خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- گاهی یک حرکت بزرگ، نه از یک برنامه پرهزینه و تشریفات گسترده، بلکه از یک قرار ساده در سپیده‌دم آغاز می‌شود؛ قراری برای برخاستن از خواب، عبور از تنبلی و رسیدن به مسجد، آن هم در ساعتی که بسیاری هنوز در آرامش خواب صبحگاهی به سر می‌برند.
شاید در نگاه نخست، جمع شدن چند نوجوان برای اقامه نماز صبح در مسجد، اتفاقی معمولی به نظر برسد، اما وقتی این قرار ساده به یک عهد جمعی تبدیل شود، می‌تواند سرآغاز حرکتی بزرگ در محله باشد؛ حرکتی که نوجوانان را از تماشاگر بودن به میدان‌داری، از حضور در مسجد به مسئولیت‌پذیری اجتماعی و از یک عبادت فردی به یک جریان مردمی پیوند می‌دهد.
در روزگاری که دغدغه ارتباط نسل نوجوان با مسجد و تقویت هویت دینی جوانان، یکی از موضوعات مهم فرهنگی و اجتماعی به شمار می‌رود، تجربه‌هایی که از دل محله‌ها و با مشارکت خود نوجوانان شکل می‌گیرند، اهمیتی دوچندان دارند.
تجربه‌هایی که نشان می‌دهند برای نزدیک کردن نسل جدید به نماز و معارف دینی، همیشه به برنامه‌های پیچیده و پرهزینه نیاز نیست؛ گاهی استمرار در یک کار ساده، اعتماد به توانایی نوجوانان و سپردن مسئولیت به آنان، می‌تواند زمینه‌ساز اتفاقاتی فراتر از انتظار باشد.
«باشگاه نماز صبحی‌ها» در خراسان جنوبی، نمونه‌ای از همین حرکت‌های مردمی است؛ جریانی که از حضور چند نوجوان در مسجدی در حاجی‌آباد بیرجند آغاز شد و به‌تدریج با برگزاری چله‌های نماز صبح، همراهی خانواده‌ها، برنامه‌های کوه‌پیمایی چالشی و مأموریت‌های اجتماعی، گسترش یافت.
در این مسیر، نوجوانان تنها مخاطبان برنامه‌های فرهنگی نبودند، بلکه خود به کنشگران اصلی یک جریان تبدیل شدند؛ جریانی که به گفته سیدجواد موسوی‌خواه، مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی، در شکل‌گیری حرکت‌هایی همچون قیام کفن‌پوشان نیز نقش‌آفرینی کرد.
موسوی‌خواه در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، از تجربه شکل‌گیری این باشگاه، اهمیت محوریت نماز در زندگی، نقش خانواده‌ها و ظرفیت نوجوانان برای ایجاد تحول اجتماعی روایت می‌کند؛ تجربه‌ای که در آن، یک قرار سحرگاهی به بستری برای تربیت، مسئولیت‌پذیری و حضور اجتماعی نسل نوجوان تبدیل شده است.
از یک قرار ساده در مسجد تا شکل‌گیری باشگاه نماز صبحی‌ها
سیدجواد موسوی‌خواه با اشاره به آغاز فعالیت باشگاه نماز صبحی‌ها در محله حاجی‌آباد بیرجند اظهار کرد: این حرکت با حضور در یکی از مساجد حاجی‌آباد آغاز شد و در ابتدا، تعداد نوجوانانی که برای اقامه نماز صبح به مسجد می‌آمدند، محدود بود؛ اما با برنامه‌ریزی و استمرار، زمینه آشنایی بیشتر با نوجوانان محله و گسترش این جریان فراهم شد.
وی ادامه داد: در نخستین گام، یک چله ۴۰روزه در مسجد مهدی حاجی‌آباد برگزار کردیم. در طول این مدت، ارتباط ما با نوجوانان بیشتر شد و تعداد افرادی که در نماز صبح شرکت می‌کردند، به‌تدریج افزایش یافت؛ به‌گونه‌ای که جمع چندنفره اولیه به حدود ۳۰ تا ۴۰ نوجوان رسید.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با بیان اینکه پس از تجربه نخست، این برنامه در مساجد دیگر نیز ادامه پیدا کرد، افزود: بعد از مسجد مهدی، چله نماز صبح در مسجد امام حسن مجتبی(ع) برگزار شد و سپس به مسجد امام رضا(ع) رسیدیم. این روند باعث شد نوجوانان بیشتری از محله‌ها و مدارس مختلف با این جریان آشنا شوند و به جمع نمازگزاران صبحگاهی بپیوندند.
موسوی‌خواه با اشاره به نقش استمرار در موفقیت این حرکت مردمی گفت: کار پیچیده‌ای انجام ندادیم؛ اصل ماجرا این بود که یک برنامه ساده را به‌صورت مستمر دنبال کنیم. همین استمرار باعث شد نوجوانان بیشتری به مسجد بیایند و به‌تدریج، خودشان نیز برای جذب دوستان و هم‌مدرسه‌ای‌هایشان اقدام کنند.
وی تصریح کرد: در ادامه، برخی از نوجوانانی که با این جریان آشنا شده بودند، در مدارس نیز به معرفی باشگاه نماز صبحی‌ها پرداختند و دوستان خود را به حضور در نماز جماعت صبح دعوت کردند. به این ترتیب، جریان به‌صورت طبیعی گسترش پیدا کرد و از محدوده یک مسجد فراتر رفت.
نماز؛ محور تربیت نوجوانان و آغاز یک تحول اجتماعی
موسوی‌خواه با اشاره به اینکه ایده شکل‌گیری این حرکت از توجه به بیانات رهبر معظم انقلاب درباره جایگاه نماز و محوریت آن در فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی نشأت گرفته است، گفت: در سخنرانی ۳۱ مرداد سال ۱۳۹۵، نکاتی درباره اهمیت نماز مطرح شده بود که توجه ما را به ظرفیت این موضوع جلب کرد.
وی افزود: در بیانات مربوط به ائمه جمعه و جماعت نیز بر محوریت نماز تأکید شده است؛ اینکه اگر نماز در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی محور قرار بگیرد، نوجوانان و جوانان نیز با استقبال بیشتری به این فضاها وارد می‌شوند. بر همین اساس، تلاش کردیم این نگاه را در محیط واقعی مسجد و محله تجربه کنیم.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه برای جذب نوجوانان باید معارف نماز را با زبانی ساده و متناسب با نیازهای آنان بیان کرد، ادامه داد: وقتی نماز به محور برنامه‌ها تبدیل شود، دیگر مسجد فقط محل برگزاری یک عبادت نیست، بلکه می‌تواند به پایگاهی برای تربیت، رشد شخصیت، تقویت اراده و مسئولیت‌پذیری نوجوانان تبدیل شود.
وی خاطرنشان کرد: باور ما این است که اگر نماز در زندگی انسان محوریت پیدا کند، خود نماز می‌تواند نقش تربیتی داشته باشد. به همین دلیل، در باشگاه نماز صبحی‌ها تلاش کرده‌ایم در کنار اقامه نماز جماعت، درباره معارف دینی نیز با نوجوانان صحبت کنیم و این آموزه‌ها را به زندگی روزمره آنان پیوند بزنیم.
موسوی‌خواه با بیان اینکه در این برنامه‌ها، نوجوانان صرفاً شنونده نیستند، اظهار کرد: هر روز برای بچه‌ها یک مأموریت تعریف می‌کنیم تا آنچه را یاد گرفته‌اند، در عمل به کار بگیرند. برای نمونه، درباره تعبیر «أَقِیمُوا الصَّلَاةَ» توضیح می‌دهیم که در فرهنگ دینی، تنها به خواندن نماز اشاره نشده، بلکه بر برپا داشتن نماز نیز تأکید شده است؛ بنابراین هر نوجوان باید تلاش کند زمینه برگزاری نماز را برای چند نفر دیگر نیز فراهم کند.
وی ادامه داد: ممکن است مأموریت یک نوجوان این باشد که دو یا سه نفر را برای نماز دعوت کند یا شرایطی فراهم کند که نماز صبح در محیط اطرافش بیشتر مورد توجه قرار بگیرد. در واقع، تلاش می‌کنیم معارف دینی از سطح گفتار فراتر برود و در قالب مأموریت‌های کوچک و عملی وارد زندگی نوجوانان شود.
از صبحانه‌های نذری تا کوه‌پیمایی چالشی؛ تربیت اراده در کنار نماز
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با اشاره به همراهی خانواده‌ها و اهالی محله با باشگاه نماز صبحی‌ها گفت: با گسترش این جریان، خانواده‌ها نیز به شکل‌های مختلف همراه شدند؛ برخی برای نوجوانان صبحانه می‌فرستادند و بعضی از بچه‌ها نیز نذر صبحانه داشتند و آن را میان اعضای جمع توزیع می‌کردند.
وی افزود: این همراهی‌ها باعث شد ارتباط میان مسجد، خانواده و نوجوانان تقویت شود و افراد بیشتری از محله نسبت به این حرکت احساس تعلق پیدا کنند. به‌تدریج، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های مختلفی نیز در دل همین ارتباط‌ها شناسایی شد و افراد بیشتری برای کمک به برنامه‌ها اعلام آمادگی کردند.
موسوی‌خواه با اشاره به برنامه‌های جمعه‌های باشگاه نماز صبحی‌ها اظهار کرد: در کنار نماز صبح، برنامه کوه‌پیمایی نیز برای نوجوانان در نظر گرفتیم؛ برنامه‌ای که صرفاً یک تفریح یا ورزش گروهی نیست، بلکه تلاش می‌کنیم از آن برای تقویت اراده و تمرین خودسازی استفاده کنیم.
وی ادامه داد: در این کوه‌پیمایی‌ها، نوجوانان با عنوان‌هایی مانند نفس اماره، نفس لوامه و وسوسه‌های شیطانی آشنا می‌شوند و درباره چالش‌هایی که انسان در مسیر غلبه بر خواسته‌های نادرست و رسیدن به اهدافش با آن‌ها روبه‌رو است، صحبت می‌کنیم.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با بیان اینکه باشگاه نماز صبحی‌ها بر پایه تجربه‌های عملی شکل گرفته است، افزود: نوجوانان با حضور در این برنامه‌ها یاد می‌گیرند که برای رسیدن به یک هدف، باید از راحت‌طلبی عبور کنند و به عهدی که با خود بسته‌اند، پایبند بمانند.
موسوی‌خواه خاطرنشان کرد: در کنار این برنامه‌ها، گاهی از نوجوانان می‌خواهیم عهدی برای انجام یک کار خیر ببندند؛ برای مثال، متعهد شوند تا روز بعد به فرد نیازمندی کمک کنند یا برای برطرف شدن یک مشکل در محله قدمی بردارند. این مأموریت‌ها کمک می‌کند نوجوانان ارتباط میان نماز، خودسازی و مسئولیت اجتماعی را بهتر درک کنند.
وی تأکید کرد: هدف این است که نماز در زندگی نوجوانان به یک رفتار مقطعی و محدود به مسجد تبدیل نشود، بلکه روحیه‌ای در آنان ایجاد کند که در برخورد با خانواده، دوستان، همسایه‌ها و مسائل اجتماعی نیز خود را مسئول بدانند.
وقتی نوجوان مسجدی به میدان حل مسائل محله می‌آید
موسوی‌خواه با اشاره به ظرفیت باشگاه نماز صبحی‌ها برای گسترش فعالیت‌های اجتماعی بیان کرد: یکی از اتفاقات مهم این بود که نوجوانان به‌تدریج از حضور در برنامه‌های مسجد فراتر رفتند و در فعالیت‌های مختلف اجتماعی نیز مشارکت کردند.
وی ادامه داد: در جریان شکل‌گیری برخی حرکت‌های مردمی، از جمله نهضت قضای گرم، از همین ظرفیت نوجوانان و ارتباط‌هایی که در باشگاه نماز صبحی‌ها شکل گرفته بود، استفاده شد. وقتی جمع نوجوانان در حاجی‌آباد گسترش پیدا کرد، زمینه برای مشارکت آنان در برنامه‌های دیگر نیز فراهم شد و این ارتباط‌ها به شکل‌گیری حرکت‌های جدید کمک کرد.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با اشاره به اینکه بسیاری از ظرفیت‌های اجتماعی محله‌ها در دل ارتباط‌های مستمر و اعتماد متقابل شناسایی می‌شوند، افزود: در برنامه‌های صبحگاهی، تنها به نماز اکتفا نمی‌کنیم؛ درباره مسائل محله نیز با بچه‌ها صحبت می‌کنیم و تلاش داریم آنان نسبت به محیط زندگی خود بی‌تفاوت نباشند.
وی اظهار کرد: وقتی نوجوان احساس کند می‌تواند در حل یک مسئله نقش داشته باشد، نگاهش به خودش و محیط اطرافش تغییر می‌کند. دیگر صرفاً منتظر نمی‌ماند که بزرگ‌ترها همه کارها را انجام دهند، بلکه تلاش می‌کند متناسب با توانایی خود، قدمی برای بهتر شدن شرایط بردارد.
موسوی‌خواه با بیان اینکه این رویکرد به تدریج زمینه گسترش شبکه ارتباطی نوجوانان را فراهم کرده است، گفت: نوجوانانی که در مسجد با یکدیگر آشنا می‌شوند، می‌توانند در مدرسه و محله نیز حلقه‌های تازه‌ای از ارتباط و مشارکت ایجاد کنند. همین ارتباط‌های کوچک، در صورت استمرار، ظرفیت تبدیل شدن به یک حرکت مردمی گسترده‌تر را دارند.
وی تصریح کرد: تجربه ما نشان داده است که برای ایجاد تحول اجتماعی، لازم نیست از ابتدا به دنبال برنامه‌های بزرگ و پیچیده باشیم؛ گاهی می‌توان از یک جمع کوچک در مسجد شروع کرد و با اعتماد به نوجوانان، سپردن مسئولیت به آنان و استمرار در فعالیت‌ها، زمینه شکل‌گیری اتفاقات بزرگ‌تری را فراهم ساخت.
از باشگاه نماز صبحی‌ها تا قیام کفن‌پوشان؛ روایت حضور نوجوانان در میدان
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی در بخش دیگری از سخنانش به نقش نوجوانان فعال در باشگاه نماز صبحی‌ها در شکل‌گیری حرکت قیام کفن‌پوشان اشاره کرد و گفت: پیش از شکل‌گیری این حرکت، ارتباط و همراهی نوجوانان در برنامه‌های نماز صبح و چله‌های مسجدی برقرار شده بود و همین شبکه ارتباطی، زمینه حضور آنان در یک حرکت جمعی دیگر را فراهم کرد.
وی افزود: هنگامی که موضوع قیام کفن‌پوشان مطرح شد، از نوجوانانی که در جریان باشگاه نماز صبحی‌ها حضور داشتند، دعوت کردیم در صورت تمایل به این حرکت بپیوندند. تعدادی از همین نوجوانان در میدان حاضر شدند و در شکل‌گیری و ادامه این حرکت نقش داشتند.
موسوی‌خواه با بیان اینکه این همراهی به یک حضور مقطعی محدود نماند، ادامه داد: نوجوانانی که از طریق برنامه‌های مسجد و نماز صبح با یکدیگر ارتباط پیدا کرده بودند، در ادامه نیز همراه ماندند و این جریان تا روزهای بعد و مقاطع مختلف حرکت ادامه پیدا کرد.
وی با تأکید بر اینکه تربیت دینی زمانی می‌تواند به نتیجه ملموس برسد که در رفتار و مسئولیت‌پذیری افراد نمود پیدا کند، گفت: یکی از نکات قابل توجه برای ما این بود که نوجوانانی که در برنامه‌های ساده و مستمر نماز صبح شرکت می‌کردند، در موقعیت‌های دیگر نیز آمادگی حضور و مشارکت داشتند.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: این تجربه نشان می‌دهد که مسجد و نماز می‌توانند بستری برای شکل‌گیری ارتباط‌های پایدار میان نوجوانان باشند؛ ارتباط‌هایی که در صورت هدایت درست، به مشارکت اجتماعی و حضور مسئولانه آنان در عرصه‌های مختلف منجر می‌شود.
موسوی‌خواه در پایان بر ضرورت توجه بیشتر به ظرفیت نسل نوجوان تأکید کرد و گفت: گاهی تصور می‌کنیم برای جذب نوجوانان باید برنامه‌های خاص و پرهزینه طراحی کنیم، در حالی که تجربه باشگاه نماز صبحی‌ها نشان می‌دهد یک برنامه ساده، اگر با استمرار، اعتماد و سپردن مسئولیت همراه باشد، می‌تواند به جریانی اثرگذار تبدیل شود.
وی افزود: مهم این است که نوجوانان را جدی بگیریم، به آنان میدان بدهیم و کمک کنیم معارف دینی را در زندگی واقعی تجربه کنند. اگر نماز به محور تربیت و فعالیت‌های اجتماعی تبدیل شود، مسجد می‌تواند از یک محل حضور مقطعی به پایگاهی برای پرورش انسان‌های مسئول، خودساخته و دغدغه‌مند تبدیل شود؛ انسان‌هایی که نه‌تنها برای رشد خود، بلکه برای بهتر شدن زندگی دیگران نیز قدم برمی‌دارند.
نظر شما