به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون‌های مساجد خبرگزاری شبستان، نشست تخصصی با موضوع «ظرفیت های کانون های فرهنگی هنری مساجد در تحقق مسجد محوری؛ از رهنمود ۱۹ مهر رهبر شهید تا تجربه جنگ های اخیر» در ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور برگزار شد.
در این نشست مرتضی طاهریان، معاون ساماندهی و شبکه سازی ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور، رضا معممی مقدم، مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، حجت الاسلام ابراهیم اکبری، مدیرکل مرکز خدمات حوزه های های علمیه استان تهران و امام جماعت مسجد النبی(ص) امیرآباد شمالی، علی جان پرنیان، مدیرکانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره) حضور داشتند.
چکیده سخنان کارشناسان این نشست را در این خبر، مشروح سخنان رضا معممی مقدم، معاون فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه در این خبر، و مشروح سخنان حجت‌الاسلام ابراهیم اکبری، مدیر مرکز خدمات حوزه‌های علمیه استان تهران و امام جماعت مسجدالنبی(ص) را در این خبر و گزارش تصویری نشست را در این خبر مشاهده بفرمایید.
مشروح سخنان پرنیان، مدیرکانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره) به شرح زیر است:
علی‌جان پرنیان، فعال فرهنگی و مدیر کانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره)، با اشاره به ضرورت ارزیابی عملکرد نهادهای فرهنگی در مسیر تحقق رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: باید از خود بپرسیم که در راستای فرمایشات ایشان چه اقداماتی انجام داده‌ایم و ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و دیگر نهادهای فرهنگی تا چه اندازه توانسته‌اند این رهنمودها را به برنامه‌های عملیاتی و اثرگذار تبدیل کنند.
وی با بیان اینکه وحدت و پرهیز از اختلاف از پایه‌های اصلی فعالیت‌های فرهنگی است، افزود: تأکید رهبر شهید انقلاب بر همکاری کانون‌های فرهنگی هنری با بسیج، ناظر بر ضرورت هم‌افزایی ظرفیت‌های موجود در مسجد است. در هر مجموعه‌ای، از مسجد گرفته تا اداره و کشور، وحدت نقش اساسی دارد و بدون هماهنگی و انسجام، ظرفیت‌ها به نتیجه مطلوب نمی‌رسند.
فعالیت‌های جزیره‌ای؛ مانع تحقق اهداف فرهنگی مساجد
پرنیان با انتقاد از پراکندگی برخی فعالیت‌های فرهنگی گفت: یکی از مشکلات موجود، فعالیت‌های جزیره‌ای و سلیقه‌ای است. هنگامی که برنامه‌ای واحد، منسجم و مبتنی بر نیازهای واقعی محله وجود نداشته باشد، اقدامات مجموعه‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار نمی‌گیرند و نمی‌توانند به تغییرات پایدار در رفتار، گفتار و نگرش جامعه منجر شوند.
مدیر کانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره) ادامه داد: برای فعال‌سازی ظرفیت‌های فرهنگی، ابتدا باید نیازهای کودکان، نوجوانان، جوانان و خانواده‌ها در ابعاد مادی، معنوی و اجتماعی شناسایی شود. بدون شناخت دقیق این نیازها، هدف‌گذاری صحیح امکان‌پذیر نیست و برنامه‌های فرهنگی نیز ممکن است از مسائل واقعی مردم فاصله بگیرند.
وی تصریح کرد: پس از نیازسنجی باید ظرفیت‌های محله، منطقه و شهر شناسایی و برای استفاده از آنها برنامه‌ریزی شود. این ظرفیت‌ها تنها به امکانات مالی محدود نیست، بلکه عالمان محلی، معلمان، استادان دانشگاه، متخصصان رشته‌های مختلف، خانواده‌ها، خیران و افراد اثرگذار اجتماعی نیز بخشی از سرمایه‌های هر محله به شمار می‌روند.
قرآن و نهج‌البلاغه؛ ظرفیت‌هایی برای تحول فرهنگی
پرنیان با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های دینی و معرفتی در برنامه‌های فرهنگی مساجد اظهار کرد: در حوزه فرهنگ دینی، منابع ارزشمندی در اختیار داریم که می‌توانند در پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه نقش‌آفرین باشند. قرآن کریم، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه از جمله این ظرفیت‌ها هستند؛ اما استفاده از این منابع نیازمند برنامه‌ریزی، تولید محتوای متناسب و شیوه‌های مؤثر برای ارتباط با عموم مردم است.
وی با اشاره به تجربه فعالیت‌های مردمی در حوزه نهج‌البلاغه افزود: حدود ۲۴ سال پیش، فعالیت‌هایی با هدف گسترش آشنایی عمومی با نهج‌البلاغه آغاز شد و ترجمه مرحوم دشتی در دسترس شمار زیادی از علاقه‌مندان قرار گرفت. در ادامه، برای تقویت این جریان و ایجاد زمینه وحدت در فعالیت‌ها، حدود هفت سال روی ترجمه‌ای جدید با بهره‌گیری از ترجمه‌ها و تفسیرهای پیشین کار شد.
این فعال فرهنگی با بیان اینکه یکی از محورهای این فعالیت‌ها، ترویج جلسات خوانش نهج‌البلاغه بوده است، گفت: این جلسات با هزینه‌ای محدود و مشارکت مردم برگزار می‌شوند و زمینه شکل‌گیری برنامه‌های دیگری را نیز فراهم کرده‌اند؛ از جمله کلاس‌های احکام و معارف، برنامه‌های مناسبتی، مشاوره خانواده و فعالیت‌های خیریه‌محور. این تجربه نشان می‌دهد که اگر یک فعالیت فرهنگی با مشارکت مردم، برنامه‌ریزی مستمر و استفاده از ظرفیت‌های محلی دنبال شود، می‌تواند به شکل‌گیری مجموعه‌ای از فعالیت‌های مکمل منجر شود. بنابراین، کانون‌های فرهنگی هنری مساجد نیز برای افزایش اثربخشی باید از توان مردم و سرمایه‌های فرهنگی و معنوی محله بهره بگیرند.
حل اختلاف میان امام جماعت، بسیج و کانون‌ها با گفت‌وگو
پرنیان در بخش دیگری از سخنان خود، همکاری امام جماعت، بسیج و کانون فرهنگی هنری را از الزامات فعالیت منسجم در مسجد دانست و گفت: برای رفع اختلاف‌ها، باید ریشه آنها شناسایی شود زیرا اگر علت اختلاف برطرف نشود، مسئله همچنان باقی می‌ماند و ممکن است در مقاطع مختلف دوباره بروز کند.
وی با اشاره به اینکه در برخی مساجد شرح وظایف مجموعه‌ها روشن نیست، افزود: مشخص بودن مسئولیت هر بخش، برنامه‌محوری و جلوگیری از تداخل وظایف می‌تواند به کاهش اختلاف‌ها کمک کند. با این حال، گاهی اختلاف‌ها به تفاوت در سطح شناخت فرهنگی، علمی و اعتقادی یا برداشت‌های متفاوت از شیوه اجرای برنامه‌ها بازمی‌گردد.
اگر برنامه‌ای از سوی بسیج یا کانون پیشنهاد می‌شود و امام جماعت با آن مخالفت دارد، نباید اختلاف به تقابل میان مجموعه‌ها تبدیل شود
مدیر کانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره) ادامه داد: ممکن است امام جماعتی سال‌ها برای اقامه نماز و اداره مسجد زحمت کشیده باشد، اما در زمینه برخی فعالیت‌های فرهنگی یا شیوه جذب نوجوانان تجربه و توان متفاوتی داشته باشد. در چنین شرایطی، تکریم امام جماعت در کنار برنامه‌ریزی برای ارتقای فعالیت‌های فرهنگی ضروری است.
وی افزود: اگر برنامه‌ای از سوی بسیج یا کانون پیشنهاد می‌شود و امام جماعت با آن مخالفت دارد، نباید اختلاف به تقابل میان مجموعه‌ها تبدیل شود. لازم است نمایندگان بخش‌های مرتبط در کنار یکدیگر بنشینند، موضوع را بررسی کنند و برای رسیدن به راه‌حل مشترک تلاش داشته باشند. گاهی نیز لازم است شیوه اجرای برنامه‌ها متناسب با شرایط و اقتضائات هر مسجد بازنگری شود.
پرنیان با تأکید بر اینکه همکاری میان امام جماعت، بسیج و کانون فرهنگی هنری باید از سطح توصیه فراتر برود، اظهار کرد: برای حل مسائل، به سازوکاری نیاز داریم که بتواند اختلاف‌ها را بررسی کند و به مساجد در رسیدن به تفاهم و تقسیم کار روشن یاری برساند.
نگاه تمدنی به مسجد و ضرورت بازنگری در عملکرد نهادهای فرهنگی
این فعال فرهنگی با اشاره به اینکه فعالیت‌های فرهنگی مساجد باید در چارچوب اهداف بلندمدت تعریف شوند، گفت: نگاه به مسجد نباید به برگزاری چند برنامه محدود شود، بلکه باید نسبت فعالیت‌های فرهنگی با تربیت نسل جوان، تقویت معرفت دینی و حل مسائل اجتماعی محله مشخص باشد.
همان‌گونه که در رهنمودهای رهبر شهید انقلاب بر معرفت، استدلال و توجه به نیازهای جوانان تأکید شده است، مربیان و کارشناسان فرهنگی نیز باید توانایی پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و شبهات نسل جدید را داشته باشند.
وی وحدت را یکی از محورهای مهم در این مسیر دانست و افزود: وقتی هدف اصلی و مشترک برای مجموعه‌های فعال در مسجد روشن باشد، اختلاف‌های جزئی نباید مانع همکاری شود. هدف‌گذاری دقیق کمک می‌کند تا فعالیت‌ها از اقدامات پراکنده فراتر بروند و در مسیر تحقق اهداف فرهنگی و اجتماعی قرار گیرند.
پرنیان با اشاره به اهمیت مطالعه و استدلال در فعالیت‌های فرهنگی اظهار کرد: همان‌گونه که در رهنمودهای رهبر شهید انقلاب بر معرفت، استدلال و توجه به نیازهای جوانان تأکید شده است، مربیان و کارشناسان فرهنگی نیز باید توانایی پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و شبهات نسل جدید را داشته باشند. صرف برگزاری برنامه کافی نیست؛ محتوا و شیوه ارائه آن نیز باید متناسب با نیاز مخاطب باشد.
وی با بیان اینکه مسائل جوانان در حوزه‌هایی مانند ازدواج، اشتغال و تشکیل خانواده نیازمند توجه جدی است، افزود: فعالیت فرهنگی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که با زندگی واقعی مردم ارتباط برقرار کند و در کنار تقویت باورهای دینی، زمینه امید، مسئولیت‌پذیری و حرکت برای حل مسائل را فراهم آورد.
حمایت قانونمند از کانون‌ها و تقویت پیوند مسجد و مدرسه
پرنیان یکی دیگر از مسائل کانون‌های فرهنگی هنری مساجد را ضعف ارتباط ساختارمند برخی دستگاه‌های مرتبط با این مجموعه‌ها دانست و گفت: حمایت‌ها نباید صرفاً به ارتباطات شخصی یا همکاری‌های مقطعی مدیران وابسته باشد، بلکه لازم است سازوکارهای مشخص و پایداری برای همکاری دستگاه‌ها با کانون‌ها تعریف شود. در برخی حوزه‌ها، از جمله آموزش‌های مهارتی و همکاری با مراکز فنی و حرفه‌ای، ممکن است با تغییر مدیران، شکل همکاری نیز تغییر کند. این در حالی است که کانون‌ها برای برنامه‌ریزی مستمر به حمایت‌های قانونمند، دسترسی به ظرفیت‌های آموزشی و ارتباط روشن با دستگاه‌های مسئول نیاز دارند.
ارتباط مؤثر میان مسجد، مدرسه و خانواده می‌تواند به تقویت تربیت دینی و فرهنگی نسل جوان کمک کند. کانون‌های فرهنگی هنری مساجد نیز با توجه به ارتباط خود با کودکان و نوجوانان، ظرفیت دارند در این زمینه نقش‌آفرینی کنند.
این فعال فرهنگی با تأکید بر ضرورت گسترش پیوند مسجد و مدرسه اظهار کرد: ارتباط مؤثر میان مسجد، مدرسه و خانواده می‌تواند به تقویت تربیت دینی و فرهنگی نسل جوان کمک کند. کانون‌های فرهنگی هنری مساجد نیز با توجه به ارتباط خود با کودکان و نوجوانان، ظرفیت دارند در این زمینه نقش‌آفرینی کنند. البته این همکاری باید با برنامه‌ریزی و هماهنگی میان نهادهای مسئول همراه باشد.
وی همچنین بر اهمیت تولید محتوای فرهنگی متناسب با نیازهای جامعه تأکید کرد و گفت: منابع دینی و معرفتی فراوانی در اختیار داریم، اما بهره‌برداری مؤثر از آنها مستلزم آن است که محتوا به زبان قابل فهم و با روش‌های مناسب در اختیار مخاطبان قرار گیرد. این موضوع درباره معارف قرآن و اهل‌بیت(ع)، احکام دینی و مباحث مرتبط با ولایت فقیه نیز اهمیت دارد.
ضرورت تربیت نیروی انسانی و سنجش اثربخشی فعالیت‌ها
پرنیان با بیان اینکه نیروی انسانی مهم‌ترین سرمایه فعالیت‌های فرهنگی است، اظهار کرد: اگر مربیان و کارشناسان توانمند تربیت شوند و از دانش و مهارت لازم برای ارتباط با نسل جدید برخوردار باشند، می‌توانند زمینه رشد معرفتی و فرهنگی جامعه را فراهم کنند. آموزش نیروها باید به‌گونه‌ای باشد که بتوانند با استدلال، به پرسش‌ها پاسخ دهند و در تقویت باورهای دینی و رشد فکری مخاطبان نقش مؤثری ایفا کنند.
وی نیازمحوری، حل مسئله و تربیت نیروی انسانی را سه محور مهم برای ارتقای عملکرد کانون‌های فرهنگی هنری مساجد برشمرد و افزود: فعالیت‌ها باید به نتایج قابل ارزیابی منتهی شوند. اگر یک کانون الگویی موفق ارائه می‌دهد، لازم است دستاوردهای آن مشخص و قابل سنجش باشد تا بتوان تجربه را به دیگر مساجد منتقل کرد.
این فعال فرهنگی در پایان تأکید کرد: ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و دیگر نهادهای مرتبط باید عملکرد خود را در زمینه تحقق رهنمودهای رهبر شهید انقلاب ارزیابی کنند. فعالیت‌های پراکنده، بدون برنامه واحد و حمایت مستمر، به نتایج گسترده و پایدار منجر نمی‌شود. برای اثرگذاری بیشتر کانون‌ها، باید نیازهای محلی شناسایی شود، ظرفیت‌های مردمی و فرهنگی به میدان بیاید، همکاری امام جماعت، بسیج و کانون تقویت شود و حمایت دستگاه‌های مسئول در قالب سازوکارهای مشخص و قانونمند دنبال شود.
نظر شما