خبرگزاری شبستان، گروه بین‌الملل: مسجدالاقصی، یکی از مقدس‌ترین مکان‌های اسلامی، تنها یک بنای مذهبی نیست؛ این مکان بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی فلسطین و یکی از کانون‌های اصلی مناقشه بر سر قدس است.
جایگاه دینی این مسجد در کنار اهمیت تاریخی و معماری آن، طی دهه‌های گذشته بارها در کانون توجه نهادهای بین‌المللی، به‌ویژه سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، قرار گرفته است.
۱۴ اکتبر یادآور یکی از مقاطع مهم این بحث در عرصه بین‌المللی است؛ روزی که ایرینا بوکووا، مدیرکل وقت یونسکو، در سال ۲۰۱۶ بیانیه‌ای درباره شهر قدیم قدس و دیوارهای آن منتشر کرد و بر ضرورت به‌رسمیت‌شناختن میراث تاریخی و مذهبی جوامع مختلف در این شهر تأکید گذاشت.
یونسکو و جایگاه تاریخی مسجدالاقصی
برای درک اهمیت این مناسبت، باید به سال ۱۹۸۱ بازگشت؛ زمانی که شهر قدیم قدس و دیوارهای آن، به پیشنهاد اردن، در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این مجموعه تاریخی، افزون بر مسجدالاقصی و قبةالصخره، بناها و مکان‌هایی را در بر می‌گیرد که برای پیروان ادیان یهودیت، مسیحیت و اسلام اهمیت مذهبی و تاریخی دارند.
یک سال بعد، در سال ۱۹۸۲، همین مجموعه در فهرست میراث جهانی در معرض خطر قرار گرفت؛ اقدامی که توجه جامعه بین‌المللی را به تهدیدهای متوجه میراث تاریخی این شهر جلب کرد. این وضعیت همچنان در اسناد یونسکو ثبت است.
ثبت شهر قدیم قدس در فهرست میراث جهانی، به معنای به‌رسمیت‌شناختن اهمیت فرهنگی و تاریخی این محدوده است. مسجدالاقصی نیز به‌عنوان مکانی مقدس برای مسلمانان و بخشی از این مجموعه، در تصمیم‌ها و اسناد متعدد یونسکو مورد توجه قرار گرفته است.
۱۴ اکتبر ۲۰۱۶؛ تأکید بر میراث مشترک ادیان
بیانیه ۱۴ اکتبر ۲۰۱۶ مدیرکل وقت یونسکو در شرایطی منتشر شد که تصمیم‌ها و مواضع این سازمان درباره قدس با واکنش‌های سیاسی گسترده‌ای روبه‌رو بود.
بوکووا در این بیانیه، قدس را شهری مقدس برای سه دین توحیدی دانست و تأکید کرد که میراث تاریخی این شهر تفکیک‌ناپذیر است و هر یک از جوامع دینی حق دارند پیوند تاریخی و مذهبی‌شان با آن به رسمیت شناخته شود.
او همچنین هشدار داد که نادیده‌گرفتن یا حذف سنت‌های تاریخی و مذهبی هر یک از این جوامع، به یکپارچگی میراث شهر آسیب می‌زند. در این بیانیه، مسجدالاقصی و حرم شریف به‌عنوان مکان مقدس مسلمانان معرفی شده‌اند و بر ضرورت احترام به نام‌ها و پیوندهای مذهبی و تاریخی مرتبط با مکان‌های مقدس قدس تأکید شده است.
این موضع در واقع بر دو مسئله اساسی انگشت می‌گذاشت: حفاظت از میراث تاریخی شهر و ضرورت پرهیز از اقداماتی که به حذف یا نادیده‌گرفتن پیوندهای مذهبی جوامع مختلف با قدس منجر می‌شود.
قطعنامه جنجالی یونسکو درباره قدس
یک روز پیش از انتشار این بیانیه، در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۶، موضوع قدس و فلسطین در نشست دویستم شورای اجرایی یونسکو در پاریس بررسی شده بود. تصمیم مورد بحث، در چارچوب دستور کار «فلسطین اشغالی» مطرح شد و به مسائل مرتبط با مسجدالاقصی، حرم شریف و وضعیت تاریخی حاکم بر این مکان پرداخت.
در این تصمیم، از اسرائیل خواسته شد به وضعیت تاریخی حاکم بر مسجدالاقصی و حرم شریف احترام بگذارد و امکان انجام امور مربوط به اداره، نگهداری و مرمت این مجموعه را برای اداره اوقاف اسلامی اردن فراهم کند.
همچنین اقداماتی که آزادی عبادت و دسترسی مسلمانان به این مکان مقدس را محدود می‌کرد، مورد انتقاد قرار گرفت.
این تصمیم با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شد. اختلاف بر سر نحوه نام‌گذاری مکان‌های مقدس و چگونگی بازتاب پیوندهای تاریخی و مذهبی جوامع مختلف با قدس، به یکی از محورهای اصلی مناقشه تبدیل شد. بیانیه مدیرکل یونسکو در ۱۴ اکتبر نیز در چنین فضایی منتشر شد و بر اهمیت احترام به میراث و سنت‌های دینی مختلف تأکید کرد.
اهمیت جایگاه مسجدالاقصی در اسناد یونسکو به سال ۲۰۱۶ محدود نمی‌شود. این سازمان در تصمیم‌های بعدی خود نیز بارها درباره حفاظت از میراث فرهنگی شهر قدیم قدس و مجموعه مسجدالاقصی و حرم شریف موضع‌گیری کرده است.
نظر شما