به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، آدم تراوری، پژوهشگر علوم اسلامی از کشور بورکینافاسو، امروز در نشست علمی «اربعین حسینی و گفتمان مقاومت در تقابل با نظام سلطه» پیش نشست همایش بین المللی «اربعین در مکتب امام مجاهد شهید» که هم اکنون در پژوهشکده حج وزیارت در حال برگزاری است با قدردانی از برگزارکنندگان نشست و فراهم‌کردن فرصت حضور و تبادل دیدگاه‌ها با بیان اینکه برای شناخت اربعین باید فراتر از ابعاد مذهبی آن به این رویداد نگاه کرد، افزود: امروز میلیون‌ها نفر از کشورهای مختلف، از جمله کشورهای آفریقایی، آمریکا و مناطق گوناگون جهان، در مراسم اربعین حضور پیدا می‌کنند؛ بنابراین، این رویداد ظرفیت گسترده‌ای برای برقراری ارتباط میان انسان‌هایی با زبان‌ها، فرهنگ‌ها و پیشینه‌های متفاوت دارد.
اربعین؛ بستری برای گفت‌وگوی ملت‌ها و انتقال فرهنگ
تراوری با تأکید بر ضرورت بررسی اربعین از منظر ارتباطات انسانی بیان کرد: زائران در مسیر پیاده‌روی اربعین، افزون بر زیارت امام حسین(ع)، در محیطی مشترک با افراد و ملت‌های مختلف زندگی می‌کنند، با یکدیگر گفت‌وگو دارند و تجربه‌های فرهنگی و اجتماعی خود را به اشتراک می‌گذارند.
این پژوهشگر علوم اسلامی ادامه داد: ممکن است فردی از ایران، دیگری از قطر و شخصی دیگر از یک کشور آفریقایی در یک موکب یا محل اسکان کنار یکدیگر قرار بگیرند و درباره زندگی، فرهنگ، باورها و مسائل جوامع خود صحبت کنند. همین تعامل‌های مستقیم، زمینه شناخت متقابل ملت‌ها و انتقال ارزش‌ها و تجربه‌های فرهنگی را فراهم می‌کند.
وی افزود: ارتباط چهره‌به‌چهره یکی از مؤثرترین شکل‌های ارتباط انسانی است؛ زیرا افراد در این نوع ارتباط، نه‌تنها پیام‌ها و اطلاعات، بلکه تجربه‌ها، احساسات و برداشت‌های خود را نیز منتقل می‌کنند.
تراوری تصریح کرد: هنگامی که یک زائر از کشوری دیگر در مراسم اربعین شرکت می‌کند و با مردم و فرهنگ‌های مختلف آشنا می‌شود، این تجربه را پس از بازگشت به کشور خود نیز منتقل می‌کند. به این ترتیب، فرهنگ اربعین از محدوده جغرافیایی خاصی فراتر می‌رود و در شبکه‌ای از ارتباطات انسانی و فرهنگی گسترش پیدا می‌کند.
گفتمان مقاومت؛ پیام محوری قیام امام حسین(ع)
این پژوهشگر بورکینافاسویی با اشاره به پیوند اربعین با فرهنگ مقاومت گفت: برای بهره‌گیری از ظرفیت جهانی اربعین، باید اهداف قیام امام حسین(ع) و معنای حقیقی مقاومت به‌درستی تبیین شود.
وی افزود: مقاومت صرفاً به معنای جنگیدن نیست، بلکه مفاهیمی مانند مقابله با ظلم، عدالت‌خواهی، دفاع از کرامت انسانی و حفظ هویت دینی را در بر می‌گیرد. بنابراین، باید برای مخاطبان کشورهای مختلف توضیح داد که چرا امام حسین(ع) قیام کرد و چه ارزش‌هایی در این حرکت تاریخی دنبال می‌شد.
تراوری با بیان اینکه پیام عاشورا محدود به یک کشور یا ملت نیست، اظهار کرد: ظلم و عدالت مفاهیمی فراتر از مرزهای جغرافیایی و تفاوت‌های مذهبی هستند. ازاین‌رو، پیام قیام امام حسین(ع) می‌تواند برای انسان‌هایی با ادیان، مذاهب و فرهنگ‌های مختلف قابل فهم باشد.
وی ادامه داد: هنگامی که افراد با فرهنگ‌های متفاوت در اربعین حضور پیدا می‌کنند و از نزدیک با رفتار زائران، خدمات موکب‌ها و ارزش‌های حاکم بر این حرکت آشنا می‌شوند، برداشت آن‌ها از مقاومت نیز می‌تواند عمیق‌تر و دقیق‌تر شود.
این پژوهشگر علوم اسلامی تأکید کرد: گاهی ممکن است در برخی جوامع، مفهوم مقاومت به‌درستی شناخته نشده باشد یا تنها از زاویه‌ای محدود به آن نگاه شود؛ اما تجربه مستقیم حضور در اربعین می‌تواند زمینه‌ای برای شناخت بهتر این مفهوم و انتقال آن به دیگران فراهم کند.
جهانی‌شدن فرهنگ اربعین در پرتو تجربه مشترک زیارت
تراوری با اشاره به مفهوم جهانی‌شدن فرهنگ اظهار کرد: جهانی‌شدن فرهنگ به معنای گسترش و بازتولید معناها، ارزش‌ها، نمادها و شیوه‌های زندگی در ورای مرزهای جغرافیایی است. فرهنگ اربعین نیز از طریق حضور زائران، تعامل‌های انسانی، روایت‌ها، تصاویر و تجربه‌های مشترک می‌تواند در جوامع مختلف گسترش پیدا کند.
وی افزود: اربعین مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، نمادها و رفتارهای اجتماعی را در بر می‌گیرد که مفاهیمی مانند ایثار، خدمت‌رسانی، همدلی، عدالت‌خواهی و مقابله با ظلم در آن برجسته است.
این پژوهشگر بورکینافاسویی با اشاره به نقش شبکه‌های ارتباطی در انتقال این ارزش‌ها گفت: تصاویر، روایت‌ها و تجربه‌هایی که زائران از اربعین با خود به کشورهایشان می‌برند، می‌توانند به انتقال فرهنگ این رویداد کمک کنند. از این منظر، اربعین تنها یک اجتماع بزرگ انسانی نیست، بلکه شبکه‌ای گسترده از ارتباطات و انتقال معنا میان ملت‌ها به شمار می‌رود.
وی با بیان اینکه حضور افراد با مذاهب و ادیان مختلف در این رویداد، ظرفیت بین‌المللی آن را افزایش می‌دهد، خاطرنشان کرد: هنگامی که افراد با پیشینه‌های متفاوت در یک مسیر مشترک قرار می‌گیرند، زمینه گفت‌وگو درباره ارزش‌های انسانی و اخلاقی فراهم می‌شود و امکان معرفی پیام عاشورا به مخاطبان گسترده‌تری به وجود می‌آید.
خدمت‌رسانی در موکب‌ها؛ زبان مشترک فرهنگ اربعین
تراوری یکی از جلوه‌های مهم ارتباطات انسانی در اربعین را خدمات‌رسانی موکب‌ها دانست و گفت: در این رویداد، هر فرد می‌تواند متناسب با توانایی خود در خدمت به زائران مشارکت کند و برای گسترش فرهنگ اربعین سهمی داشته باشد.
وی افزود: خدمت به زائران تنها به فعالیت‌های بزرگ یا امکانات گسترده نیاز ندارد؛ گاهی رعایت نظافت، تمیز نگه‌داشتن محل اسکان، احترام به دیگران و کمک به افراد حاضر در مسیر، خود جلوه‌هایی از فرهنگ دینی و ارتباط مؤثر انسانی است.
این پژوهشگر علوم اسلامی ادامه داد: هنگامی که افراد در کنار یکدیگر مسئولیت‌پذیری، نظم، نظافت، همدلی و خدمت بدون چشمداشت را تجربه می‌کنند، ارزش‌های فرهنگی اربعین را نه‌فقط در قالب سخن، بلکه در رفتار و عمل می‌شناسند.
وی تصریح کرد: چنین تجربه‌هایی می‌تواند تأثیر عمیقی بر زائران داشته باشد و آن‌ها را به انتقال این ارزش‌ها به خانواده، دوستان و جامعه خود ترغیب کند.
ظرفیت‌ها و چالش‌های بین‌المللی اربعین
تراوری با اشاره به ظرفیت‌های موجود برای گسترش جهانی فرهنگ اربعین اظهار کرد: حضور میلیونی زائران، تنوع ملیت‌ها و زبان‌ها، تعامل مستقیم مردم و امکان انتقال تجربه‌های مشترک، از مهم‌ترین ظرفیت‌های این رویداد برای ترویج فرهنگ اربعین و گفتمان مقاومت است.
وی افزود: با این حال، برای استفاده بهتر از این ظرفیت‌ها باید چالش‌های موجود نیز مورد توجه قرار گیرد. یکی از این چالش‌ها، محدودیت‌های ارتباطی و رسانه‌ای و ضرورت تولید محتوای مناسب برای مخاطبان کشورهای مختلف است.
این پژوهشگر بورکینافاسویی با اشاره به مشکلات برخی زائران آفریقایی برای سفر به ایران و عراق بیان کرد: گاهی افرادی که علاقه‌مند به حضور در اربعین هستند، به دلیل دشواری‌های مربوط به ویزا، فاصله جغرافیایی و محدودیت دسترسی به خدمات کنسولی، امکان شرکت در این مراسم را پیدا نمی‌کنند.
وی ادامه داد: در برخی کشورها، نبود نمایندگی‌های کنسولی در دسترس، فرایند دریافت ویزا را دشوارتر می‌کند؛ ازاین‌رو، تسهیل فرایندهای سفر و فراهم‌کردن شرایط مناسب‌تر برای حضور زائران کشورهای مختلف می‌تواند به گسترش ارتباطات بین‌المللی اربعین کمک کند.
تراوری همچنین بر ضرورت پرهیز از محدودکردن پیام مقاومت به مفاهیم کلی و شعارهای تکراری تأکید کرد و گفت: این پیام باید با زبانی روشن و قابل فهم برای مخاطبان جهانی تبیین شود تا مردم کشورهای مختلف بتوانند ارتباط آن را با عدالت‌خواهی، مقابله با ظلم و دفاع از کرامت انسانی درک کنند.
رسانه‌های چندزبانه و جوانان؛ دو ابزار گسترش پیام اربعین
این پژوهشگر علوم اسلامی، تقویت ارتباط میان زائران کشورهای مختلف را یکی از راهکارهای بهره‌گیری بهتر از ظرفیت اربعین دانست و اظهار کرد: باید زمینه گفت‌وگو و تعامل میان زائران از ملیت‌های مختلف فراهم شود تا افراد بتوانند تجربه‌ها و برداشت‌های خود را به اشتراک بگذارند.
وی افزود: تولید و انتشار روایت‌های اربعین به زبان‌های گوناگون، ترجمه پیام‌ها و محتوای مرتبط با این رویداد و بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌های بین‌المللی و فضای مجازی، می‌تواند نقش مؤثری در معرفی فرهنگ اربعین به جهانیان داشته باشد.
تراوری با اشاره به اهمیت محتوای تصویری و روایت‌های کوتاه گفت: تصاویر و ویدئوهای کوتاه از مسیر پیاده‌روی نجف تا کربلا، خدمات موکب‌ها و تعامل زائران با یکدیگر، ظرفیت بالایی برای انتقال تجربه اربعین به افرادی دارد که امکان حضور در این مراسم را پیدا نکرده‌اند.
وی تأکید کرد: این محتواها باید متناسب با زبان و فرهنگ مخاطبان کشورهای مختلف تولید و منتشر شوند تا پیام اربعین از محدوده مخاطبان آشنا با این آیین فراتر برود.
این پژوهشگر بورکینافاسویی همچنین بر ضرورت توجه بیشتر به جوانان تأکید کرد و افزود: جوانان از ظرفیت‌های مهم اربعین هستند و می‌توانند با استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی، تولید محتوای تصویری و روایت تجربه‌های شخصی خود، در معرفی جهانی این رویداد نقش‌آفرینی کنند.
اربعین؛ فرصتی برای تبیین جهانی عدالت‌خواهی و مقاومت
تراوری در جمع‌بندی سخنان خود با تأکید بر ضرورت استفاده هدفمند از ظرفیت‌های اربعین گفت: برای گسترش جهانی فرهنگ اربعین، باید از حضور گسترده زائران، ارتباطات چهره‌به‌چهره، تنوع فرهنگی و ظرفیت رسانه‌های نوین به‌صورت هماهنگ بهره گرفت.
وی افزود: اربعین فرصتی است تا مردم کشورهای مختلف، علاوه بر آشنایی با آیین زیارت امام حسین(ع)، با اهداف قیام عاشورا و مفاهیمی مانند عدالت‌خواهی، مقابله با ظلم، حفظ کرامت انسانی و دفاع از مظلومان آشنا شوند.
این پژوهشگر علوم اسلامی خاطرنشان کرد: هر زائر می‌تواند پس از بازگشت به کشور خود، بخشی از تجربه و پیام اربعین را به جامعه‌اش منتقل کند. بنابراین، تقویت ارتباطات انسانی، تولید محتوای چندزبانه، تسهیل حضور زائران خارجی و مشارکت فعال جوانان، می‌تواند به گسترش فرهنگ اربعین و تبیین گفتمان مقاومت در سطح بین‌المللی کمک کند.
نظر شما