به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون‌های مساجد خبرگزاری شبستان، به مناسبت ۱۹ مهر به همت خبرگزاری شبستان و ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور نشست تخصصی با موضوع«ظرفیت های کانون های فرهنگی هنری مساجد در تحقق مسجد محوری؛ از رهنمود ۱۹ مهر رهبر شهید تا تجربه جنگ های اخیر» برگزارشد.
در این نشست، مرتضی طاهریان،معاون ساماندهی و شبکه سازی ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور،رضا معممی مقدم،مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه،حجت الاسلام ابراهیم اکبری،مدیرکل مرکز خدمات حوزه های های علمیه استان تهران و امام جماعت مسجد النبی(ص) امیرآباد شمالی،علی جان پرنیان،مدیرکانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره) حضور داشتند و دیدگاه‌های و نظراتشان را پیرامون راهکارهای مؤثر کردن کانون های فرهنگی هنری مساجد و نیز مسلح شدن به سلاح معرفت و علم و استدلال بیان کردند.
چکیده سخنان کارشناسان این نشست را در این خبر و گزارش تصویری نشست را در این خبر مشاهده بفرمایید.
در ادامه مشروح سخنان رضامعممی مقدم،مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه در این نشست تخصصی را می خوانید:
رضا معممی‌مقدم، مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، در پاسخ به این سوال که ویژگی های یک کانون موثر چیست؟ با تأکید بر ضرورت بازنگری در شاخص‌های ارزیابی عملکرد کانون‌های فرهنگی هنری مساجد گفت: موفقیت یک کانون را نباید صرفاً با تعداد برنامه‌ها، جشنواره‌ها، کلاس‌ها و گزارش‌های عملکرد سنجید، بلکه میزان اثرگذاری فعالیت‌ها و تغییری که در اندیشه، رفتار و مسئولیت‌پذیری مخاطبان ایجاد می‌شود، معیار اصلی ارزیابی است.
وی در تشریح شاخص‌های کانون فرهنگی هنری اثرگذار اظهار کرد: گاهی تصور می‌شود هر مجموعه‌ای که برنامه‌های بیشتری برگزار کند، موفق‌تر است، در حالی که افزایش تعداد فعالیت‌ها لزوماً به معنای موفقیت نیست. همان‌طور که صرف تیراندازی‌های بیشتر نشانه موفقیت نیست، بلکه هدف‌گیری دقیق و اصابت به هدف اهمیت دارد، در فعالیت‌های فرهنگی نیز باید به نتیجه و میزان تحقق اهداف توجه کرد.
معممی‌مقدم با بیان اینکه ارزیابی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد باید بر پایه شاخص‌های کیفی و اثرگذاری واقعی صورت گیرد، افزود: برای شناخت یک کانون اثرگذار، باید به سه پرسش اساسی پاسخ داد، نخست اینکه این کانون چه کسانی را جذب کرده است؟ دوم اینکه چه تغییری در اندیشه، رفتار و احساس مسئولیت مخاطبان خود به وجود آورده است؟ و سوم اینکه برای حل کدام‌یک از مسائل فرهنگی و اجتماعی محله قدم برداشته و چه نتیجه‌ای به دست آورده است؟ ممکن است کانونی برنامه‌ها، کلاس‌ها و جشنواره‌های متعددی برگزار کند، اما کانون دیگری با وجود فعالیت‌های کمتر، توانسته باشد جوانان و نوجوانان بیشتری را جذب کند و در تربیت، رشد فکری و افزایش مسئولیت‌پذیری آنان مؤثر باشد. در چنین شرایطی، صرف تعداد برنامه‌ها نمی‌تواند معیار دقیقی برای مقایسه عملکرد این دو مجموعه باشد.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه خاطرنشان کرد: زمانی می‌توان درباره موفقیت یک کانون قضاوت کرد که علاوه بر بررسی فعالیت‌های انجام‌شده، میزان جذب مخاطب، تغییرات حاصل‌شده در زندگی آنان و نتایج اجتماعی فعالیت‌های کانون نیز مورد توجه قرار گیرد.
کانون فرهنگی هنری؛ ظرفیتی در خدمت اهداف مسجد
معممی‌مقدم با تأکید بر پیوند فعالیت‌های کانون‌های فرهنگی هنری با مأموریت‌های مسجد تصریح کرد: کانون نباید به جزیره‌ای مستقل در کنار مسجد تبدیل شود، بلکه باید به‌عنوان ظرفیتی تخصصی در خدمت تحقق اهداف فرهنگی، تربیتی و اجتماعی مسجد فعالیت کند.
وی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر کانون‌ها به عرصه اجتماعی گفت: فعالیت فرهنگی و هنری زمانی می‌تواند به جذب و ماندگاری مخاطبان جوان و نوجوان منجر شود که با نیازهای واقعی آنان و مسائل زندگی اجتماعی پیوند داشته باشد. برخورداری از گروه سرود توانمند، کتابخانه مناسب یا برگزاری برنامه‌های فرهنگی متنوع، ظرفیت‌های ارزشمندی برای یک کانون محسوب می‌شود اما این امکانات به‌تنهایی برای اثربخشی کافی نیستند. کانون زمانی می‌تواند مخاطبان بیشتری را جذب کند و ارتباط پایداری با آنان شکل دهد که نیازهای واقعی جوانان و نوجوانان را بشناسد و برای پاسخ‌گویی به این نیازها، از مسیر فعالیت‌های اجتماعی نیز وارد عمل شود.
وی با اشاره به اهمیت بازتعریف شاخص‌های موفقیت در کانون‌های فرهنگی هنری مساجد اظهار کرد: توجه به کمیت فعالیت‌ها نباید جایگزین ارزیابی کیفیت و میزان اثرگذاری آنها شود. آنچه اهمیت دارد، این است که فعالیت‌های کانون تا چه اندازه به تحقق اهداف مسجد و پاسخ‌گویی به نیازهای فرهنگی و اجتماعی محله کمک می‌کند.کانون‌های فرهنگی هنری باید با شناخت دقیق مخاطبان خود، زمینه حضور مؤثر جوانان و نوجوانان را فراهم کنند و از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و اجتماعی برای تربیت نیروهای مسئولیت‌پذیر و حل مسائل محله بهره بگیرند.
وی توجه به نیازهای واقعی جامعه و پیوند میان فعالیت‌های فرهنگی و عرصه اجتماعی را از الزامات اثربخشی کانون‌ها دانست و خاطرنشان کرد: موفقیت کانون فرهنگی هنری مسجد، بیش از آنکه به تعداد برنامه‌های اجراشده وابسته باشد، به میزان تأثیرگذاری آن بر مخاطبان و نقش‌آفرینی در تحقق اهداف مسجد بستگی دارد.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور، با اشاره به رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره جایگاه کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و ضرورت همکاری آنها با بسیج، اظهار کرد: در این رهنمودها، علاوه بر تأکید بر اثربخشی کانون‌ها، راهکارهایی نیز برای فعالیت در این عرصه ارائه شده است که یکی از مهمترین آنها، تعامل نزدیک با بسیج است.
وی در پاسخ به این پرسش که تعامل کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با بسیج باید در چه سطحی باشد؟، افزود: نباید به حداقل همکاری میان مجموعه‌های فعال در مسجد رضایت داد، بلکه مسئله اصلی این است که این مجموعه‌ها چگونه می‌توانند در کنار یکدیگر و با شناخت درست از ظرفیت‌های هم، مأموریت‌های مسجد را پیش ببرند.
معممی‌مقدم با تأکید بر اینکه مسجد نباید عرصه رقابت مجموعه‌های مختلف باشد، تصریح کرد: کانون نباید جای امام جماعت را بگیرد و هیچ مجموعه‌ای نیز نباید موفقیت خود را در افزایش سهم تشکیلاتی‌اش تعریف کند. فعالیت هر مجموعه باید بر اساس نیازهای محله، توانایی نیروها و مأموریتی که بر عهده دارد، مشخص شود.
ضرورت گفت‌وگوی منظم فعالان مسجد درباره مسائل محله
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور، گفت‌وگوی مستمر میان فعالان مسجد را از راهکارهای عملی برای تقویت همکاری‌ها دانست و گفت: فعالان اصلی مسجد باید به‌صورت منظم درباره مسائل محله گفت‌وگو کنند، نیازها و اولویت‌های آن را به بحث بگذارند، تجربیات خود را به اشتراک بگذارند و برای اجرای فعالیت‌ها به تقسیم کار برسند.
وی با اشاره به امکان همکاری مجموعه‌های مسجدی در برنامه‌های تربیتی نوجوانان بیان کرد: برای مثال، در یک برنامه تربیتی، امام جماعت می‌تواند هدایت معرفتی را بر عهده بگیرد، کانون فرهنگی هنری در بخش‌های هنری و رسانه‌ای فعالیت کند و بسیج نیز از ظرفیت‌های خود برای پیشبرد برنامه استفاده کند. سایر گروه‌های فعال نیز می‌توانند در حوزه خدمات اجتماعی مشارکت داشته باشند.
معممی‌مقدم با بیان اینکه این نوع همکاری الزاماً به معنای ایجاد ساختارهای جدید و گسترش تشکیلات نیست، خاطرنشان کرد: مهم این است که ظرفیت‌های موجود به‌درستی به کار گرفته شوند و هر مجموعه متناسب با توانایی و مأموریت خود مسئولیتی را بر عهده بگیرد.
مشارکت مردم؛ زمینه‌ساز موفقیت فعالیت‌های مسجد
وی با اشاره به اهمیت سپردن امور به مردم اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی بر نقش مردم و مشارکت آنها تأکید داشتند و تجربه نیز نشان می‌دهد هرگاه کاری به مردم سپرده شده، زمینه موفقیت در آن فراهم شده است.
گاهی مجموعه‌های مختلف زیر پرچم مسجد فعالیت می‌کنند، اما در عمل یکدیگر را تحمل نمی‌کنند؛ به‌گونه‌ای که ممکن است فرمانده بسیج در برابر امام جماعت قرار بگیرد یا امام جماعت نیز نتواند فعالیت‌های جوانان را به‌درستی بپذیرد. چنین رویکردی با هدف همکاری و هم‌افزایی مجموعه‌های مسجدی سازگار نیست. تأکید بر همکاری کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با بسیج نیز ناظر بر استفاده از ظرفیت‌های یکدیگر برای پیشبرد اهداف مشترک است.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور با اشاره به تجربه شکل‌گیری و پیشبرد فعالیت‌های انقلابی در سال‌های گذشته افزود: در آن دوران، افراد مختلف با توانایی‌ها و امکانات متفاوت در مسیر انقلاب نقش‌آفرینی می‌کردند و هر فرد به اندازه ظرفیت خود در این حرکت سهیم بود.
معممی‌مقدم با انتقاد از تنگ‌نظری و رقابت میان گروه‌های فعال در مسجد گفت: گاهی مجموعه‌های مختلف زیر پرچم مسجد فعالیت می‌کنند، اما در عمل یکدیگر را تحمل نمی‌کنند؛ به‌گونه‌ای که ممکن است فرمانده بسیج در برابر امام جماعت قرار بگیرد یا امام جماعت نیز نتواند فعالیت‌های جوانان را به‌درستی بپذیرد. چنین رویکردی با هدف همکاری و هم‌افزایی مجموعه‌های مسجدی سازگار نیست. تأکید بر همکاری کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با بسیج نیز ناظر بر استفاده از ظرفیت‌های یکدیگر برای پیشبرد اهداف مشترک است.
امام جماعت؛ محور هدایت و هماهنگی مجموعه‌های مسجد
معممی‌مقدم با تأکید بر جایگاه امام جماعت در هماهنگی فعالیت‌های مسجد گفت: امام جماعت باید محور هدایت، اعتمادسازی و هماهنگی مجموعه‌های فعال در مسجد باشد، اما این محوریت به معنای آن نیست که تمام فعالیت‌ها را شخصاً مدیریت و اجرا کند. امام جماعت باید ظرفیت‌های موجود را بشناسد، زمینه مشارکت جوانان را فراهم کند، میان مجموعه‌های مختلف اعتماد ایجاد کند و اختلافات را به گفت‌وگو تبدیل کند.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور خاطرنشان کرد: در این مسیر، نباید اجازه داد رقابت‌های تشکیلاتی بر مأموریت‌های مسجد غلبه کند، زیرا هدف از حضور مجموعه‌های مختلف در مسجد، همکاری برای تحقق اهداف مشترک و استفاده از ظرفیت‌های موجود است.
برنامه‌های کانون‌های مساجد باید بر اساس نیازهای واقعی محله باشد
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور، در تشریح الزامات نقش‌آفرینی مسجد در محله و منطقه، بر ضرورت توجه به رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره مجهز شدن به سلاح معرفت و استدلال تأکید کرد.
وی با اشاره به ضرورت شناخت مسائل واقعی محله اظهار کرد: مسجد باید به‌عنوان یک سلول زنده اجتماعی مورد توجه قرار گیرد و در برنامه‌ریزی‌ها مشخص باشد که داده‌ها و اطلاعات چه جایگاهی دارند. آمار و اطلاعات نباید صرفاً در قفسه‌ها باقی بمانند، بلکه باید در برنامه‌ریزی و تعیین اولویت‌های فعالیت‌های مسجد به کار گرفته شوند.
معممی‌مقدم با اشاره به موضوع ازدواج جوانان افزود: باید مشخص شود که کانون‌های فرهنگی هنری مساجد در مواجهه با مسائل اجتماعی چه نقشی دارند و برای نمونه، در موضوع ازدواج جوانان و دیگر مسائل مرتبط با زندگی مردم، چه اقداماتی می‌توانند انجام دهند.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور با تأکید بر ضرورت شناخت شرایط هر منطقه گفت: وقتی در محله‌ای مسئله طلاق فراوانی دارد یا در منطقه‌ای دیگر با رواج برخی آسیب‌های اجتماعی مواجه هستیم، باید این مسائل در برنامه‌ریزی‌های مسجد مورد توجه قرار گیرد. نمی‌توان بدون شناخت شرایط محلی، برنامه‌ای یکسان برای همه مناطق در نظر گرفت.
وی با اشاره به گروه‌های سنی و اجتماعی مورد توجه در فعالیت‌های مسجد تصریح کرد: به اعتقاد من، کودکان و بانوان دو گروه مهمی هستند که باید روی آنها سرمایه‌گذاری شود و فعالیت‌های مرتبط با این دو گروه با توجه بیشتری دنبال شود.
باید زمینه‌ای فراهم شود تا فعالان این حوزه از تجربیات یکدیگر استفاده کنند. گاهی فردی که سال‌ها در یک منطقه فعالیت کرده و تجربه عملی به دست آورده است، می‌تواند تجربیات خود را به شکلی روشن‌تر و کاربردی‌تر در اختیار دیگران قرار دهد.
معممی‌مقدم در ادامه، خدمات اجتماعی را از زمینه‌های مهم نقش‌آفرینی مسجد دانست و اظهار کرد: اسلام، دین خدمت و دعوت است و خدمت به مردم در جذب آنها نقش دارد. برای مثال، آزادی زندانیان از مصادیق خدمات اجتماعی است که می‌تواند در عین حال، یک فعالیت فرهنگی نیز محسوب شود.
وی همچنین بر ضرورت انتقال تجربه میان فعالان کانون‌های فرهنگی هنری مساجد تأکید کرد و گفت: باید زمینه‌ای فراهم شود تا فعالان این حوزه از تجربیات یکدیگر استفاده کنند. گاهی فردی که سال‌ها در یک منطقه فعالیت کرده و تجربه عملی به دست آورده است، می‌تواند تجربیات خود را به شکلی روشن‌تر و کاربردی‌تر در اختیار دیگران قرار دهد.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور با اشاره به اهمیت رسانه و تولید محتوا در فعالیت‌های مسجدی افزود: تولید محتوا باید بر اساس قواعد معتبر، جذاب و متناسب با مخاطب انجام شود و صرف تولید عکس و محتوای ظاهری کافی نیست؛ زیرا چنین محتوایی لزوماً نمی‌تواند نیازهای نوجوانان را پاسخ دهد.
وی با بیان اینکه ارتقای توانایی نوجوانان در حوزه رسانه اهمیت دارد، ادامه داد: فیلم‌سازی و سواد رسانه‌ای باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین حوزه هنر و تربیت نوجوانان از ظرفیت‌های مهم ارتباط جوانان با مسجد است و رشته‌هایی مانند سرود، نمایش، خوشنویسی، داستان‌نویسی و هنرهای تجسمی می‌توانند زمینه شکوفایی استعدادها و تولید محصولات فرهنگی را فراهم کنند.
معممی‌مقدم با تأکید بر ضرورت توجه به مهارت‌آموزی و فعالیت‌های گروهی خاطرنشان کرد: باید محیطی در مسجد ایجاد شود که نوجوانان در آن، کار جمعی، مسئولیت‌پذیری، گفت‌وگو، حل مسئله و استفاده صحیح از فناوری را تجربه کنند.
وی با تأکید بر ضرورت فراهم کردن زمینه مشارکت فعال نوجوانان در برنامه‌های مسجد گفت: نباید برای نوجوان و جوان صرفاً برنامه‌ای در نظر بگیریم که او فقط مخاطب آن باشد؛ بلکه باید شرایطی فراهم کنیم تا خودش وارد میدان شود و اجرای برنامه را بر عهده بگیرد.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه کشور در پایان تأکید کرد: هنگامی که نوجوانان خودشان در اجرای برنامه‌های مسجد نقش داشته باشند، احساس هویت و تعلق بیشتری پیدا می‌کنند و زمینه حضور و مشارکت مؤثرتر آنان در فعالیت‌های مسجد فراهم می‌شود.
نظر شما