به گزارش خبرگزاری شبستان از ایلام؛ نام محمدحسین فهمیده با روزهای مقاومت در خرمشهر و تاریخ دفاع مقدس گره خورده است؛ نوجوانی ۱۳ ساله که در سال ۱۳۵۹ به شهادت رسید و به نمادی از ایثار، شجاعت و مسئولیت‌پذیری نسل نوجوان تبدیل شد. اکنون با گذشت سال‌ها از آن روزها، این پرسش مطرح است که چگونه می‌توان روحیه ایمان، خودباوری و مسئولیت‌پذیری نوجوانان دوران دفاع مقدس را در نسل امروز زنده نگه داشت؟
روز نوجوان تنها یادآور شهادت یک نوجوان بسیجی نیست، بلکه فرصتی برای بازاندیشی درباره جایگاه نوجوان در منظومه تربیتی اسلام است؛ دینی که جوانی و نوجوانی را دوره‌ای ارزشمند برای رشد ایمان، شکل‌گیری شخصیت و پذیرش مسئولیت می‌داند.
نوجوانی؛ فرصتی ارزشمند در نگاه اسلام
در آموزه‌های اسلامی، دوران نوجوانی و جوانی از مهم‌ترین مراحل شکل‌گیری شخصیت انسان به شمار می‌رود. پیامبر اکرم(ص) در حدیثی بر اهمیت بهره‌گیری از فرصت جوانی تأکید کرده‌اند و امام علی(ع) نیز در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه، در توصیه به فرزند خود امام حسن مجتبی(ع)، به اهمیت تربیت در دوران شکل‌گیری شخصیت انسان اشاره دارند.
این نگاه نشان می‌دهد که تربیت نوجوان نباید به انتقال اطلاعات دینی یا آموزش احکام محدود شود؛ بلکه پرورش اخلاق، تقویت قدرت تشخیص، مسئولیت‌پذیری، احترام به دیگران و پایبندی به ارزش‌های انسانی نیز باید در کانون توجه قرار گیرد.
از این منظر، شهید فهمیده را می‌توان نمونه‌ای از نوجوانی دانست که در شرایط تاریخی خاص، باور و احساس مسئولیت خود را در عمل نشان داد. انتقال چنین الگویی به نسل امروز، نیازمند شناخت درست شخصیت او و پیوند دادن ارزش‌های رفتاری‌اش با مسائل زندگی نوجوانان است.
خانواده و مدرسه؛ دو کانون اصلی تربیت دینی
قرآن کریم در آیه ۶ سوره تحریم می‌فرماید: «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا»؛ خود و خانواده خویش را از آتش حفظ کنید.
این آیه بر مسئولیت خانواده در تربیت و هدایت اعضای آن تأکید دارد. در کنار خانواده، مدرسه نیز نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری باورها و رفتارهای اجتماعی دانش‌آموزان دارد.
حجت‌الاسلام علی چراغی‌پور مدیر ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد استان ایلام، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از ایلام گفت: آموزش دین زمانی اثربخش است که با رفتار عملی مربیان و معلمان همراه باشد. نوجوان بیش از آنکه از توصیه‌های صرف تأثیر بپذیرد، از رفتار و منش الگوهای اطراف خود می‌آموزد.
وی افزود: در این میان، ترویج صداقت، امانت‌داری، احترام به حقوق دیگران، کمک به نیازمندان و مشارکت در فعالیت‌های جمعی می‌تواند مفاهیم دینی را از سطح آموزش نظری به رفتار روزمره دانش‌آموزان تبدیل کند.
شهید فهمیده؛ روایت ایثار در پرتو فرهنگ عاشورا
یکی از ظرفیت‌های مهم برای معرفی الگوهای نوجوانی، پیوند دادن فرهنگ ایثار و شهادت با آموزه‌های عاشوراست. واقعه کربلا سرشار از نمونه‌هایی از وفاداری، شجاعت، انتخاب آگاهانه و پایبندی به حق است؛ ارزش‌هایی که در تربیت نسل نوجوان نیز جایگاه ویژه‌ای دارند.
امام حسین(ع) در واقعه عاشورا الگویی ماندگار از آزادگی و مسئولیت در برابر حق ارائه کردند. این فرهنگ در طول تاریخ تشیع، الهام‌بخش نسل‌های مختلف در دفاع از ارزش‌های دینی و انسانی بوده است.
در چنین نگاهی، معرفی شهید فهمیده نباید تنها به روایت چگونگی شهادت او محدود شود؛ بلکه شناخت فضای تاریخی دفاع مقدس، روحیه مقاومت مردم و نقش نوجوانان در آن دوران می‌تواند به درک عمیق‌تر مفهوم ایثار کمک کند.
ثبت خاطرات خانواده شهدا، روایت همرزمان و استفاده از اسناد تاریخی نیز از ضرورت‌هایی است که می‌تواند مانع فراموشی این سرمایه معنوی شود.
بسیج دانش‌آموزی؛ تمرین مسئولیت در مسیر ارزش‌های دینی
فرهنگ بسیج در آموزه‌های انقلاب اسلامی با مفاهیمی همچون خدمت، ایثار، همدلی و مسئولیت اجتماعی پیوند خورده است. بسیج دانش‌آموزی نیز می‌تواند بستری برای تمرین این ارزش‌ها در محیط مدرسه و جامعه باشد.
حجت‌الاسلام کریمی‌تبار امام جمعه ایلام، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از ایلام گفت: خدمت به مردم و دستگیری از نیازمندان از جلوه‌های مهم ایمان است. پیامبر اکرم(ص) نیز در آموزه‌های اخلاقی خود بر محبت، همدلی و توجه به دیگران تأکید کرده‌اند.
وی ادامه داد: فعالیت‌های جهادی، کمک به دانش‌آموزان کم‌برخوردار، برنامه‌های فرهنگی، علمی و اجتماعی، زمانی می‌توانند اثر تربیتی عمیق‌تری داشته باشند که با مشارکت واقعی دانش‌آموزان و درک مسئولیت آنان نسبت به جامعه همراه شوند.
بسیج دانش‌آموزی در این مسیر می‌تواند از یک تشکل صرفاً برنامه‌محور به محیطی برای تمرین اخلاق اجتماعی، همکاری و خدمت داوطلبانه تبدیل شود.
فضای مجازی؛ ضرورت تقویت بصیرت دینی و رسانه‌ای
نوجوان امروز در فضایی زندگی می‌کند که شبکه‌های اجتماعی بخش مهمی از ارتباطات و دریافت اطلاعات او را شکل می‌دهند. در چنین شرایطی، تقویت قدرت تشخیص و آگاهی نسبت به محتوای رسانه‌ای اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
قرآن کریم در آیه ۶ سوره حجرات بر ضرورت تحقیق درباره اخبار و پرهیز از پذیرش شتاب‌زده اطلاعات تأکید می‌کند: «فَتَبَیَّنُوا»؛ تحقیق و بررسی کنید.
این آموزه قرآنی می‌تواند مبنایی برای آموزش سواد رسانه‌ای در میان نوجوانان باشد؛ مهارتی که به آنان کمک می‌کند پیش از بازنشر اخبار، درباره صحت منابع و محتوای منتشرشده تحقیق کنند.
از منظر اخلاق اسلامی نیز حفظ آبروی افراد، پرهیز از تهمت، شایعه‌پراکنی و رعایت حریم خصوصی، از اصولی است که باید در رفتار رسانه‌ای نسل نوجوان مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین، تربیت دینی در عصر ارتباطات تنها به آموزش مناسک محدود نیست، بلکه باید رفتار مسئولانه در فضای مجازی را نیز دربرگیرد.
عدالت آموزشی؛ مصداقی از عدالت در نگاه اسلامی
عدالت یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در آموزه‌های اسلامی است. قرآن کریم در آیه ۹۰ سوره نحل، به برقراری عدل و احسان فرمان می‌دهد و در آیه ۸ سوره مائده نیز بر رعایت عدالت حتی در شرایط اختلاف و دشمنی تأکید دارد.
با چنین نگاهی، برخورداری نوجوانان از فرصت‌های برابر آموزشی و تربیتی، تنها یک مطالبه اجتماعی نیست، بلکه با مسئولیت اخلاقی و دینی جامعه نیز ارتباط دارد.
دانش‌آموزان مناطق روستایی و کم‌برخوردار باید همانند دانش‌آموزان مناطق برخوردار به امکانات آموزشی، کتابخانه، تجهیزات فناوری، فعالیت‌های فرهنگی و فرصت‌های شکوفایی استعدادها دسترسی داشته باشند.
توجه به محرومیت‌های آموزشی، حمایت از دانش‌آموزان نیازمند و فراهم کردن زمینه رشد استعدادهای آنان، می‌تواند جلوه‌ای عملی از عدالت‌خواهی و مسئولیت اجتماعی در جامعه اسلامی باشد.
فهمیده؛ الگویی برای ساختن نسل مؤمن و مسئولیت‌پذیر
شهادت محمدحسین فهمیده یادآور فصلی مهم از تاریخ ایران است؛ فصلی که نوجوانان نیز در آن سهمی بزرگ داشتند. اما پیام روز نوجوان برای جامعه امروز، تنها بازخوانی گذشته نیست؛ بلکه توجه به مسئولیت نسل جدید در ساختن آینده است.
در اندیشه اسلامی، ایمان زمانی در زندگی فرد و جامعه اثرگذار خواهد بود که با آگاهی، اخلاق، عمل صالح و مسئولیت‌پذیری همراه شود. نوجوانی که حقیقت را بشناسد، قدرت تشخیص داشته باشد، به حقوق دیگران احترام بگذارد و در برابر مسائل جامعه بی‌تفاوت نباشد، می‌تواند سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده کشور باشد.
از این منظر، بزرگداشت شهید فهمیده زمانی به یک اقدام ماندگار فرهنگی تبدیل می‌شود که خانواده‌ها، مدارس و نهادهای تربیتی، علاوه بر معرفی الگوهای تاریخی، فرصت تجربه عملی ارزش‌های دینی را برای نوجوانان فراهم کنند.
فهمیده یادگار نوجوانی است که در تاریخ دفاع مقدس ماندگار شد؛ اما رسالت امروز جامعه، پرورش نسلی است که در میدان علم، اخلاق، ایمان، خدمت و پیشرفت نیز نام‌آور باشد.
نظر شما