به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، رهبر معظم انقلاب اسلامی در جمع روحانیون خراسان شمالی در ۱۹ مهرماه ۱۳۹۱ فرمودند: «من سفارش کنم که کانون‌های فرهنگی هنری مساجد را فراموش نکنید، البته با همکاری بسیج ...این کانون های فرهنگی هنری مساجد را مؤثر کنید، برایش کار کنید، بنشینید فکر کنید، مطالعه کنید و سخنی که متناسب با نیاز آن جوانی است که آنجا حضور پیدا می‌کند فراهم کنید، مطالعه کنید. خودتان را مجهز کنید، مسلح به سلاح معرفت و استدلال کنید، بعد به این کانون‌های فرهنگی، هنری بروید و پذیرای جوان باشید. با روی خوش هم پذیرا باشید؛ با سماحت، با مدارا»
در همین راستا گفتگویی انجام داده ایم با دکتر محمدرضا سوقندی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم که در پی می آید؛
به عنوان سوال اول بفرمایید تأکید رهبر معظم شهید بر «فراموش نکردن کانون‌های مساجد و مؤثر کردن آن‌ها»، و تداوم آن در پیام‌های اخیر حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، به دلیل وجود چه ظرفیت‌هایی در این نهاد است و این ظرفیت چه باری را از دوش جامعه و نظام در شرایط جنگی و اجتماعی برمی‌دارد؟
تأکید تاریخی رهبر معظم شهید در دیدار ۱۹ مهر ۱۳۹۱ خراسان شمالی بر عدم فراموشی کانون‌ها و لزوم «مؤثر کردن آن‌ها برای جوانان با سلاح معرفت و استدلال»، یک ریل‌گذاری راهبردی بود که اکنون در منظومه بیانات و پیام‌های حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای (به‌ویژه در پیام‌های مربوط به شرایط حساس کشور و پیام اخیر ایشان به سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز در ۹ مهر ۱۴۰۵) با قوت بازخوانی و امتداد یافته است. معظم‌له در پیام اجلاس نماز، اقامه نماز و آبادانی مساجد را اولین شاخصه حکومت صالحان («الّذینَ اِنْ مَکَّنّاهُم فی الأرضِ اَقاموا الصَّلاة»)، تکیه‌گاه فتح و ظفر در میدان‌های مبارزه کنونی و مسئولیت مضاعف نهادهای مرتبط با قشر نوجوان و جوان، به‌ویژه مساجد و بسیج دانستند.
این امتداد گفتمانی به دلیل ظرفیت‌های بنیادین زیر است که بارهای بزرگی را از دوش جامعه و نظام برمی‌دارد:
پیوند امر قدسی با زبان هنر و جذب نسل نو:
کانون‌های مساجد تنها نهاد برآمده از دل مسجد هستند که ابزارهای هنر متعهد (سرود، نمایش، فیلم و رسانه) را به کار می‌گیرند. همان‌طور که در پیام‌های رهبری جدید بر همگانی شدن ذکر و نماز و فتح میدان مبارزه از طریق اتصال به کانون‌های معنوی تأکید شده، کانون‌های مساجد مانع از گسست نسلی و ایجاد فاصله میان جوانان و معارف الهی می‌شوند.
برداشتن بار عظیم زیرساختی از دوش بیت‌المال:
دولت برای ساخت فضاهای فرهنگی نیازمند ده‌ها همت بودجه تملک دارایی است؛ اما شبکه بیش از ۲۶ هزار کانون مساجد، بدون تحمیل هزینه‌های سنگینِ احداث، بار گسترش سرانه فرهنگی و پر کردن اوقات فراغت نسل نوجوان را در دورافتاده‌ترین نقاط به دوش می‌کشد.
پدافند خط مقدم در جنگ شناختی و ترکیبی:
در شرایطی که کشور درگیر مواجهه همه‌جانبه رسانه‌ای و شناختی است، کانون‌ها سنگر اقناع چهره‌به‌چهره، پاسخ به شبهات و امیدآفرینی در دل محلات هستند و هزینه‌های امنیتی و قضایی نظام را به‌شدت کاهش می‌دهند.
مؤثر کردن کانون‌های مساجد در امور مختلف، به‌ویژه در اجرای طرح «مسجدمحوری» دولت و برنامه‌های کلان نظام، چه سازوکار و الزاماتی دارد؟
مؤثرسازی کانون‌ها نمی‌تواند با شعار یا برنامه‌های کلیشه‌ای محقق شود. در پرتوی ماده ۷۵ قانون برنامه هفتم پیشرفت و پیام‌های حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، تحقق مسجدمحوری نیازمند چند سازوکار عملیاتی است:
محوریت امامت جماعت و تبدیل ائمه به «مأمن مردم» :
حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در پیام ۹ مهر ۱۴۰۵ تصریح کردند: «نقش ائمّه‌ی جماعات و جمعه که باید مأمن مردم و گوش شنوا و پذیرای درد دل‌های ایشان باشند، بسیار برجسته است.» این فراز، دقیقاً منطبق بر تبصره ماده ۳ اساسنامه ستاد هماهنگی کانون‌ها است که اشعار می‌دارد مساجد مستقل بوده، زیر نظر امام جماعت اداره می‌شوند و مدیر کانون توسط امام جماعت پیشنهاد می شود. کانون باید بازوی تخصصی و اجراییِ امامت محله باشد تا مسجد ملجأ واقعی مردم شود.
تجهیز مربیان به علم، منطق و سماحت:
الزام قطعی کانون‌ها پاسخ به نیازهای ادراکی جوانان با «سلاح معرفت و استدلال» و پرهیز از سخت‌گیری‌های دفع‌کننده است؛ همان‌گونه که رهبر معظم در پیام‌های خود ترویج معنویت را نیازمند همزبانی و مراعات حال اقشار مختلف دانسته‌اند.
حکمرانی محله و مسئله‌محوری:
کانون مؤثر کانون تک‌بعدی نیست؛ بلکه با پیوند دادن کانون خانواده، مدرسه و مسجد (بند ۱۰ ماده ۳ اساسنامه)، گره‌گشای مسائل معیشتی، تحصیلی، تربیتی و مهارتی اهالی محله است.
منابع و مستندات این بخش:
پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای به سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز (مشهد مقدس، ۹ مهر ۱۴۰۵).
تبصره و بند ۱۰ ماده ۳ اساسنامه ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور (مصوب جلسه ۸۰۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی مورخ ۱۳۹۷/۰۲/۱۸).
بند (ث) ماده ۷۵ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (تکلیف دولت در تدوین طرح مسجدمحوری).
حمایت و همراهی بسیج با کانون‌های مساجد و تقویت کانون‌ها از این مسیر، در شرایط بحران، تهاجم نظامی و جنگ، و همچنین در امداد و انسجام اجتماعی چه نقشی دارد؟
تأکید مشترک رهبر معظم شهید «البته با همکاری بسیج؛ بد است که بین روحانی مسجد و بسیج مسجد اختلاف باشد» و پیام‌های حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای پیرامون شرایط جنگی و لزوم انسجام آحاد نهادها، فرمول پیروزی جبهه داخلی است:
مکمل‌سازی قدرت دفاعی-امنیتی با اقتدار فرهنگی-جذبی:
پایگاه مقاومت بسیج کانون انضباط، ساماندهی، ایستادگی دفاعی، اطلاعات مردمی و جهاد میدانی است. کانون فرهنگی هنری مساجد کانون نفوذ کلام، زبان هنر، ارتباط صمیمانه با اقشار خاکستری و نوجوانان، و سازماندهی فعالیت‌های چندرسانه‌ای است. وقتی این دو بال دست در دست هم می‌نهند، مسجد به یک «دژ تسخیرناپذیر مقاومت» تبدیل می‌شود و هیچ رخنه فرهنگی یا امنیتی در محله پدید نمی‌آید.
قرارگاه امداد اجتماعی، مقاومت زیستی و مواکب در جنگ:در شرایط جنگ تحمیلی، بحران‌های امنیتی یا حوادث طبیعی، بسیج مأموریت پشتیبانی سخت، حفاظت محله و لجستیک را مدیریت می‌کند.
کانون‌های مساجد با برپایی مواکب، ساماندهی گروه‌های سرود و تئاتر حماسی، مدیریت فضای مجازی محله، تسکین آلام روانی خانواده‌های شهدا و آسیب‌دیدگان، و ترویج فرهنگ ایثار، خط مقدم «انسجام اجتماعی و مقاومت روانی» را تثبیت می‌کنند.
مؤثر کردن کانون‌های مساجد نیازمند حمایت‌های بودجه‌ای، قانونی و دستگاهی است؛ دولت، مجلس، وزارت کشور، وزارت ارشاد، بسیج و… چه باید بکنند و قانون چه راهی معین کرده است؟
مطالبه از مسئولان باید بر مبنای تکالیف صریح مواد اساسنامه ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد باشد:
فعال‌سازی فوری «شورای هماهنگی استان‌ها» (ماده ۱۱ اساسنامه) :طبق قانون، این شورا عالی‌ترین مرجع هماهنگی مسجد در هر استان است:
رئیس شورا: نماینده ولی فقیه در استان
نایب رئیس: استاندار
دبیر شورا: مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان
اعضا: فرمانده سپاه و بسیج استان، شهردار مرکز استان، مدیران کل تبلیغات، اوقاف، حوزه علمیه و دبیر ستاد استان.
استانداران و فرمانداران موظف‌اند مصوبات این شورا را مانند مصوبات شورای برنامه‌ریزی استان پیگیری کنند تا همه دستگاه‌ها ملزم به پشتیبانی از کانون‌ها شوند.
نقش هدایتی و نظارتی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی (ماده ۱۳ اساسنامه) :قانون صراحتاً نظارت بر برنامه‌ها در استان و شهرستان‌ها را بر دوش مدیرکل ارشاد نهاده است؛ لذا ارشاد باید در توزیع اعتبارات، تجهیز کتابخانه‌ها و اختصاص بسته‌های حمایتی، کانون‌های مساجد را اولویت نخست بداند.
تکلیف شهرداری‌ها و وزارت کشور (بند ۴ ماده ۵ و ماده ۱۱ اساسنامه) :حضور شهردار تهران و شهرداران مراکز استان‌ها در ارکان اساسنامه نشان‌دهنده لزوم هم‌افزایی است. شهرداری‌ها باید از رقابت بی‌حاصل فرهنگسراها با مساجد دست بکشند و سهم مشخصی از عوارض فرهنگی شهر را صرف ارتقای زیرساخت کانون‌های محلات کنند.
تکلیف مجلس و سازمان برنامه و بودجه (ماده ۱۴ اساسنامه) :تحقق ردیف مشخص اعتباری از محل بودجه عمومی دولت (بند ۱ ماده ۱۴) و گنجاندن ردیف‌های پایدار در جداول بودجه سنواتی وظیفه حتمی نمایندگان مجلس است تا کانون‌ها برای حداقل‌های تجهیزاتی و فرهنگی دچار مضیقه نباشند.
نقش کانون‌های مساجد در «عدالت فرهنگی» و همگانی‌سازی فرهنگ و هنر چیست و ترویج گفتمان «شنبه‌های کتاب»، «سینمامسجد» و امثال آن چه آثاری دارد و چقدر به مطالبه رهبری کمک می‌کند؟
«عدالت فرهنگی» یعنی شکستن انحصار تولیدات فاخر هنری و محصولات فکری از دست لایه‌های خاص و مناطق برخوردار کلان‌شهرها و رساندن آن به دورافتاده‌ترین روستاها، مناطق مرزی و حاشیه‌نشین‌ها. کانون‌های مساجد شاهراه این عدالت توزیعی هستند:
طرح ملی «شنبه‌های کتاب»
این ابتکار با استفاده از ظرفیت کتابخانه‌های کانون‌ها و معرفی هفتگی کتاب‌های جذاب پس از فریضه نماز جماعت، نهضت کتابخوانی را از فضاهای نخبگانی به میان توده مردم می‌آورد. این اقدام لبیک مستقیم به فرمان رهبر انقلاب است که فرمودند: «بنشینید فکر کنید، مطالعه کنید و سخن متناسب با نیاز جوان فراهم کنید.»
طرح «سینمامسجد» (اکران مردمی)
در شرایطی که بیش از ۸۰ درصد شهرهای کشور از داشتن پردیس سینمایی محروم‌اند، اتصال کانون‌های مساجد به شبکه اکران مردمی (با همکاری حوزه هنری، جشنواره عمار، فارابی و انجمن سینمای جوان)، سالن‌های مسجد را به سینماهای پاک و خانوادگی تبدیل می‌کند. این رویکرد انحصار اکران را می‌شکند و سبد سینمای متعهد و انقلابی را در دسترس محرومان قرار می‌دهد.
ترویج تئاتر و سرود بچه‌های مسجد
سرود و نمایش در کانون‌ها، میدانی برای کشف رایگان استعدادهای درخشان فرزندان طبقات ضعیف جامعه است؛ نوجوانانی که در هیچ آموزشگاه گران‌قیمتی دیده نمی‌شوند، در دل کانون‌های مساجد به هنرمندان نام‌آور انقلاب بدل می‌گردند.
مجموعه این طرح‌ها نشان می‌دهد که مسجد کانون زندهٔ جامعه اسلامی است. تحقق عدالت فرهنگی، همگانی‌سازی هنر اصیل و اقامه باصلابت نماز در متن جامعه(همان‌گونه که در پیام‌های حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای و مشی قائد شهید تأکید شده) تنها در گروی آن است که کانون‌های مساجد به جایگاه اصیل خود بازگردند و با همراهی بسیج، فرماندهی ائمه جماعات و حمایت ارکان حاکمیتی، پیشران فتح قله‌های تمدنی باشند.
نظر شما