به گزارش خبرگزاری شبستان از ایلام، ۲۳ مهر ۱۳۶۱، مسجد جامع کرمانشاه شاهد ترور آیت‌الله عطاءالله اشرفی‌اصفهانی، امام جمعه این شهر، به دست یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق بود؛ حادثه‌ای که نام او را در تاریخ انقلاب اسلامی به‌عنوان پنجمین شهید محراب ثبت کرد.
اما بازخوانی زندگی این عالم دینی، تنها روایت یک واقعه تاریخی نیست؛ فرصتی برای تأمل درباره جایگاه مسجد در جامعه امروز و مسئولیتی است که نهادهای دینی در قبال مردم، به‌ویژه نسل جوان، بر عهده دارند.
اشرفی‌اصفهانی که سال ۱۲۸۱ در خمینی‌شهر اصفهان متولد شد، پس از تحصیل در حوزه‌های علمیه اصفهان و قم، فعالیت‌های علمی و دینی خود را ادامه داد و پس از حضور در کرمانشاه، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده مذهبی و انقلابی منطقه تبدیل شد. او در سال‌های پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در مسیر نهضت امام خمینی(ره) فعالیت داشت و پس از انقلاب نیز در جایگاه امام جمعه کرمانشاه به ارتباط دینی و اجتماعی با مردم ادامه داد.
شهادت او در روز جمعه، در فضای مسجد و نماز جمعه، بار دیگر اهمیت این نهادها را در تاریخ اجتماعی و مذهبی ایران برجسته کرد؛ نهادهایی که کارکردشان تنها به برگزاری مراسم عبادی محدود نمی‌شود و می‌توانند بستری برای آموزش، گفت‌وگو، همدلی و مشارکت اجتماعی باشند.
مسجد؛ از محراب عبادت تا کانون ارتباط با مردم
مسجد در فرهنگ اسلامی، افزون بر جایگاه عبادت، فضایی برای آموزش، همبستگی اجتماعی و ارتباط میان مردم است. با این حال، تداوم این نقش در جامعه امروز نیازمند شناخت نیازهای نسل جدید و فراهم کردن زمینه مشارکت واقعی آنان در فعالیت‌های مسجد است.
جوان امروز در کنار نیازهای معنوی، با پرسش‌هایی درباره اشتغال، ازدواج، خانواده، هویت و آینده خود روبه‌روست. مسجد زمانی می‌تواند ارتباطی پایدار با این نسل برقرار کند که علاوه بر برنامه‌های مناسبتی، فضایی برای شنیدن دغدغه‌ها، گفت‌وگوی صمیمانه و مشارکت جوانان در تصمیم‌گیری‌ها فراهم کند.
در چنین نگاهی، بزرگداشت شهدای محراب نیز نباید صرفاً به برگزاری مراسم سالگرد محدود بماند؛ بلکه می‌تواند فرصتی برای بازخوانی مسئولیت اجتماعی مسجد و تقویت پیوند میان آموزه‌های دینی و مسائل واقعی زندگی مردم باشد.
مسجد باید پاسخ‌گوی نیازهای امروز جامعه باشد
حجت‌الاسلام تمرخانی مدیر حوزه علمیه خواهران استان ایلام به خبرنگار ما گفت: مسجد علاوه بر کارکرد عبادی، ظرفیت مهمی برای آموزش، گفت‌وگو و تقویت همبستگی اجتماعی دارد. معرفی مستند زندگی شهدای محراب، برگزاری نشست‌های علمی و فرهنگی، استفاده از ظرفیت جوانان و توجه به نیازهای واقعی مردم می‌تواند به تقویت ارتباط نسل جدید با مسجد کمک کند.
او در ادامه، با اشاره به ضرورت پرهیز از محدود کردن فعالیت‌های فرهنگی به مناسبت‌های خاص، می‌افزاید: بزرگداشت شهدا زمانی اثرگذار خواهد بود که ارزش‌هایی مانند صداقت، خدمت به مردم، اخلاق و وحدت در فعالیت‌های روزمره نهادهای دینی نمود پیدا کند. مسجد باید فضایی باشد که جوانان بتوانند پرسش‌های خود را مطرح کنند، توانایی‌هایشان را به کار بگیرند و در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی نقش داشته باشند.
میراث شهید محراب؛ وحدت، اخلاق و مسئولیت اجتماعی
یکی از ابعاد قابل توجه زندگی آیت‌الله اشرفی‌اصفهانی، توجه به وحدت اسلامی و ارتباط با مردم بود. فعالیت‌های او در کرمانشاه، در کنار مسئولیت دینی و علمی، بر اهمیت همدلی اجتماعی و پرهیز از اختلافات تأکید داشت.
در پیام امام خمینی(ره) به مناسبت شهادت او نیز بر ویژگی‌هایی همچون تقوا، علم، عمل صالح و روحیه مجاهدانه این عالم تأکید شده است. این پیام، بخشی از جایگاه اشرفی‌اصفهانی را در تاریخ انقلاب اسلامی و نگاه رهبر انقلاب به شخصیت او نشان می‌دهد.
امروز نیز بازخوانی زندگی این شهید می‌تواند زمینه‌ای برای توجه دوباره به نقش مسجد در تقویت وحدت، گسترش اخلاق اجتماعی و پاسخ‌گویی به نیازهای مردم باشد. مساجد برای ایفای چنین نقشی، به برنامه‌های مستمر، حضور فعال جوانان، ارتباط مؤثر با خانواده‌ها و توجه به مسائل واقعی محله نیاز دارند.
از بزرگداشت شهدا تا احیای نقش اجتماعی مسجد
شهادت آیت‌الله اشرفی‌اصفهانی در ۲۳ مهر ۱۳۶۱، بخشی ماندگار از تاریخ انقلاب اسلامی است؛ اما اهمیت یادآوری این واقعه تنها در ثبت تاریخ و نام شهید خلاصه نمی‌شود.
اگر مسجد قرار است همچنان در زندگی مردم نقش مؤثر داشته باشد، باید در کنار حفظ جایگاه عبادی خود، به فضایی برای رشد فکری، ارتباط میان نسل‌ها، تقویت همدلی و مشارکت اجتماعی تبدیل شود. در این مسیر، شنیدن صدای جوانان و توجه به نیازهای واقعی آنان، یکی از ضرورت‌های ارتباط پایدار میان جامعه و مسجد است.
سالروز شهادت پنجمین شهید محراب می‌تواند فرصتی برای طرح این پرسش باشد که چگونه می‌توان میراث علمی، اخلاقی و اجتماعی عالمان دینی را از حافظه تاریخی به زندگی روزمره مردم منتقل کرد؛ پرسشی که پاسخ آن، بیش از هر چیز، در عملکرد امروز مساجد و میزان ارتباط آن‌ها با مردم آشکار می‌شود.
نظر شما