به گزارش خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان؛ نوزدهم مهرماه یادآور کلام ماندگار و راهبردی رهبر فرزانه و حکیم انقلاب اسلامی در خراسان شمالی است؛ بیانات نابی که مثل یک منشور جامع برای مساجد و کانون‌های فرهنگی هنری عمل می‌کند. آقا آنجا جمله‌ای فرمودند که باید تابلوی راهنمای همه ما باشد: «من سفارش می‌کنم که کانون‌های فرهنگی هنری مساجد را فراموش نکنید، البته با همکاری بسیج… پذیرای جوان‌ها باشید؛ با روی خوش هم پذیرا باشید» این نگاه نشان می‌دهد که مسجد کانون زیست مؤمنانه و انقلابی است و کانون‌های فرهنگی هنری بال پرواز هنر متعهد در بستر خانه خدا هستند. لذا در این خصوص با حجت الاسلام والمسلمین علیرضا شیرنژاد، رئیس مرکز فعالیت‌های دینی شهرداری تهران گفتگویی انجام دادیم که در ادامه مشروح آن تقدیم حضورتان می شود.
رئیس مرکز فعالیت‌های دینی شهرداری تهران در پاسخ به این سوال که آیا مسئله اصلی در بازگشت جوانان به مسجد، کمبود امکانات مادی و تجهیزاتی است یا نیاز به بازتعریف “محتوای هنری؟ اظهار کرد: ببینید، اگر بخواهیم مسئله را تک بعدی ببینیم دچار خطا می‌شویم، اما حقیقت این است که مسئله اصلی نرم‌افزاری و ناظر به محتوا و رویکرد است، نه صرفاً سخت‌افزار. تجهیزات و امکانات مادی لازم است؛ جوان امروز در دنیای دیجیتال و با رسانه‌های جذاب زندگی می‌کند و فضای کانون نباید از حداقل‌های روز عقب بماند. اما تاریخ مساجد ما نشان داده آن چیزی که دل نوجوان و جوان را جذب و ماندگار می‌کند، «هویت‌بخشی»، «دیده‌شدن»، «صمیمیت» و «ارائه هنر زنده، پیشرو و اصیل» است.
اگر مجهزترین سالن یا استودیو را در مسجد بسازیم اما ادبیات ما با نسل جدید تفاوت داشته باشد یا تولیداتمان کلیشه‌ای، فرمایشی و بی‌روح باشد، جوان در مسجد نمی‌ماند. برعکس، گاهی در یک فضای ساده با تشکیل یک گروه سرود پویا، یک حلقه تئاتر بچه‌های مسجد، کارگاه پادکست، یا اکران و نقد فیلم‌های روز، جرقه‌ای در ذهن نوجوان زده می‌شود که او را پای‌کار دین و انقلاب می‌آورد. وی ادامه داد: اگر مجهزترین سالن یا استودیو را در مسجد بسازیم اما ادبیات ما با نسل جدید تفاوت داشته باشد یا تولیداتمان کلیشه‌ای، فرمایشی و بی‌روح باشد، جوان در مسجد نمی‌ماند. برعکس، گاهی در یک فضای ساده با تشکیل یک گروه سرود پویا، یک حلقه تئاتر بچه‌های مسجد، کارگاه پادکست، یا اکران و نقد فیلم‌های روز، جرقه‌ای در ذهن نوجوان زده می‌شود که او را پای‌کار دین و انقلاب می‌آورد. هنر متعهد باید به دغدغه‌ها، شبهات، آرمان‌ها و احساسات نسل جدید پاسخ دهد. هنر، زبان گفت‌وگو با جوان است و اگر این زبان را بازتعریف نکنیم، با صدها میلیارد تومان تجهیزات هم اتفاقی نخواهد افتاد.
حجت الاسلام شیرنژاد همچنین در پاسخ به این سوال که چطور نگاه مدیریتی و مسئولیت خود، در مدیریت فعالیت‌های دینی شهر را با تأکیدات رهبر معظم درباره “هنر و مسجد” پیوند می‌دهید؟ تصریح کرد: ما در مجموعه مدیریت شهری و مرکز فعالیت‌های دینی شهرداری تهران، به مسجد به عنوان یک پروژه ساختمانی یا صرفاً محل اقامه نماز یومیه نگاه نمی‌کنیم؛ مسجد از دیدگاه ما «قلب تپنده زیست‌بوم فرهنگی شهر» است.
رییس مرکز فعالیت های دینی شهرداری تهران در ادامه افزود: تکلیف ما به عنوان خادمان این حوزه، تصدی‌گری یا دیکته‌کردن برنامه‌های ابلاغی به مساجد نیست؛ بلکه وظیفه حاکمیتی و شهرداری، «تسهیل‌گری، پشتیبانی و باز کردن میدان برای جوانان مسجدی» است. حضرت آقا بارها بر سپردن کار به حلقه‌های میانی و جوانان مؤمن انقلابی تأکید کرده‌اند.
وی با بیان اینکه پیوند نگاه ما با نگاه ولایت در این است که امکانات شهری (از فرهنگسراها و فضاهای تبلیغاتی گرفته تا ظرفیت‌های رویدادی شهر) را امتداد مسجد بدانیم. خاطر نشان کرد: مسجد نباید درون چهاردیواری خود حبس شود؛ هنر مسجد باید به میدان شهر، پارک‌ها، معابر و میان مردم بیاید. هنر مسجدی یعنی هنری که از محراب مسجد جوانه می‌زند، اما کل محله و شهر را عطرآگین می‌کند. ما در مدیریت شهری بستری فراهم کرده‌ایم که استعدادهای جوشیده از دل کانون‌های مساجد، سکوی پرتاب پیدا کنند و شهر تهران جلوه‌گاه هنر بچه‌های مسجد باشد.
کانون فرهنگی هنری دقیقاً همان نقطه تقاطع و مدخل ورود نسل جدید به مسجد است. بسیاری از نوجوانان ممکن است در ابتدا با آداب و مناسک ارتباط مستقیمی نگیرند، اما به واسطه علاقه به تئاتر، سرود، گرافیک، تدوین، بازی‌های رایانه‌ای، یا دورهمی‌های هنری وارد کانون می‌شوند و وقتی وارد شدند، عطر معنویت مسجد، جان آنها را صیقل می‌دهد. کانون‌ها حکم همان «روی خوش» و لبخند استقبالی را دارند که رهبر معظم انقلاب مطالبه کردندحجت الاسلام شیرنژاد در پاسخ به سوال دیگر خبرنگار شبستان مبنی بر اینکه کانون‌های فرهنگی-هنری چطور می‌توانند نقش “پل ارتباطی” را ایفا کنند تا مسجد دوباره به مرکز ثقل اجتماعی جوانان تبدیل شود؟ و اقدامات ستاد شهید آرمان در این مسیر چه بوده است؟ بیان کرد: کانون فرهنگی هنری دقیقاً همان نقطه تقاطع و مدخل ورود نسل جدید به مسجد است. بسیاری از نوجوانان ممکن است در ابتدا با آداب و مناسک ارتباط مستقیمی نگیرند، اما به واسطه علاقه به تئاتر، سرود، گرافیک، تدوین، بازی‌های رایانه‌ای، یا دورهمی‌های هنری وارد کانون می‌شوند و وقتی وارد شدند، عطر معنویت مسجد، جان آنها را صیقل می‌دهد. کانون‌ها حکم همان «روی خوش» و لبخند استقبالی را دارند که رهبر معظم انقلاب مطالبه کردند. در همین راستا، ما در مجموعه شهرداری تهران با محوریت «ستاد شهید آرمان علی‌وردی» دقیقاً روی همین راهبرد دست گذاشتیم:
رییس مرکز فعالیت های دینی شهردای تهران با اشاره به پیوند مسجد، مدرسه و محله اظهار کرد: در ستاد شهید آرمان متوجه شدیم که کانون‌ها نباید منتظر بمانند تا جوان اتفاقی وارد مسجد شود؛ کانون‌های مساجد آرمانی ما پل زدند به مدارس پیرامونی خود. بچه‌ها از مدرسه با قالب‌های جذاب، اردوها، لیگ‌های بازی و گروه‌های هنری به مسجد متصل شدند.
وی همچنین به نهضت سرود و نمایش شهری به عنوان یکی دیگر از راهبردهای مرکز فعالیت های دینی شهردای تهران در ستاد شهید آرمان اشاره کرد و افزود: صدها گروه سرود نوجوانان آرمانی در مساجد شکل گرفت که دیگر در کنج پایگاه‌ها نماندند؛ سرودهایی با مضامین امید، مقاومت و عزت ملی تولید کردند و در جشن‌های بزرگ شهری (مثل میهمانی چندکیلومتری غدیر، میدان انقلاب و میدان امام حسین و برنامه‌های محله‌ای) اجرای میدانی داشتند. این کار احساس غرور و هویت اجتماعی به نوجوان مسجدی می‌دهد.
وی به توانمندسازی نسل جدید رسانه‌ای هم اشاره کرد گفت: برگزاری رویدادهای تولید محتوا، روایت‌گری و کنشگری نوجوانان نشان داد اگر به زبان هنر و رسانه به نسل جدید اعتماد کنیم، مسجد دوباره مأمن و زیست‌بوم اول آنان در محله خواهد شد.
حجت الاسلام شیرنژاد در پاسخ به سوالی دیگر مبنی بر اینکه برای چالش تفاوت نگاه میان “مدیریت سنتی مسجد” و “نیازهای مدرن هنری”، چه راهکاری برای هم‌راستا کردن این دو وجود دارد؟ اظهار کرد: این چالش واقعاً وجود دارد؛ از یک سو حرمت، وقار و شأن مسجد به عنوان خانه خدا باید کاملاً صیانت شود و از سوی دیگر نمی‌توان انرژی، پویایی و نوآوری نسل دهه هشتادی و نودی را نادیده گرفت یا سرکوب کرد.
وی با بیان اینکه «امام جماعت دانا و پدری‌کننده» یکی از محورهای ما در این زمینه است خاطر نشان کرد: امام جماعت مدیر طبیعی و قلب تپنده مسجد است. اگر امام جماعت نگاه تربیتی روزآمد داشته باشد و برای جوانان «پدری» کند، تعارضات از بین می‌رود. در ستاد شهید آرمان، یکی از کارهای اساسی ما شبکه‌سازی و ارتقای نگاه ائمه جماعات نسبت به اقتضائات زیست نوجوانان امروز بود. طلبه جوان و مربی مسجدی که زبان هنر و بازی را بلد است، تنش میان هیئت‌امنای قدیمی و نوجوانان را به رفاقت تبدیل می‌کند.
نباید با خط‌کشی‌های خشک و نگاه‌های سخت‌گیرانه، پای هنر انقلابی و سرزنده را از متن مسجد برید. در سیره صدر اسلام و دوران پرشور دفاع مقدس هم شبستان مسجد فقط برای نماز نبود، بلکه پایگاه تصمیم‌گیری، آموزش و حیات اجتماعی محله بود. شبستان و صحن مسجد اتفاقاً می‌تواند در ساعت‌های غیر از وقت فضیلت نماز و در زمان‌بندی‌های مشخص، زیباترین بستر برای تمرین گروه‌های سرود، تئاتر بچه‌های مسجد و کارهای جمعی نوجوانان باشد. حجت الاسلام شیرنژاد، «بازتعریف کارکردی شبستان و زمان‌بندی هوشمندانه فضاها» را از دیگر محورهای مهم عنوان کردرو افزود: نباید با خط‌کشی‌های خشک و نگاه‌های سخت‌گیرانه، پای هنر انقلابی و سرزنده را از متن مسجد برید. در سیره صدر اسلام و دوران پرشور دفاع مقدس هم شبستان مسجد فقط برای نماز نبود، بلکه پایگاه تصمیم‌گیری، آموزش و حیات اجتماعی محله بود. شبستان و صحن مسجد اتفاقاً می‌تواند در ساعت‌های غیر از وقت فضیلت نماز و در زمان‌بندی‌های مشخص، زیباترین بستر برای تمرین گروه‌های سرود، تئاتر بچه‌های مسجد و کارهای جمعی نوجوانان باشد. دیدن بچه‌هایی که در همان صحنِ خانه خدا مشق هنر، سرود حماسی و نمایش آیینی می‌کنند، نه تنها منافاتی با معنویت مسجد ندارد، بلکه عینِ روح‌بخشی و حیات‌دادن به کالبد مسجد است؛ حرمت مسجد با حضور و تنفس نسل جدید در آن حفظ می‌شود، نه با قفل‌کردن درهای شبستان به روی آنان.
وی همچنین به نشان دادن میوه و ثمره هنر به ارکان سنتی مسجد اشاره کرد و افزود: بزرگان و پیشکسوتان مساجد دلسوز دین هستند؛ وقتی ببینند همین تئاتر یا سرود یا کلیپ نوجوانان باعث شده، فرزندان و نوه‌های محله به جای آسیب‌های اجتماعی پای سجاده بیایند، پشت سر امام جماعت بایستند و در محرم و فاطمیه خدمت کنند، خودشان بزرگ‌ترین حامی کانون‌ها می‌شوند. ما این الگو را در صدها مسجد آرمانی تجربه کردیم؛ جایی که بزرگان مسجد با افتخار برای تشویق گروه سرود نونهالان کانون بلند شدند و دست زدند.
رییس مرکز فعالیت های دینی شهردای تهران با بیان اینکه تعامل و هم‌افزایی کانون و بسیج نیز از جمله محورهای مهم ما در این زمینه است گفت: همان‌طور که رهبر شهید و عزیز تأکید فرمودند، نباید رقابت منفی بین ارکان مسجد شکل بگیرد. کانون فرهنگی هنری با بال هنر و خلاقیت، و بسیج با بال روحیه جهادی و ایثار، هر دو زیر سایه امام جماعت می‌توانند قوی‌ترین جبهه فرهنگی محله را تشکیل دهند. امروز رسالت ما این است که با یاد شهدای مظلوم و هنرمند مسجدمان، به ویژه شهید آرمان علی‌وردی، درهای مساجد را با بال هنر به روی نسل جوان بگشاییم و مسجد را به نقطه جوشش امید و سرزندگی تهران بدل کنیم.
نظر شما