به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان، آیتالله العظمی حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید و استادان برجسته حوزههای علمیه شیعه، اول فروردین سال ۱۳۰۰ شمسی در شهر نیشابور متولد شد. وی تحصیلات مقدماتی علوم دینی را در مشهد آغاز کرد و پس از فراگیری ادبیات عرب و دروس سطح حوزه، از محضر استادان برجسته آن زمان بهره برد.
آیت الله وحید خراسانی در ادامه مسیر علمی خود، در درس خارج فقه و اصول آیتالله میرزا مهدی اصفهانی و آیتالله میرزا مهدی آشتیانی حضور یافت و در کنار علوم نقلی، به فراگیری علوم عقلی و فلسفی نیز پرداخت. وی همچنین از محضر استادانی همچون میرزا ابوالقاسم الهی بهره برد.
یکی از مقاطع مهم زندگی علمی وی به سال ۱۳۲۷ بازمیگردد، زمانی که پس از مباحثات علمی با آیتالله سیدمحمد حجت کوهکمری، اجازه اجتهاد مطلق دریافت کرد. او در ادامه برای تکمیل مطالعات فقهی و اصولی خود راهی نجف اشرف شد و در آنجا از محضر استادان برجسته حوزه، بهویژه آیتالله سید ابوالقاسم خویی، بهره گرفت. حضور در درس امام خمینی(ره) در دوران اقامت ایشان در نجف نیز از دیگر بخشهای این دوره علمی بود.
آیتالله وحید خراسانی از سال ۱۳۳۷ تدریس خارج فقه و اصول را در حوزه علمیه نجف آغاز کرد و نزدیک به ۱۲ سال به تدریس و تربیت شاگردان پرداخت. وی در سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت و پس از مدتی حضور در مشهد، در پاییز همان سال به قم مهاجرت کرد و فعالیت علمی خود را در حوزه علمیه این شهر ادامه داد.
تدریس طولانیمدت خارج فقه و اصول، تربیت جمعی از فضلای حوزه، تألیف آثار علمی در حوزه فقه و اصول و فعالیت در عرصه مرجعیت، از مهمترین بخشهای کارنامه علمی و دینی وی به شمار میرود.

مسجد سلماسی؛ آغاز بخشی از فعالیتهای علمی در قم
مسجد سلماسی قم از مساجد قدیمی این شهر است که حدود سال ۱۳۲۵ شمسی به همت فرد خیری به نام حاج یحیی سلماسی بنا شد. این مسجد در محدوده خیابان آیتالله مرعشی نجفی و کوچه آقازاده قرار دارد و از موقوفات آستان مقدسه حضرت فاطمه معصومه(س) محسوب میشود.
مسجد سلماسی در تاریخ حوزه علمیه قم، بهویژه به دلیل میزبانی از درسهای خارج فقه و اصول امام خمینی(ره) در دهه ۱۳۳۰، جایگاه شناختهشدهای دارد. افزایش شمار شاگردان امام خمینی(ره) در آن سالها موجب شد فضای مسجد پاسخگوی جمعیت نباشد و درسهای ایشان به مسجد اعظم منتقل شود. این مسجد همچنین پس از تبعید امام خمینی(ره)، در زمره مکانهایی قرار داشت که اعلامیههای ایشان در آن میان طلاب و نیروهای انقلابی توزیع میشد.
آیتالله وحید خراسانی نیز پس از استقرار در قم، بخشی از فعالیتهای علمی خود را در مسجد سلماسی دنبال کرد. درسهای فقه و اصول ایشان در این مسجد برگزار میشد و جمعی از طلاب و فضلای حوزه برای بهرهگیری از مباحث علمی وی در جلسات حضور مییافتند.
مجالس ذکر مصیبت؛ جلوهای دیگر از فعالیت در مسجد سلماسی
فعالیت آیتالله وحید خراسانی در مسجد سلماسی تنها به تدریس مباحث تخصصی فقه و اصول محدود نمیشد. توجه به مجالس اهلبیت(ع) و زنده نگه داشتن یاد و معارف خاندان عصمت و طهارت، از دیگر جلوههای حضور ایشان در این مسجد بود.
آیتالله وحید خراسانی برای مدتی روزهای چهارشنبه پیش از آغاز درس، از یکی از سخنرانان دعوت میکردند تا در مسجد سلماسی به ذکر مصیبت اهلبیت(ع) بپردازد. همچنین در مناسبتهای مذهبی، خود ایشان نیز به ذکر مصیبت میپرداختند و از فضلای حوزه دعوت میکردند تا در زنده نگه داشتن یاد اهلبیت(ع) مشارکت داشته باشند.
این برنامهها نشان میدهد که در کنار آموزش علوم تخصصی حوزوی، مجالس مذهبی و ترویج معارف اهلبیت(ع) نیز در برنامه حضور مسجدی ایشان جایگاه داشته است رویکردی که پیوند میان آموزش دینی و تقویت باورها و شعائر مذهبی را به نمایش میگذارد.
مسجد اعظم؛ گسترش فعالیت علمی و تربیت شاگردان
مسجد اعظم قم از بناهای شاخص مذهبی و تاریخی این شهر است که به همت آیتالله سید حسین طباطبایی بروجردی احداث شد. کلنگ ساخت این مسجد در ۲۱ تیرماه سال ۱۳۳۳ شمسی، همزمان با میلاد امام رضا(ع)، در مجاورت حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) به زمین زده شد.
هدف از ساخت این مجموعه، فراهم کردن فضایی گسترده برای حضور زائران و توسعه ظرفیتهای مذهبی و علمی حوزه علمیه قم بود. مسجد اعظم با شبستانهای وسیع و موقعیت ویژه در کنار حرم، بهتدریج به یکی از مراکز مهم برگزاری درسهای حوزوی و مجالس مذهبی تبدیل شد.
آیتالله وحید خراسانی پس از سالها تدریس در مراکز مختلف حوزوی قم، فعالیت علمی خود را در مسجد اعظم ادامه داد. وقوع جنگ تحمیلی و بمباران شهر قم، شرایط برگزاری درس در مسجد سلماسی را دشوار کرده بود. به همین دلیل، با توجه به استحکام بنای مسجد اعظم، انتقال درسها به این مسجد در دستور کار قرار گرفت. با استقرار درسهای آیتالله وحید خراسانی در مسجد اعظم، حلقه علمی پیرامون ایشان گسترش یافت و شمار بیشتری از طلاب و فضلای حوزه در جلسات خارج فقه و اصول حضور پیدا کردند.
از تدریس فقه و اصول تا تربیت نسل جدید استادان حوزه
درسهای آیتالله وحید خراسانی در مسجد اعظم، به یکی از محافل شناختهشده علمی حوزه علمیه قم تبدیل شد. در این جلسات، مباحث فقهی و اصولی با بررسی دیدگاه فقهای گذشته، استناد به روایات و استدلالهای علمی مورد بحث قرار میگرفت. جمعیت شرکتکننده در سالهای اخیر حتی از ظرفیت شبستان مسجد نیز فراتر میرفت.
بسیاری از شاگردان این جلسات در ادامه مسیر علمی خود به تدریس در حوزههای علمیه پرداختند و بخشی از جریان علمی حوزه قم را شکل دادند. از این منظر، مسجد اعظم تنها محل برگزاری یک درس حوزوی نبود، بلکه به پایگاهی برای انتقال دانش فقهی و اصولی و تربیت استادان و پژوهشگران علوم دینی تبدیل شد.
مسجد؛ پیوند آموزش دینی و احیای شعائر
مرور فعالیتهای آیتالله وحید خراسانی در مسجد سلماسی و مسجد اعظم قم، دو وجه مکمل از کارکرد مسجد در سنت حوزوی را نشان میدهد از یک سو برگزاری درسهای تخصصی، تربیت شاگردان و انتقال دانش دینی و از سوی دیگر، برپایی مجالس ذکر مصیبت و زنده نگه داشتن معارف اهلبیت(ع).
در تجربه مسجدی ایشان، مسجد صرفاً محلی برای برگزاری نماز نبود بلکه فضایی برای آموزش، مباحثه، تربیت علمی و تقویت پیوند دینی و مذهبی به شمار میرفت. مسجد سلماسی در دورهای میزبان درسها و مجالس مذهبی ایشان بود و مسجد اعظم نیز در ادامه، به یکی از مراکز اصلی فعالیت علمی و تربیت شاگردان تبدیل شد.
این تجربه تاریخی، نمونهای از پیوند میان مسجد و حوزه علمیه در تاریخ معاصر قم است پیوندی که نشان میدهد مسجد میتواند در کنار کارکرد عبادی، در انتقال معارف دینی، تربیت نیروهای علمی و استمرار سنتهای مذهبی نیز نقشآفرین باشد.
نظر شما