کریم میمنت‌نژاد در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در تبریز با اشاره به پیشینه تاریخی مسجد کبود تبریز، این بنا را از شاهکارهای معماری دوره قراقویونلوها دانست و گفت: مسجد کبود یا عمارت مظفریه، با لقب «فیروزه جهان اسلام»، در گذشته مجموعه‌ای سلطنتی شامل مسجد، مقبره، خانقاه و بازارچه بوده است.
این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ تبریز و آذربایجان با بیان اینکه شکوه مساجد تاریخی تبریز زبانزد جهان است، خاطرنشان کرد: مسجد کبود تبریز از بناهای شاخص دوره قراقویونلوهای ترکمان است و در سردر آن نام جهانشاه با رویه طلاکشی‌شده قرار دارد.
وی با اشاره به ثبت مسجد کبود در فهرست آثار ملی ایران، افزود: این بنا در سال ۱۳۱۰ شمسی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و چندین سال پیش از آن نیز در پی وقوع زلزله مهیب تبریز، آسیب‌های بسیاری دیده بود. پس از این آسیب‌ها، انجمن آثار و مفاخر و میراث فرهنگی با کمک استاد رضا، از معماران بنام آن دوره، اقدامات مربوط به ترمیم و مرمت مسجد کبود را انجام دادند.
میمنت‌نژاد با اشاره به شیوه مرمت کاشی‌های آسیب‌دیده مسجد کبود، خاطرنشان کرد: در جریان مرمت، رنگ کاشی‌های جایگزین نسبت به کاشی‌های از بین رفته، کم‌رنگ‌تر انتخاب شد تا بخش‌های مرمت‌شده از قسمت‌های اصلی بنا قابل تشخیص باشد.
این پژوهشگر با اشاره به شباهت‌های معماری مسجد کبود تبریز و مسجد ییشیل در شهر بورسا ترکیه، گفت: مسجد ییشیل حدود ۲۰ سال پیش از مسجد کبود تبریز ساخته شده و این دو بنا از نظر معماری، کاشی‌کاری، وجود معماران مشترک و کتیبه‌های مشابه، شباهت‌های بسیاری دارند.
وی افزود: نام این دو مسجد نیز از نظر معنایی به یکدیگر نزدیک است؛ مسجد «گوی» به معنای کبود یا آبی و مسجد «ییشیل» به معنای سبز نامیده شده‌اند.
میمنت‌نژاد با بیان اینکه هنر به‌کار رفته در مسجد کبود به کاشی‌کاری محدود نمی‌شود، اظهار کرد: در مسجد ییشیل تنها محراب کاشی‌کاری شده، اما مسجد کبود تبریز سراسر غرق در هنر است و هنر خط، خوشنویسی و کاشی‌کاری در بخش‌های مختلف آن به چشم می‌خورد، هر کتیبه مسجد کبود می‌تواند کتابی به عمق تاریخ آذربایجان باشد و این کتیبه‌ها از ظرفیت بالایی برای مطالعه و پژوهش برخوردارند.
نویسنده کتب متعدد تاریخ تبریز با اشاره به اهمیت تاریخی محوطه مسجد کبود، گفت: محوطه این مسجد را می‌توان گورستان تاریخ شهرنشینی تبریز دانست، چرا که قبرهایی با قدمت بیش از هزار و ۵۰۰ سال در این محوطه وجود دارد.
وی با گلایه از میزان توجه به این بنای تاریخی و معماری، اظهار کرد: متأسفانه پژوهش‌های زیادی در زمینه این اثر تاریخی و هنری اصیل تبریز انجام نشده است.
میمنت‌نژاد افزود: امروزه اطراف مسجد کبود مملو از مراکز تجاری شده و به تدریج ارزش و جایگاه این بنای تاریخی در حال افول است، صرفاً نباید به نگهداشتن این نگین تاریخی بسنده کنیم، بلکه باید با همت و تلاش برای حفظ و مرمت آن کوشش شود.
گفتنی است، مسجد کبود تبریز یا عمارت مظفریه، از برجسته‌ترین یادگارهای دوره قراقویونلوهاست که به دستور سلطان جهانشاه ساخته شد و تکمیل آن به سال ۸۷۰ هجری قمری بازمی‌گردد. این بنا که در گذشته بخشی از مجموعه‌ای شامل مسجد، آرامگاه، خانقاه، باغ و بازار بوده، به دلیل کاشی‌کاری‌های ظریف و گسترده، ترکیب رنگ‌های فیروزه‌ای و لاجوردی و کتیبه‌های نفیس، به «فیروزه جهان اسلام» شهرت یافته است.
مسجد کبود در طول قرن‌ها بر اثر زمین‌لرزه‌های متعدد آسیب‌های فراوانی دید و بخش‌هایی از مجموعه اصلی آن از میان رفت، اما سردر باشکوه و قسمت‌هایی از بنای مسجد باقی ماند و در دوره معاصر بارها مورد مرمت و حفاظت قرار گرفت. این اثر در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و امروزه در محدوده مجموعه تاریخی بازار تبریز، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های معماری و هنر تاریخی شهر به شمار می‌رود.
نظر شما