذابیت ظاهری یا ثروت مورد توجه قرار گیرد. داستان دختران حضرت شعیب در سوره قصص نیز توجه به توانایی و امانتداری را بهعنوان معیارهایی ارزشمند مطرح میکند.
حجت الاسلام وحدانینیا با تأکید بر اهمیت حفظ مرزهای سالم در روابط اجتماعی تصریح کرد: عفت و حیا در فرهنگ قرآنی صرفاً به پوشش محدود نمیشود، بلکه حفظ حریم عاطفی و جسمی، توانایی نه گفتن، نپذیرفتن روابط پنهانی آسیبزا و مطالبه احترام متقابل را نیز دربرمیگیرد.عفت و حیا در فرهنگ قرآنی صرفاً به پوشش محدود نمیشود، بلکه حفظ حریم عاطفی و جسمی، توانایی نه گفتن، نپذیرفتن روابط پنهانی آسیبزا و مطالبه احترام متقابل را نیز دربرمیگیرد.
وی مشورت با افراد آگاه و باتجربه را از دیگر راهکارهای قرآنی برای جلوگیری از تصمیمهای نادرست برشمرد و گفت: آیه «وَأَمْرُهُمْ شُورَیٰ بَیْنَهُمْ» اهمیت مشورت را یادآوری میکند و گفتوگو با والدین آگاه، مشاور امین یا افراد باتجربه میتواند از خطاهای ناشی از هیجان جلوگیری کند؛ البته مشورت نباید به معنای سلب اختیار و حق تصمیمگیری دختران باشد.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با اشاره به ضرورت تقویت شجاعت اخلاقی در دختران افزود: انتخاب درست گاهی به معنای رد کردن خواستهای است که ممکن است در ظاهر جذاب باشد، اما آینده فرد را به خطر بیندازد. دختران باید بیاموزند که در برابر فشار جمعی، ترس یا عادتهای نادرست تسلیم نشوند.
وی با بیان اینکه توکل در فرهنگ قرآن به معنای دست روی دست گذاشتن نیست، خاطرنشان کرد: فرد باید بررسی و برنامهریزی کند، از تجربه دیگران بیاموزد و سپس نتیجه را با آرامش به خداوند واگذار کند؛ زیرا تأخیر در رسیدن به یک خواسته، لزوماً به معنای شکست نیست.
فضای مجازی؛ ضرورت مراقبت از حریم خصوصی و مقابله با روابط آسیبزا
حجت الاسلام وحدانینیا با اشاره به گسترش آسیبهای فضای مجازی و شبکههای اجتماعی گفت: آموزههای قرآن کریم اصول روشنی برای مراقبت از خود در این فضا ارائه میدهد که یکی از مهمترین آنها راستیآزمایی اخبار و اطلاعات است.آموزههای قرآن کریم اصول روشنی برای مراقبت از خود در این فضا ارائه میدهد که یکی از مهمترین آنها راستیآزمایی اخبار و اطلاعات است.
وی با استناد به آیه ۶ سوره حجرات افزود: دختران نباید اخبار، تصاویر یا ادعاهای بیمنبع را بدون بررسی منتشر کنند، بلکه پیش از هرگونه باور یا واکنش باید منبع خبر و صحت اطلاعات را مورد ارزیابی قرار دهند.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، رعایت حریم خصوصی را از دیگر اصول ضروری در فضای مجازی دانست و اظهار کرد: همانگونه که در آیه ۲۷ سوره نور بر اجازه گرفتن و رعایت حریم خانهها تأکید شده است، در فضای مجازی نیز نباید اطلاعات خانوادگی و تصاویر خصوصی را بدون اطمینان در اختیار دیگران قرار داد.
وی ادامه داد: دختران باید مرزهای عاطفی و شخصی خود را بشناسند و بدانند اگر فردی برای ارسال عکس، برقراری رابطه یا انجام کاری برخلاف میل آنان فشار وارد میکند، حق دارند قاطعانه نه بگویند و ارتباط را قطع کنند.
حجت الاسلام وحدانینیا با اشاره به هشدار قرآن درباره تمسخر، بدگمانی و غیبت در آیات ۱۱ و ۱۲ سوره حجرات گفت: در مواجهه با توهین و آزار در فضای مجازی، ضرورتی ندارد فرد وارد جدل و درگیری شود، بلکه میتواند فرد مزاحم را مسدود یا گزارش کند و شواهد و مستندات را برای پیگیری احتمالی نگه دارد.
وی با تأکید بر ضرورت انتخاب آگاهانه محتوا و ارتباطات مجازی افزود: قرآن در آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور به پاکیزگی نگاه و رفتار سفارش کرده است؛ بنابراین دنبال کردن صفحات و حضور در گفتوگوهایی که موجب اضطراب، تحقیر، مقایسهگری یا ایجاد فشارهای ناسالم میشوند، ضرورتی ندارد.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با بیان اینکه دختران در مواجهه با تهدید، اخاذی، انتشار بدون اجازه تصاویر یا درخواستهای مشکوک نباید تنها بمانند، تصریح کرد: در چنین شرایطی باید با یک بزرگسال قابل اعتماد، مشاور یا مرجع حمایتی مناسب صحبت کنند و حفظ آبرو نباید بهانهای برای پنهان کردن خطر و تحمل آزار باشد.
وی در ادامه به موضوع روابط آسیبزا و دوستیهای نادرست پرداخت و گفت:آموزههای قرآن باید به دختران کمک کند تا با خودآگاهی، احترام و حفظ اختیار درباره دوستیها و روابط خود تصمیم بگیرند آموزههای قرآن باید به دختران کمک کند تا با خودآگاهی، احترام و حفظ اختیار درباره دوستیها و روابط خود تصمیم بگیرند؛ اما این هدف با ترساندن، تحقیر یا کنترل افراطی محقق نمیشود.
حجت الاسلام وحدانینیا تقویت کرامت و عزت نفس را نخستین راهکار مقابله با روابط ناسالم دانست و افزود: قرآن در آیه ۷۰ سوره اسراء میفرماید «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ»؛ دختری که ارزش خود را میشناسد، کمتر برای جلب محبت یا تأیید دیگران وارد رابطهای میشود که در آن تحقیر، تهدید یا سوءاستفاده وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه محبت واقعی باید همراه با احترام، امنیت و صداقت باشد، بیان کرد: در شناخت دوست یا خواستگار نباید تنها به حرفها و وعدهها توجه کرد، بلکه رفتار واقعی فرد باید مورد بررسی قرار گیرد؛ اینکه آیا به مرزهای شخصی احترام میگذارد، مسئولیتپذیر است و در برابر نه گفتن واکنش عصبی یا تهدیدآمیز نشان نمیدهد؟
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، پنهانکاری، هویت نامعلوم، اطلاعات متناقض و اصرار بر ملاقات خصوصی را از نشانههای هشداردهنده در روابط دانست و گفت: قرآن در سوره حجرات بر تحقیق و راستیآزمایی تأکید دارد و دختران نباید صرفاً بر اساس ظاهر، پیامهای عاطفی یا ادعاهای افراد در فضای مجازی به دیگران اعتماد کنند.قرآن در سوره حجرات بر تحقیق و راستیآزمایی تأکید دارد و دختران نباید صرفاً بر اساس ظاهر، پیامهای عاطفی یا ادعاهای افراد در فضای مجازی به دیگران اعتماد کنند.
وی با اشاره به تأثیر همنشین بر شخصیت و آینده افراد اظهار کرد: قرآن در سوره فرقان درباره پیامدهای دوستی نادرست هشدار میدهد؛ ازاینرو باید نشانههای یک دوستی ناسالم از جمله تشویق به دروغ، مواد مخدر، رفتار مجرمانه، قطع ارتباط با خانواده، تمسخر ارزشها، حسادت شدید و کنترلگری برای دختران تبیین شود.
حجت الاسلام وحدانینیا تأکید کرد: هیچکس حق ندارد دختری را برای ارسال عکس خصوصی، ملاقات، برقراری رابطه یا رازداری اجباری تحت فشار قرار دهد و هر رابطهای که آزادی، امنیت، عزت، آرامش یا حق انتخاب دختر را کاهش دهد، نیازمند توقف و بررسی جدی است.
وی با بیان اینکه اصلاح روابط خطرناک باید با همدلی، دلیل و حمایت انجام شود، گفت: آموزه قرآن در سوره نحل، آیه ۱۲۵، دعوت به خیر را با حکمت و موعظه نیکو مطرح میکند؛ بنابراین نباید برای اصلاح رفتار دختران از برچسبهایی مانند بیآبرو یا فاسد استفاده کرد، چراکه هدف باید نجات و توانمند کردن آنان باشد، نه شکستن شخصیتشان.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: در شرایطی که رابطهای با تهدید، اخاذی، تعقیب، خشونت، سوءاستفاده جنسی یا انتشار تصاویر خصوصی همراه است، حفظ آبرو نباید موجب سکوت شود؛ بلکه باید پیامها و مدارک حفظ، ارتباط خطرناک محدود یا مسدود و از بزرگسال قابل اعتماد، مشاور و در صورت لزوم مراجع قانونی کمک گرفته شود.
امید قرآنی؛ مرهمی بر اضطرابها و زخمهای عاطفی دختران
حجت الاسلام وحدانینیا با اشاره به مشکلات روحی و عاطفی دختران نوجوان و جوان گفت: پیام خداوند در قرآن برای افرادی که با ناامیدی، اضطراب یا دردهای عاطفی روبهرو هستند، سرزنش نیست، بلکه پیام رحمت، همراهی، امید و امکان دوباره برخاستن است.
وی با استناد به آیه ۷ سوره طلاق، «لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا»، اظهار کرد: این آیه یادآور آن است که خداوند هیچکس را فراتر از توان و امکاناتش تکلیف نمیکند و انسان در رنج خود بیپناه و بیارزش نیست؛ البته این موضوع به معنای انکار سختیها و مشکلات زندگی نیست.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با اشاره به آیات ۵ و ۶ سوره شرح افزود: قرآن با بیان «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا» یادآوری میکند که در کنار دشواریها، امکان گشایش نیز وجود دارد، حتی اگر فرد در لحظههای سخت زندگی نتواند آن را ببیند.
وی با بیان اینکه شکست عاطفی، طرد شدن یا تجربه یک رابطه ناسالم نباید آینده دختران را تحت تأثیر دائمی قرار دهد، تصریح کرد: آیه ۵۳ سوره زمر با عبارت «لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ» انسان را از ناامیدی نسبت به رحمت خداوند برحذر میدارد و نشان میدهد بازگشت، ترمیم و آغاز دوباره همواره امکانپذیر است.
حجت الاسلام وحدانینیا با اشاره به آیه ۱۶ سوره ق، «وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ»، گفت: این آیه برای فرد مضطرب یادآور آن است که خداوند از حال انسان آگاه است و لازم نیست فرد دردهای خود را پنهان کند؛ بلکه میتواند با خداوند صادقانه سخن بگوید، دعا کند و برای حل مشکلات خود کمک بگیرد.
وی با اشاره به داستان حضرت یعقوب در سوره یوسف افزود: اندوه و گریه با ایمان ناسازگار نیست و قرآن از زبان حضرت یعقوب میفرماید «إِنَّمَا أَشْکُو بَثِّی وَحُزْنِی إِلَی اللَّهِ»؛ بنابراین دختران نباید احساسات و ناراحتیهای خود را انکار کنند یا به دلیل تجربه اندوه، خود را سرزنش کنند.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، یاد خدا را یکی از راههای دستیابی به آرامش روحی دانست و اظهار کرد: آیه ۲۸ سوره رعد با عبارت «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» بر نقش یاد خدا در آرامش قلبها تأکید دارد، اما در کنار ذکر و دعا، خواب کافی، گفتوگو با افراد امن، ورزش، تنظیم برنامه روزانه و مراجعه به روانشناس نیز کاملاً با بهرهگیری از هدایت قرآن سازگار است.
وی با تأکید بر اینکه کمک گرفتن از متخصصان نشانه ضعف توکل نیست، گفت: در لحظههای اضطراب میتوان با چند نفس آرام و عمیق، به تعویق انداختن تصمیمهای مهم تا زمان آرامش، نوشتن احساسات یا صحبت با فردی قابل اعتماد به مدیریت شرایط کمک کرد.
حجت الاسلام وحدانینیا خاطرنشان کرد: اگر اضطراب یا اندوه طولانی، شدید یا مختلکننده زندگی باشد، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک ضرورت دارد و در شرایطی که دختری به آسیب زدن به خود یا خودکشی فکر میکند، نباید تنها بماند؛ بلکه باید فوراً به فردی قابل اعتماد اطلاع دهد، از وسایل خطرناک فاصله بگیرد و با فوریتهای اورژانس اجتماعی و خدمات فوری محل تماس برقرار کند.
وی افزود: در چنین شرایطی، دریافت کمک تخصصی بخشی از مراقبت از جان انسان است و نباید آن را نشانه بیایمانی دانست.
از حفظ آیات تا مهارت زندگی؛ ضرورت آموزش کاربردی قرآن به نسل نوجوان
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه آموزش مفاهیم قرآنی به دختران نوجوان باید از قالب حفظی و مناسبتی خارج شود، گفت: قرآن باید به راهنمایی برای تصمیمهای واقعی زندگی تبدیل شود و این هدف از طریق گفتوگو، تجربه و ارائه الگوهای عملی مؤثرتر از نصیحت و ترساندن محقق میشود.
حجت الاسلام وحدانینیا افزود: به جای توضیح کلی درباره خوب یا بد بودن رفتارها، باید موضوعاتی مانند دوستی، عزت نفس، فضای مجازی، شایعه، فشار همسالان، انتخاب همسر در آینده، خشم و اضطراب را با رویکرد قرآنی با نوجوانان مطرح کرد و آیات مرتبط را در اختیار آنان قرار داد.
وی با اشاره به برخی آیات کاربردی قرآن در زندگی اجتماعی اظهار کرد: برای آموزش راستیآزمایی اخبار میتوان از آیه ۶ سوره حجرات، برای پرهیز از تمسخر و غیبت از آیات ۱۱ و ۱۲ همین سوره، برای حفظ حریم و نگاه از آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور، برای شناخت کرامت انسان از آیه ۷۰ سوره اسراء، برای گفتوگوی حکیمانه از آیه ۱۲۵ سوره نحل و برای مشورت و تصمیمگیری جمعی از آیه ۳۸ سوره شوری بهره گرفت.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، گفتوگوی دوطرفه را یکی از شیوههای مؤثر آموزش به نوجوانان دانست و گفت: والدین و مربیان نباید تنها به سخنرانی و انتقال یکطرفه مطالب بسنده کنند، بلکه باید پرسشهایی مانند «اگر دوستت تصویری از تو خواست، چه میکنی؟» یا «اگر در گروهی شایعهای درباره همکلاسیات منتشر شد، وظیفه تو چیست؟» را مطرح کرده و پاسخ نوجوانان را با اصول قرآنی مورد بررسی قرار دهند.
وی با بیان اینکه مفاهیم قرآنی باید به رفتارهای قابل تمرین تبدیل شوند، افزود: مفهوم عزت و کرامت نفس را میتوان با تمرین نه گفتن و تعیین مرزهای شخصی آموزش داد؛ امانتداری را با حفظ راز و منتشر نکردن اطلاعات دیگران، تحقیق را با بررسی منبع اخبار و حسابهای کاربری، عفاف را با مراقبت از حریم جسمی، عاطفی و تصویری، مشورت را با استفاده از نظر والدین و مشاوران و عدالت را با پرهیز از قضاوت شتابزده درباره دیگران به مهارت تبدیل کرد.
حجت الاسلام وحدانینیا با اشاره به ظرفیت داستانهای قرآنی در تربیت نسل نوجوان گفت: داستان حضرت مریم(س)، دختران حضرت شعیب و حضرت یوسف(ع) میتواند زمینهای برای گفتوگو درباره شجاعت، پاکدامنی، انتخاب درست، استقلال فکری و مقاومت در برابر فشارها باشد.داستان حضرت مریم(س)، دختران حضرت شعیب و حضرت یوسف(ع) میتواند زمینهای برای گفتوگو درباره شجاعت، پاکدامنی، انتخاب درست، استقلال فکری و مقاومت در برابر فشارها باشد.
وی ادامه داد: مربیان میتوانند با طرح پرسشهایی درباره شرایطی که این شخصیتها با آن مواجه بودهاند، نوع انتخاب آنان و درسهایی که میتوان از رفتارشان گرفت، نوجوانان را به تحلیل و تفکر دعوت کنند.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت ایجاد فضای امن برای پرسشگری اظهار کرد: نوجوان باید بتواند درباره دوستی، جنس مخالف، بلوغ، ترس، خشم و فضای مجازی سؤال کند، بدون اینکه فوراً متهم یا تحقیر شود؛ چراکه اگر فرزند پاسخ پرسشهای خود را از خانواده دریافت نکند، ممکن است برای یافتن پاسخ به سراغ منابع نامطمئن برود.
وی با بیان اینکه والدین باید خودشان الگوی عملی آموزههای قرآن باشند، افزود: نوجوان پیش از شنیدن سخنان والدین، رفتار آنان را مشاهده میکند؛ بنابراین اگر والدین از راستگویی سخن بگویند اما خود شایعه منتشر کنند یا از احترام صحبت کنند اما با نوجوان تحقیرآمیز رفتار کنند، توصیههای آنان اثرگذاری خود را از دست میدهد.
حجت الاسلام وحدانینیا، همراه کردن آموزش قرآنی با سواد رسانهای را ضروری دانست و گفت: دختران باید بدانند هر حساب کاربری الزاماً هویت واقعی فرد را نشان نمیدهد، تصاویر و پیامهای خصوصی ممکن است بدون اجازه منتشر شوند و درخواست پنهانکاری، ملاقات مخفی یا ارسال تصاویر خصوصی از نشانههای خطر است.
وی تأکید کرد: دختران باید بدانند در برابر تهدید و اخاذی نباید سکوت کنند و مسدود کردن حساب مزاحم، گزارش دادن، حفظ مدارک و کمک گرفتن، با اصول قرآنی حفظ کرامت و جان انسان سازگار است.دختران باید بدانند در برابر تهدید و اخاذی نباید سکوت کنند و مسدود کردن حساب مزاحم، گزارش دادن، حفظ مدارک و کمک گرفتن، با اصول قرآنی حفظ کرامت و جان انسان سازگار است.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، برگزاری برنامههای مشارکتی را در انتقال مفاهیم قرآنی مؤثر دانست و افزود: جلسههای کوتاه و منظم، گروههای گفتوگو، نمایش نقش، تحلیل موقعیتهای واقعی، مسابقه تولید محتوای اخلاقی و فعالیتهای داوطلبانه میتواند اثربخشی بیشتری نسبت به کلاسهای طولانی و یکطرفه داشته باشد و بهتر است نوجوانان نیز در انتخاب موضوع و شیوه ارائه نقش داشته باشند.
وی با هشدار نسبت به ترسافکنی و کنترل افراطی در فرآیند تربیت دینی گفت: هدف آموزش با نگاه قرآن، افزایش آگاهی، مسئولیتپذیری و قدرت انتخاب است، نه ایجاد احساس گناه دائمی یا سلب اعتماد. هشدار درباره آسیبها باید همواره همراه با ارائه راهکار باشد.
حجت الاسلام وحدانینیا با تأکید بر اینکه نباید همه آسیبهای اجتماعی را به دختران نسبت داد، افزود: پسران، خانواده، مدرسه و جامعه نیز در ایجاد امنیت روحی و روانی و رعایت احترام مسئول هستند و در شرایطی که نوجوان با آزار، تهدید، افسردگی، اعتیاد، خشونت یا سوءاستفاده روبهروست، نباید صرفاً به نصیحت دینی اکتفا کرد، بلکه گفتوگو با روانشناس، مشاور مدرسه، بزرگسال قابل اعتماد و در موارد خطر مراجعه به مراجع حمایتی و قانونی ضرورت دارد.
خانواده امن؛ نخستین سنگر پیشگیری از آسیبهای اجتماعی دختران
حجت الاسلام وحدانینیا خانواده را مهمترین پایگاه تربیتی و امنیتی فرزندان، بهویژه دختران نوجوان دانست و اظهار کرد: هیچ آموزش کلاسیک، رسانهای یا مذهبی نمیتواند جایگزین خانوادهای امن، آگاه و پذیرا شود.
وی با بیان اینکه بسیاری از دخترانی که درگیر روابط آسیبزا، فریب فضای مجازی یا دام افراد سودجو میشوند، پیش از هر چیز از خلأ عاطفی و احساس نادیده گرفته شدن در خانه رنج میبرند بسیاری از دخترانی که درگیر روابط آسیبزا، فریب فضای مجازی یا دام افراد سودجو میشوند، پیش از هر چیز از خلأ عاطفی و احساس نادیده گرفته شدن در خانه رنج میبرند، افزود: قرآن خانه را محل آرامش معرفی میکند و هنگامی که دختر در خانه احساس شنیده شدن، دیده شدن و احترام داشته باشد، برای جلب محبتهای کاذب و تأیید ظاهری در فضای مجازی یا محیط اجتماعی، ارزش و کرامت خود را نادیده نمیگیرد.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت تغییر الگوی ارتباطی خانوادهها از بازجویی و سرزنش به گفتوگوی امن گفت: اگر دختر بداند که با کوچکترین خطا، پرسش یا اعتراف با ضربوشتم، محرومیت، داد و فریاد یا برچسبهایی مانند بیآبرو و فاسد مواجه میشود، مشکلات خود را پنهان خواهد کرد و زمینه بروز آسیبهای عمیقتر فراهم میشود.
وی با اشاره به آیه ۱۵۹ سوره آلعمران، «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ»، اظهار کرد: این آیه نشان میدهد تندی و سختدلی موجب پراکندگی افراد میشود؛ بنابراین والدین باید فضایی ایجاد کنند که اگر دخترشان دچار اشتباه شد، با تهدید یا اخاذی مواجه گردید یا درباره موضوعات حساسی مانند دوستی، بلوغ و فضای مجازی پرسشی داشت، نخستین پناهگاه او خانواده باشد، نه افراد ناشناس یا دوستان ناباب.
حجت الاسلام وحدانینیا، ارائه الگوی عملی را از دیگر وظایف والدین دانست و گفت: نوجوانان بیش از آنکه به حرفهای والدین گوش دهند، رفتار آنان را میبینند. قرآن در آیه ۴۴ سوره بقره میفرماید «أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَکُمْ»؛ بنابراین والدینی که فرزندشان را به راستگویی سفارش میکنند اما خود در خانه دروغ میگویند، از احترام به حریم شخصی سخن میرانند اما گوشی فرزند را مخفیانه تفتیش میکنند یا از کنترل خشم میگویند اما خود پرخاشگری میکنند، نمیتوانند انتظار داشته باشند آموزههای قرآنی در ذهن فرزندشان اثرگذار باشد.
وی با اشاره به ضرورت آموزش عزت نفس و مهارت نه گفتن در خانواده افزود: دخترانی که در خانه همیشه به اطاعت کردن عادت داده شدهاند و حق اظهارنظر یا مخالفت ندارند، ممکن است در جامعه و روابط اجتماعی نیز در برابر فشار همسالان و خواستههای نامشروع افراد سوءاستفادهگر توان مقاومت نداشته باشند.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی ادامه داد: با توجه به تأکید قرآن بر کرامت انسانی و مسئولیت فردی در تصمیمگیریها، والدین باید به نظر فرزند خود احترام بگذارند، قدرت تحلیل او را تقویت کنند و به او بیاموزند که نه گفتن به درخواستهای ناامن یا نادرست، نشانه قدرت و شجاعت است، نه بیادبی.
حجت الاسلام وحدانینیا با اشاره به نقش خانواده در آموزش سواد رسانهای گفت: دو واکنش اشتباه والدین در برابر فضای مجازی، ممنوعیت کامل و سلب گوشی از فرزند یا رهاسازی کامل و بیخبری از فعالیتهای اوست که هر دو میتواند آسیبزا باشد.
وی افزود: والدین باید خودشان سواد رسانهای داشته باشند و با مشارکت فرزندان، قوانین روشنی برای استفاده از فضای مجازی در خانه تعیین کنند؛ از جمله مشخص کردن زمان استفاده و خودداری از ورود گوشی به اتاق خواب هنگام شب.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی بیان کرد: والدین باید درباره خطراتی مانند تصاویر دستکاریشده، حسابهای کاربری جعلی، تهدید به انتشار عکس و درخواست شارژ یا پول با فرزندان خود گفتوگو کنند و راهکارهای امنیتی را به آنان آموزش دهند.
وی با تأکید بر اینکه خطای نوجوان نباید به هویت و ارزش شخصیتی او تعمیم داده شود، گفت: اگر فرزند نوجوان دچار اشتباهی در یک رابطه شد یا تصویری را ارسال کرد، نباید تمام شخصیت او زیر سؤال برود؛ چراکه قرآن همواره راه توبه و بازگشت را باز میداند و رحمت الهی بر غضبش پیشی دارد.
حجت الاسلام وحدانینیا افزود: والدین باید میان رفتار اشتباه و ذات و ارزش فرزند تفاوت قائل شوند و در زمان بحران به او اطمینان دهند که اگرچه رفتارش نیازمند اصلاح و جبران است، اما همچنان مورد محبت خانواده قرار دارد و والدین برای حل مشکل در کنار او خواهند ماند.
وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت متخصصان خاطرنشان کرد: خانوادهها نباید تصور کنند همه مسائل تربیتی و آسیبهای اجتماعی صرفاً با نصیحت خانوادگی برطرف میشود. قرآن در آیه ۴۳ سوره نحل میفرماید «فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ»؛ بنابراین در مواجهه با بحرانهایی مانند افسردگی شدید، افت تحصیلی ناگهانی، اخاذی، سوءاستفاده یا افکار آسیب به خود، باید بدون فوت وقت و ترس از قضاوت دیگران از روانشناسان، مشاوران امین و در صورت لزوم مراجع قانونی و حمایتی کمک گرفت.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی در ادامه چند راهکار عملی برای خانوادهها برشمرد و گفت: والدین میتوانند روزانه حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه بدون گوشی و قضاوت با دختر خود گفتوگو کنند، برچسب زدن و تحقیر را کنار بگذارند، به تلاشها و رفتارهای مثبت فرزندان بازخورد دهند و مرزهای امنیتی فضای مجازی را با همکاری خود آنان تعیین کنند.
وی تأکید کرد: خانواده در موقعیتهای خطرآفرین باید نقش پشتیبان و حلکننده مسئله را داشته باشد، نه اینکه صرفاً در جایگاه شاکی و مدعیالعموم قرار گیرد.
توصیههای قرآنی به دختران؛ از عزت نفس تا شجاعت در برابر تهدیدها
حجت الاسلام وحدانینیا خطاب به دختران جوان ایران، بهویژه دختران خراسان جنوبی، بر ضرورت مراقبت از کرامت انسانی، آینده و سلامت روحی و اجتماعی آنان تأکید کرد و گفت: نخستین توصیه من این است که ارزش خود را به تأیید دیگران وابسته نکنید.
وی با استناد به آیه ۷۰ سوره اسراء، «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ»، افزود: ارزش دختران تنها به ظاهر، تعداد دنبالکنندگان صفحات اجتماعی، داشتن رابطه عاطفی، ازدواج یا نظر دیگران نیست و کسی که کرامت خود را بشناسد، تحت هیچ شرایطی به رابطهای که در آن تحقیر، تهدید یا سوءاستفاده وجود دارد، تن نمیدهد.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، تحقیق پیش از اعتماد را دومین توصیه خود به دختران دانست و اظهار کرد: قرآن در آیه ۶ سوره حجرات بر بررسی اخبار و اطمینان از صحت اطلاعات تأکید میکند؛ بنابراین دختران در فضای مجازی و روابط اجتماعی نباید تنها به حرفهای زیبا اکتفا کنند، بلکه باید رفتار، سابقه، صداقت و میزان احترام افراد به مرزهای شخصی را مورد بررسی قرار دهند.
وی با بیان اینکه هویت نامعلوم، پنهانکاری و اصرار بر رابطه مخفیانه از نشانههای هشداردهنده است، ادامه داد: دختران باید مرزهای شخصی خود را بشناسند و از آن دفاع کنند؛ چراکه حیا و عفاف فقط به پوشش محدود نیست، بلکه حفظ حریم جسمی، عاطفی، تصویری و فکری را نیز دربرمیگیرد.دختران باید مرزهای شخصی خود را بشناسند و از آن دفاع کنند؛ چراکه حیا و عفاف فقط به پوشش محدود نیست، بلکه حفظ حریم جسمی، عاطفی، تصویری و فکری را نیز دربرمیگیرد.
حجت الاسلام وحدانینیا تصریح کرد: دختران حق دارند به درخواست عکس خصوصی، ملاقات ناامن، رابطه پنهانی یا هر کاری که با خواست و آرامش آنان سازگار نیست، نه بگویند و باید بدانند که نه گفتن بیادبی نیست، بلکه نوعی مراقبت از خود است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به تأثیر دوستان و محیط اجتماعی بر آینده دختران گفت: قرآن در آیات ۲۸ و ۲۹ سوره فرقان درباره پیامدهای دوستی نادرست هشدار میدهد و بر همین اساس، دوستی سالم باید با احترام، صداقت و رشد همراه باشد، نه با اجبار، حسادت، کنترلگری، دروغ، مصرف مواد الکلی و مخدر، رفتار مجرمانه یا دور کردن فرد از خانواده و اهداف زندگی.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، کسب دانش و مهارت را از دیگر ضرورتهای زندگی دختران دانست و افزود: آینده تنها با نیت خوب ساخته نمیشود، بلکه تحصیل، مهارت شغلی، سواد مالی، سواد رسانهای، توانایی گفتوگو و شناخت حقوق اجتماعی از ابزارهای مهم استقلال و امنیت هستند. قرآن نیز انسان را به اندیشیدن و انتخاب آگاهانه دعوت میکند؛ بنابراین پرسیدن و یاد گرفتن نشانه ضعف نیست.
وی با تأکید بر پرهیز از شتابزدگی در تصمیمهای مهم زندگی اظهار کرد: در انتخاب رشته، شغل، مهاجرت، ازدواج یا رابطه عاطفی نباید بر اساس ترس از تنهایی یا فشار دیگران تصمیم گرفت، بلکه باید اطلاعات کافی جمعآوری کرد، پیامدها را سنجید و با افراد متخصص و قابل اعتماد مشورت کرد؛ چراکه قرآن در آیه ۳۸ سوره شوری بر اهمیت مشورت تأکید دارد.
حجت الاسلام وحدانینیا، مراقبت از سلامت روان را از دیگر توصیههای مهم خود به دختران برشمرد و گفت: خداوند در آیه ۵۳ سوره زمر میفرماید «لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ»؛ بنابراین شکست عاطفی، اشتباه یا تأخیر در رسیدن به هدف، پایان آینده دختران نیست. دعا و توکل میتواند پناه معنوی آنان باشد و مراجعه به روانشناس و متخصص نیز اقدامی عاقلانه و سازگار با مسئولیتپذیری است.
وی با تأکید بر اینکه دختران در برابر آزار و تهدید نباید سکوت کنند، افزود: اگر فردی با تهدید، اخاذی، تعقیب، خشونت یا انتشار تصویر بدون اجازه در فضای مجازی مواجه شد، نباید خود را سرزنش کند یا تنها بماند، بلکه باید مدارک و مستندات را حفظ کند، فرد مزاحم را مسدود یا گزارش دهد و با فرد مطمئن، مشاور یا مرجع قانونی و حمایتی تماس بگیرد؛ چراکه حفظ آبرو نباید بهانهای برای تحمل خطر باشد.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی در پایان بر ضرورت باور داشتن به امکان توبه و بازگشت تأکید کرد و گفت: اگر دختری اشتباهی مرتکب شده است، آن اشتباه تمام هویت او نیست. قرآن راه بازگشت و اصلاح را باز میداند؛ بنابراین باید از تجربهها درس گرفت، رابطه یا موقعیت آسیبزا را ترک کرد، برای جبران اقدام نمود و اجازه نداد احساس گناه، فرد را دوباره در اختیار افراد سوءاستفادهگر قرار دهد.
حجت الاسلام وحدانینیا خاطرنشان کرد: تکیه بر قرآن یعنی همراه کردن ایمان با آگاهی، توکل با اقدام، حیا با عزت نفس و مشورت با انتخاب مسئولانه؛ مسیری که میتواند دختران را در برابر آسیبهای فردی و اجتماعی توانمندتر کند.
نظر شما