خبرگزاری شبستان - استان گلستان؛ کتاب، فراتر از صفحات کاغذی و واژههای بههمپیوسته، حافظه مکتوب یک سرزمین و ابزاری برای ثبت و انتقال تجربهها، اندیشهها و داشتههای فرهنگی نسلهاست. در این میان، پژوهشگرانی که عمر خود را صرف جستوجو، گردآوری و معرفی منابع مکتوب میکنند، نقشی مهم در حفظ هویت تاریخی و فرهنگی هر منطقه دارند.
در استان گلستان نیز بخشی از این تلاش فرهنگی بر دوش افرادی است که با نگاهی پژوهشگرانه، سراغ موضوعات کمتر شناختهشده میروند و تلاش میکنند گوشههایی از تاریخ و فرهنگ این سرزمین را در قالب کتاب ماندگار کنند.
«محمد انصار»، پژوهشگر ادبیات و فرهنگ گرگان، یکی از این چهرههاست که سالهاست کتاب را محور فعالیتهای علمی و فرهنگی خود قرار داده است.
پژوهش برای کشف ناگفتههای تاریخ گلستان
کتاب برای محمد انصار تنها وسیلهای برای مطالعه نیست؛ بلکه دریچهای برای شناخت تاریخ، فرهنگ و هویت یک سرزمین است؛ مسیری که سالها با پژوهش، نویسندگی، نقد و معرفی آثار مکتوب دنبال کرده و حاصل آن، انتشار چندین کتاب و صدها مقاله درباره تاریخ و فرهنگ استان گلستان بوده است.
ارتباط مستمر با کتابخانههای گرگان، گردآوری کتابهای چاپی و الکترونیکی، اهدای بخشی از منابع شخصی به کتابخانههای عمومی، حضور هفتگی در جمعهبازار کتاب و حتی تجربه کار در کتابفروشی، بخشهای دیگری از زندگی این پژوهشگر را شکل میدهد؛ کسی که مطالعه را نه یک عادت مقطعی، بلکه ضرورتی همیشگی برای فعالیتهای علمی و پژوهشی خود میداند.
به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی، نگاهی به سالها فعالیت محمد انصار در حوزه کتاب، پژوهشهای بومی، نقد و معرفی آثار نویسندگان گلستان و علاقهمندیهایش در دنیای کتاب داریم.
انصار که خود را پژوهشگر ادبیات و فرهنگ گرگان معرفی میکند، تاکنون آثاری همچون «کتابشناسی استان گلستان»، «کتابستان حماسه»، «محله سبزهمشهد گرگان»، «مساجد شهر گرگان» و «گلهای محراب» را به رشته تحریر درآورده است.
کارنامه مکتوب او تنها به تألیف کتاب محدود نمیشود؛ انتشار ۱۹ مقاله در کتاب «دانشنامه استان گلستان» و حدود ۲۰۰ مقاله در نشریات مختلف، بخش دیگری از فعالیتهای علمی و پژوهشی اوست. چهار کتاب دیگر نیز در انتظار انتشار دارد که به گفته وی، در صورت فراهم شدن منابع مالی، بهزودی روانه بازار نشر خواهند شد. او همچنین در نگارش آثار برخی نویسندگان استان همکاری داشته است.
آنچه در انتخاب موضوعات پژوهشی انصار اهمیت دارد، پرداختن به موضوعات کمتر کارشده و معرفی بخشهای مغفول تاریخ و فرهنگ منطقه است. کتاب «کتابشناسی استان گلستان» آثار چاپشده درباره این استان را در فاصله سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰ معرفی میکند و «کتابستان حماسه» نیز از نخستین کتابشناسیهای استانی کشور با محوریت دفاع مقدس و انقلاب اسلامی به شمار میرود.
در کتاب «گلهای محراب» به معرفی شهدای یک پایگاه محلهای در گرگان پرداخته شده که نزدیک به ۵۰ شهید تقدیم کرده است؛ اثری که به گفته این پژوهشگر، پیش از آن نمونه مشابهی با محوریت شهدای یک محله در شهر گرگان نداشته است.
«مساجد شهر گرگان» و «محله سبزهمشهد» نیز از دیگر آثار او هستند که به ترتیب به معرفی مساجد شهر و یکی از محلات تاریخی گرگان میپردازند؛ موضوعاتی که به اعتقاد انصار، کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند.
پژوهشهای او همچنان ادامه دارد و این روزها نگارش کتابی با موضوع مهدویت در گرگان را دنبال میکند؛ اثری که قرار است پژوهشهای دانشمندان و سرودههای مهدوی شاعران استان را گردآوری کند.
از معرفی نویسندگان بومی تا نقد کتاب
شناخت نویسندگان و آثار مکتوب استان گلستان نیز بخش دیگری از دغدغههای این پژوهشگر است. انصار در سالهای فعالیت خود فهرستی از آثار تألیفی برخی نویسندگان گرگان در موضوعات مختلف تهیه کرده و همین مطالعات زمینه نگارش مقاله «کتابهای عاشورایی نویسندگان استان گلستان» را فراهم آورده است؛ مقالهای که امسال در شماره ۴۲ پژوهشنامه معارف حسینی منتشر شد.
فعالیت او در معرفی آثار بومی به سالها پیش بازمیگردد؛ زمانی که ۵۹ مقاله کوتاه درباره کتابهای مرتبط با گلستان در ضمیمه روزنامه همشهری ویژه این استان منتشر کرد و پس از آن نیز این مسیر را در نشریات دیگر ادامه داد.
بخشی از کتابخانه شخصی او نیز حاصل همین ارتباط با نویسندگان بومی است؛ آثاری که برخی از نویسندگان به او هدیه دادهاند و در صفحات نخست آنها یادداشت و امضای نویسنده به چشم میخورد.
در کنار معرفی کتاب، نقد و بررسی آثار نیز جایگاه ویژهای در فعالیتهای انصار دارد. او تاکنون درباره ۱۵ کتاب نقد نوشته و در نشستهای نقد چهار کتاب بهعنوان سخنران حضور یافته است. تدریس در کارگاههای نقد کتاب و آموزش شیوه نقدنویسی نیز از دیگر تجربههای اوست.
انصار همچنین جزوهای با عنوان «مسیر و مثال نقد کتاب» تدوین کرده که هنوز منتشر نشده است. مقاله «آیین نقد کتاب» و گفتوگو با خبرگزاریها درباره موضوع نقد کتاب نیز در شمار فعالیتهای او در این حوزه قرار دارد.
کتابخانهای که بخشی از هویت پژوهشی اوست
ارتباط انصار با کتابخانههای گرگان به سالهای پس از فارغالتحصیلی او از دانشگاه فردوسی مشهد در سال ۱۳۸۵ بازمیگردد. مراجعه به کتابخانههای شهر از همان سالها به یکی از برنامههای ثابت او تبدیل شد؛ چراکه به اعتقادش، هر کتابخانه منابع ویژهای دارد که ممکن است در هیچ کتابخانه دیگری یافت نشود.
او سالها به کتابخانه مسجد جامع گرگان مراجعه میکرد و پس از راهاندازی کتابخانه میرداماد، به دلیل تنوع و گستردگی منابع، این مرکز نیز به یکی از محلهای اصلی مطالعه و پژوهش او تبدیل شد.
تعطیلی ادارات در روزهای پنجشنبه نیز فرصت مناسبی برای حضور در کتابخانه فراهم کرده است؛ عادتی که همچنان ادامه دارد. بهطوریکه در هفته گذشته دو کتاب از آثار دانشمندان گرگان با عناوین «تحفهالمجالس» و «براهینالقاطعه» را از کتابخانه میرداماد به امانت گرفته است.
کتابخانه شخصی انصار نیز مجموعهای از آثار مرتبط با موضوعات گوناگون است که بخش عمده آن به گرگانشناسی اختصاص دارد. او برای تکمیل این مجموعه، کتابهای متعددی را از شهرهای گرگان، مشهد، قم و تهران تهیه کرده و برخی آثار نایاب را نیز از طریق دیگران یا کتابخانهها به دست آورده و برای نگهداری از محتوای آنها نسخهبرداری کرده است.
«اطلس سادات استان گلستان» آخرین کتابی است که بهصورت غیرحضوری از نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران خریداری کرده است. در میان کتابهای قدیمی مجموعه او نیز «ذخیرهالعباد» اثر سید ابوالحسن اصفهانی، چاپ سال ۱۳۴۰ هجری، جایگاه ویژهای دارد؛ کتابی که دستخط دایی پدرش در صفحه نخست آن به یادگار مانده است.
افزایش تعداد کتابها و محدودیت فضای نگهداری، انصار را به اهدای بخشی از منابع خود به کتابخانههای عمومی سوق داده است. او تعدادی از کتابهایش را به کتابخانههای میرداماد، مسجد جامع گرگان و کتابخانه فرهنگ روستای بالاجاده اهدا کرده است.
علاقه او به منابع مکتوب به کتابهای کاغذی محدود نمیشود؛ گردآوری فایل حدود هزار جلد کتاب الکترونیکی در موضوعات مختلف نیز بخشی از فعالیتهای اوست. در کنار این مجموعه، حضور هفتگی در جمعهبازار کتاب را نیز ترک نکرده و آخرین خریدش از این بازار، کتاب «جنبش حروفیه» اثر میرفطروس بوده است.
مطالعه؛ ضرورتی همیشگی برای پژوهش
برای انصار زمان مشخصی بهعنوان ساعت مطالعه روزانه وجود ندارد؛ میزان مطالعه او به فرصت و موضوع پژوهشهایش بستگی دارد. دشواری و تخصصی بودن فعالیتهای پژوهشی، او را ناگزیر کرده است که هر روز از منابع کاغذی، الکترونیکی و دیجیتال استفاده کند.
در کنار کتابها، مقالات نشریات نیز سهمی در مطالعات روزانه او دارند؛ چراکه گاهی مطالب و اطلاعات ارزشمندی در مقالهها یافت میشود که در کتابها به آنها پرداخته نشده است.
او کتابخوانی را بخش جداییناپذیر زندگی خود میداند و به علاقهمندان مطالعه در گلستان توصیه میکند آثار نویسندگان بومی را در اولویت قرار دهند. به باور این پژوهشگر، علاقهمندان هر حوزه باید سراغ آثار نویسندگان همان حوزه در استان بروند؛ از داستان و رمان گرفته تا کتابهای مرتبط با تاریخ، فرهنگ و مسائل اجتماعی گلستان.
خاطرهای از کتابفروشی تا آرزوی بازگشت نمایشگاه کتاب
در میان خاطرات انصار از دنیای کتاب، تجربه کار در کتابفروشی جایگاه خاصی دارد؛ تجربهای کوتاه اما فراموشنشدنی که دو هفته در دو شیفت صبح و عصر ادامه داشت و فرصت چندانی برای نشستن و استراحت باقی نمیگذاشت. او با یادآوری آن روزها میگوید که با احتساب زمان رفتوآمد و صرف غذا، تقریباً فرصتی جز استراحت برایش باقی نمیماند و دستمزد روزانهاش نیز سه هزار تومان بود.
حضور در نمایشگاه سالانه کتاب استان گلستان در فصل پاییز نیز از خاطرات شیرین اوست. در سالهایی که این نمایشگاه برگزار میشد، تقریباً هر روز به آن سر میزد؛ چراکه حتی تماشای کتابها نیز برایش لذتبخش بود.
انصار همچنان امیدوار است نمایشگاه کتاب بار دیگر در استان گلستان برپا شود؛ آرزویی که از علاقه دیرینه او به کتاب و ضرورت فراهم کردن فرصت دسترسی بیشتر مردم به آثار مکتوب حکایت دارد.
روایت محمد انصار، روایت پیوندی دیرپا با کتاب است؛ پیوندی که از خواندن و جستوجو در کتابخانهها آغاز شده، به پژوهش و تألیف رسیده و با معرفی آثار نویسندگان بومی و انتقال تجربه نقد کتاب ادامه یافته است.
نظر شما