حجت‌الاسلام یدالله وحدانی‌نیا، معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی با اشاره به نقش فرهنگ‌سازی دینی در حل اختلافات و ایجاد صلح و سازش میان مردم گفت: پویش‌هایی مانند «به حرمت علی(ع) می‌بخشم»، «به عشق امام حسین(ع) می‌بخشم» و «به حرمت حضرت زهرا(س) می‌بخشم» جلوه‌ای از احیای سنت دیرینه اصلاح ذات‌البین هستند که می‌توانند در کنار سازوکارهای قانونی، زمینه حل بسیاری از اختلافات حقوقی، خانوادگی و حتی پرونده‌های قصاص نفس را فراهم کنند.
وی با بیان اینکه دادرسی کلاسیک بر تعیین مقصر، اعمال مجازات یا الزام محکوم‌علیه به ادای حق استوار است، اظهار کرد: این فرایند اگرچه از نظر قانونی با صدور حکم به اختلاف پایان می‌دهد، اما لزوماً به معنای پایان کینه و دشمنی میان طرفین نیست و در برخی موارد، اجرای حکم می‌تواند آغازگر زنجیره‌ای از اختلافات و دعاوی تلافی‌جویانه باشد.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با اشاره به جایگاه اصلاح ذات‌البین در آموزه‌های اسلامی افزود: آنچه امروزه در ادبیات حقوق کیفری و جرم‌شناسی از آن با عنوان «عدالت ترمیمی» یاد می‌شود، در واقع تلاشی برای ترمیم روابط آسیب‌دیده میان شاکی، متهم و جامعه است.
حجت الاسلام وحدانی‌نیا ادامه داد: هنگامی که فرایند صلح و سازش با باورهای عمیق دینی مردم پیوند می‌خورد، زمینه روانی گذشت نیز فراهم می‌شود؛ به‌گونه‌ای که فرد بخشش را نه به معنای تسلیم شدن یا شکست خوردن، بلکه اقدامی برخاسته از احسان، کرامت نفس و پیوند معنوی با اولیای الهی می‌داند.
پویش‌های فاطمی؛ فرصتی برای شکستن بن‌بست اختلافات خانوادگی
وی با اشاره به ظرفیت سیره حضرت فاطمه زهرا(س) در ترویج فرهنگ گذشت و سازش گفت: حضرت صدیقه طاهره(س) مظهر ایثار، گذشت، مادری و مهرورزی در جامعه اسلامی هستند و آموزه‌هایی همچون «الجار ثم الدار» به معنای مقدم داشتن همسایه بر اهل خانه، بر توجه به دیگران و ترجیح منافع جمعی بر منفعت فردی تأکید دارد.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با بیان اینکه غرور، لجاجت و جریحه‌دار شدن عواطف از موانع مهم صلح و سازش هستند، افزود: در بسیاری از اختلافات خانوادگی و اجتماعی، طرفین به دلیل رنجش‌های عاطفی حاضر به کوتاه آمدن نیستند؛ اما پیوند دادن فرهنگ گذشت با نام و سیره حضرت زهرا(س) می‌تواند این بن‌بست را بشکند و مسیر مصالحه را هموار کند.
حجت الاسلام وحدانی‌نیا تصریح کرد: هنگامی که گذشت به نام حضرت زهرا(س) صورت می‌گیرد، فرد بخشش خود را نه اقدامی برای طرف مقابل، بلکه هدیه‌ای معنوی به ساحت مقدس این بانوی بزرگوار تلقی می‌کند. چنین نگاهی می‌تواند انگیزه‌ای برای عبور از اختلافات و پایان دادن به کینه‌ها باشد.
وی با اشاره به اهمیت این رویکرد در پرونده‌های خانوادگی بیان کرد: در اختلافاتی مانند طلاق، مطالبه مهریه، جهیزیه و حضانت، یادآوری الگوی زندگی حضرت زهرا(س) می‌تواند طرفین را به تأمل بیشتر درباره پیامدهای اختلاف و آسیب‌های ناشی از فروپاشی کانون خانواده، به‌ویژه برای فرزندان، دعوت کند.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: بخشش با تکیه بر آموزه‌های دینی، علاوه بر کمک به حل اختلاف، زمینه تقویت کرامت انسانی را نیز فراهم می‌کند؛ زیرا فرد با انتخاب گذشت، از بار سنگین خشم و کینه فاصله می‌گیرد و به جای ادامه نزاع، مسیر ایثار و بزرگواری را برمی‌گزیند.
از کاهش دعاوی تا آزادی زندانیان و گذشت از قصاص
حجت الاسلام وحدانی‌نیا با اشاره به آثار عملی پویش‌های صلح و سازش در فرایند رسیدگی به پرونده‌ها گفت: یکی از نتایج این پویش‌ها، جلوگیری از شکل‌گیری اختلافات جدید و کاهش طرح دعاوی متقابل، تجدیدنظرخواهی‌های مکرر و اطاله دادرسی است؛ چراکه سازش پایدار می‌تواند به جای ادامه روند اختلاف، زمینه حل‌وفصل ریشه‌ای آن را فراهم کند.
وی افزود: در این مسیر، صلح‌یاران و معتمدان محلی نیز می‌توانند نقش مؤثری در برقراری ارتباط میان طرفین اختلاف ایفا کنند و با جلب رضایت طلبکاران، زمینه بخشودگی بخشی از مطالبات، خسارت تأخیر تأدیه یا اصل بدهی را فراهم آورند؛ اقدامی که در برخی پرونده‌ها به آزادی زندانیان مالی و بازگشت سرپرستان خانوار به آغوش خانواده منجر می‌شود.
معاون قضایی و حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با اشاره به اهمیت گذشت در پرونده‌های قصاص نفس اظهار کرد: حتی در پرونده‌های حساس و تلخی مانند قتل عمد نیز ممکن است اولیای دم پس از سال‌ها اصرار بر اجرای حکم، تحت تأثیر پویش‌های معنوی و تلاش میانجیگران، از حق قصاص خود بگذرند و بدون چشم‌داشت مالی، فرصت دوباره‌ای برای زندگی به فرد محکوم بدهند.
وی با تأکید بر اهمیت پایداری صلح و سازش ادامه داد: توافقی که از انگیزه قلبی و باورهای اعتقادی افراد سرچشمه می‌گیرد، می‌تواند از استحکام بیشتری برخوردار باشد؛ زیرا طرفین نه صرفاً به دلیل فشار یا اضطرار، بلکه با انتخاب آگاهانه گذشت، به اختلاف پایان می‌دهند و همین موضوع احتمال بازگشت دوباره به نزاع را کاهش می‌دهد.
حجت الاسلام وحدانی‌نیا در پایان تأکید کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌های دینی و معنوی در کنار سازوکارهای قانونی، می‌تواند به تقویت فرهنگ صلح و سازش در جامعه کمک کند و پویش‌هایی مانند «به حرمت حضرت زهرا(س) می‌بخشم» فرصتی برای تبدیل باورهای دینی به رفتار اجتماعی و گامی در مسیر کاهش اختلافات و گسترش آرامش در خانواده‌ها و جامعه باشد.
نظر شما