به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، نشست خبری کنسرت «موسیقی نو در ایران» ظهر امروز، سه‌شنبه ۲۸ مهرماه، با حضور علیرضا مشایخی، آهنگساز و از چهره‌های شاخص موسیقی مدرن ایران، آرش امینی، رهبر ارکستر، امین غفاری، نوازنده ویولن و ویولا و فرزان فرنیا، سرپرست آنسامبل کاروان، در مکتب تهران برگزار شد. در این نشست، جزئیات اجرای آثار علیرضا مشایخی در قالب پروژه «موسیقی نو در ایران» تشریح شد؛ اجرایی که قرار است ۱۴ آبان‌ماه در تالار وحدت تهران برگزار شود.
در این نشست «علیرضا مشایخی»، آهنگساز و از چهره‌های شاخص موسیقی مدرن ایران درباره فعالیت‌های هنری خود در سال‌های اخیر اظهار کرد: حدود هفت سال در ایران بودم و در این مدت به کارهای عقب‌مانده مرتبط با فعالیت‌های هنری‌ام رسیدگی کردم. حدود ۶۰ لوح فشرده از آثارم را برای انتشار توسط ناشران بین‌المللی سامان‌دهی کردم، آثاری را برای نهمین فستیوال آماده کردم و کتابی نیز برای رونمایی در نظر داشتم که متأسفانه امکان اجرای این برنامه‌ها فراهم نشد.
وی با اشاره به آنچه کم‌توجهی به فعالیت‌هایش می‌داند، گفت: متأسفانه اصراری بر ندیدن من در این جامعه وجود دارد؛ اما با وجود همه این مسائل، پس از ۳۰ تا ۴۰ سال زندگی در خارج از کشور، به ایران بازگشتم تا در حوزه موسیقی تحرکی ایجاد کنم.
این آهنگساز با اشاره به تلاش‌های نسل خود برای شکل‌گیری موسیقی نو در ایران افزود: در نسل من دو نفر با دیدگاه ایجاد موسیقی نو در ایران فعالیت می‌کردند؛ من و احمد پژمان، هرچند مسیر و نگاه ما در این زمینه متفاوت بود.
مشایخی درباره مفهوم «موسیقی نو» نیز توضیح داد: این واژه را برای نخستین بار من مطرح کردم. موسیقی نو صرفاً به معنای موسیقی معاصر نیست، بلکه نوعی برخورد دوباره با موسیقی است؛ برخوردی که بر تفکر در موسیقی تأکید دارد.
وی ادامه داد: منظور من موسیقی متکی بر تفکر است؛ موسیقی‌ای که مخاطب در برابر آن می‌نشیند و تلاش می‌کند سکوت کند تا تمرکز خود را به دست آورد. در چنین مواجهه‌ای، شنیدن موسیقی به تجربه‌ای فراتر از دریافت صرف صدا تبدیل می‌شود.
تعریف‌نشدن مفهوم موسیقی، از چالش‌های بنیادین این حوزه است
این آهنگساز با انتقاد از وضعیت تاریخی و ساختاری موسیقی در ایران اظهار کرد: موسیقی و تمدن این سرزمین به شکلی غیرعادی رشد کرده‌اند و در این میان، موسیقی بیش از بسیاری از حوزه‌ها مورد بی‌مهری قرار گرفته است. اگر درباره ردیف موسیقی ایرانی و تاریخ آن تحقیق کنیم، با پیشینه‌ای مواجه می‌شویم که در مقایسه با تاریخ موسیقی در برخی کشورهای دیگر، محدودتر است.
وی با اشاره به تفاوت دیدگاه‌ها درباره مفاهیم پایه موسیقی ایرانی افزود: حتی میان چهره‌های برجسته موسیقی ایران نیز گاهی درباره تفسیر و توضیح برخی اصطلاحات موسیقایی اتفاق نظر وجود ندارد. این مسئله به یکی از عوامل عقب‌ماندگی فضای موسیقی تبدیل شده است.
مشایخی تصریح کرد: مفهوم موسیقی در ایران به‌درستی تعریف و تبیین نشده است و این مسئله پیامدهای مختلفی دارد. برای نمونه، در تالار وحدت ارکستر سمفونیک روی صحنه می‌رود، اما در تلویزیون سازهای موسیقی نمایش داده نمی‌شوند. این دوگانگی نشان می‌دهد که با چه چالش‌هایی در مواجهه با موسیقی روبه‌رو هستیم.
وی ادامه داد: وقتی مفهوم موسیقی به‌درستی تعریف نشده باشد، هر کسی خود را صاحب‌نظر می‌داند و درباره آن اظهارنظر می‌کند. این وضعیت یکی از معضلات مهم جامعه موسیقی ماست.
آهنگساز باید از تقلید عبور کند
مشایخی با اشاره به مسیر پیش روی آهنگسازان ایرانی گفت: کسانی که متوجه فاصله موسیقی ایران از روند تکامل تاریخی موسیقی شده‌اند، برای فعالیت حرفه‌ای در این حوزه یا به دنبال یادگیری و تجربه‌اندوزی بوده‌اند یا به اروپا مهاجرت کرده‌اند تا آهنگسازی را به‌صورت جدی دنبال کنند.
وی افزود: این افراد در مواجهه با موسیقی غربی دو مسیر پیش رو دارند؛ یا آنچه را آموخته‌اند تقلید می‌کنند و به مقلدان درجه‌چندم آهنگسازان برجسته اروپایی تبدیل می‌شوند، یا به ابتکار و خلاقیت روی می‌آورند و مسیر مستقلی را شکل می‌دهند. به باور من، موسیقی زمانی به معنای واقعی شکل می‌گیرد که آهنگساز بتواند ابتکار عمل را به دست بگیرد.
این آهنگساز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت اجرای آثارش گفت: وضعیت موسیقی بسیار غم‌انگیز است. من یکی از آهنگسازان شناخته‌شده این کشور هستم و حدود ۶۰ سال است که آهنگسازی می‌کنم، اما سهم آثارم از اجرا توسط ارکستر سمفونیک بسیار محدود بوده است. هنوز احساس می‌کنم ارکستر سمفونیک آثار مرا آن‌گونه که باید، کشف نکرده است.
وی همچنین با اشاره به تجربه فعالیت دانشگاهی خود در دانشگاه تهران، از مشکلات برنامه‌ریزی آموزشی و نبود تناسب میان درس‌ها و پیش‌نیازهای تخصصی انتقاد کرد و گفت: ما ارکسترهای محدود و توانمندی داریم که بخش مهمی از برنامه‌هایشان به آثار قرن نوزدهم اختصاص دارد. در حوزه برنامه‌های رادیویی نیز باید به سطح کیفی و تنوع آثار توجه بیشتری شود.
آثار مشایخی بازآفرینی موسیقی ایرانی هستند
در ادامه این نشست «آرش امینی»، رهبر ارکستر کنسرت «موسیقی نو در ایران» با اشاره به آثار اجرایی این برنامه گفت: «کنسرتو برای ویولن و سازهای ضربی» با تک‌نوازی امین غفاری، «کوارتت زهی با سازهای ضربی»، «کنسرتو برای ویولا و سازهای ضربی و زهی» و قطعه «دریا» از جمله آثاری هستند که در این برنامه اجرا می‌شوند.
وی درباره ویژگی‌های موسیقایی آثار مشایخی اظهار کرد: برخی آهنگسازان، موسیقی ایرانی را در قالب ارکستراسیون غربی ارائه می‌کنند؛ اما آثار علیرضا مشایخی به بازآفرینی موسیقی ایرانی می‌پردازند. آثار او قالب ثابتی ندارند و هرکدام از نظر ساختار موسیقایی، فرم خاص خود را دارند و الزاماً در چارچوب فرم‌های متداول موسیقی قرار نمی‌گیرند.
امینی افزود: آثار این هنرمند به دنبال طرح پرسش‌های فلسفی هستند؛ پرسش‌هایی که شاید هیچ‌گاه پاسخ قطعی نداشته باشند. آنچه اهمیت دارد، همین جست‌وجو و حرکت در مسیر پرسشگری است و همین ویژگی، آثار مشایخی را متمایز می‌کند.
این رهبر ارکستر با اشاره به ضرورت برنامه‌ریزی در مدیریت موسیقی کشور تصریح کرد: مدیریت دولتی باید به سمتی حرکت کند که انواع موسیقی در چارچوب سیاست‌های مشخص، برنامه‌ریزی و حمایت شوند. با چنین رویکردی می‌توان در آینده شاهد اتفاقات بهتری در حوزه اجرا بود.
وی ادامه داد: این نوع برنامه‌ریزی می‌توانست زمینه برگزاری کنسرت ما را در چند روز فراهم کند، نه اینکه اجرا صرفاً به یک روز محدود شود. با این حال، همچنان امیدواریم این پروژه در شهرهای دیگر کشور نیز اجرا شود.
اجرای دو کنسرتو، چالشی بزرگ برای نوازنده است
در این نشست «امین غفاری»، نوازنده ویولن و ویولا با اشاره به سابقه همکاری خود با علیرضا مشایخی گفت: این چندمین بار است که افتخار اجرای آثار استاد مشایخی را دارم. بسیار خوشحالم که پس از شاگردی و بهره‌مندی از آموزش‌های ایشان، این بار می‌توانم آثارشان را در عرصه اجرا به مخاطبان ارائه کنم.
وی افزود: در این کنسرت دو کنسرتو اجرا می‌کنم؛ مسیری که برای یک نوازنده چالشی بزرگ به شمار می‌رود و در اجراهای گروهی و مجموعه‌های بزرگ کمتر پیش می‌آید. اجرای چنین آثاری دشواری‌های خاص خود را دارد.
غفاری با اشاره به ویژگی‌های آثار مشایخی تأکید کرد: آنچه در این برنامه ارائه می‌شود، مانند دیگر آثار استاد مشایخی، واجد ساختارشکنی است و مخاطبان موسیقی می‌توانند تجربه‌ای متفاوت را از سر بگذرانند.
فرزان فرنیا: نگاه مشایخی به سازهای کوبه‌ای متفاوت است
در این نشست «فرزان فرنیا»، نوازنده سازهای کوبه‌ای و سرپرست آنسامبل کاروان با اشاره به جایگاه سازهای کوبه‌ای در آثار مشایخی گفت: نگاه استاد مشایخی به سازهای کوبه‌ای فراتر از نگاه بسیاری از هم‌نسلان اوست. در طول سال‌هایی که آثار ایشان را اجرا کرده‌ایم، همین تجربه‌ها زمینه شکل‌گیری آنسامبل کاروان را فراهم کرده است.
وی افزود: من و دیگر اعضای آنسامبل کاروان در اجرای ۱۴ آبان‌ماه در تمامی قطعات حضور خواهیم داشت و در بخشی مستقل نیز قطعه «پیچک» را اجرا می‌کنیم؛ اثری که به اعتقاد من، از زمانه خود جلوتر است.
نظر شما