خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-هر سرزمین، قصه‌ای دارد که در لابه‌لای آداب‌ورسوم، بازی‌های محلی، آیین‌های کهن، لباس‌های بومی، گویش‌ها و خاطرات نسل‌های گذشته روایت می‌شود؛ قصه‌ای که اگر شنیده نشود، اگر در خانه‌ها بازگو نشود و اگر در کلاس‌های درس و فضای زندگی نسل جدید جایی نداشته باشد، آرام‌آرام از حافظه جمعی جامعه فاصله می‌گیرد.
خراسان جنوبی نیز با پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی خود، سرزمینی است که بخش مهمی از هویت آن در همین سنت‌ها و میراث ناملموسی ریشه دارد که سینه‌به‌سینه از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها به فرزندان و نوه‌ها رسیده است.
امروز اما در روزگاری که تلفن‌های همراه، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های رایانه‌ای و محتوای پرشتاب فضای مجازی بخش مهمی از وقت کودکان و نوجوانان را به خود اختصاص داده‌اند، پرسش مهم این است که فرهنگ بومی و داشته‌های ارزشمند سرزمین مادری چه جایگاهی در دنیای ذهنی نسل جدید دارند؟ آیا دانش‌آموزان با تاریخ محله، روستا و شهر خود، آیین‌های محلی، رسم‌های خانوادگی و شخصیت‌های فرهنگی منطقه‌شان آشنا هستند یا سهم فرهنگ بومی در زندگی آنان به خاطرات پراکنده و روایت‌های کوتاه بزرگ‌ترها محدود شده است؟
شناخت هویت بومی، تنها آگاهی از چند رسم قدیمی یا نام بردن از آیین‌های محلی نیست؛ بلکه راهی برای پیوند دادن نسل جدید با ریشه‌های تاریخی و فرهنگی خود به شمار می‌رود. کودکی که بداند یک آیین چگونه شکل گرفته، چرا خانواده‌های گذشته به آن پایبند بوده‌اند و چه مفهومی در پس یک رسم محلی نهفته است، بهتر می‌تواند جایگاه خود را در زنجیره انتقال فرهنگ بشناسد و برای حفظ آن احساس مسئولیت کند. از همین رو، مدرسه و خانواده در کنار یکدیگر می‌توانند نقش مهمی در زنده نگه داشتن این پیوند ایفا کنند.
در این میان، معرفی فرهنگ بومی به نسل امروز نیز نیازمند بازنگری در شیوه‌های ارائه است. اگرچه اصالت آیین‌ها و ارزش‌های فرهنگی نباید قربانی تغییرات سلیقه‌ای شود، اما استفاده از زبان ساده، روایت‌های جذاب، بازی‌های آموزشی، فیلم‌های کوتاه، محتوای تصویری و ظرفیت شبکه‌های اجتماعی می‌تواند راهی مؤثر برای نزدیک‌تر کردن این میراث به دنیای کودکان و نوجوانان باشد؛ نسلی که بیش از آنکه با توضیح‌های طولانی ارتباط برقرار کند، از تجربه، مشارکت و محتوای خلاقانه تأثیر می‌پذیرد.
در چنین شرایطی، حفظ فرهنگ بومی تنها بر عهده نهادهای فرهنگی نیست؛ خانواده‌ها، مدارس، معلمان، فعالان میراث فرهنگی و بزرگان هر منطقه همگی در این مسیر سهم دارند. اجرای آیین‌ها، برگزاری مراسم‌های محلی، بازگو کردن فلسفه رسم‌ها و فراهم کردن فرصت مشارکت نوجوانان می‌تواند فرهنگ را از یک موضوع صرفاً آموزشی به بخشی زنده از زندگی روزمره تبدیل کند؛ چراکه میراثی که در زندگی مردم جریان داشته باشد، شانس بیشتری برای ماندگاری در نسل‌های آینده خواهد داشت.
فرهنگ و آداب‌ورسوم، شناسنامه هر منطقه است
فریبا کاهنی، مسئول ثبت میراث معنوی خراسان جنوبی و کارشناس مردم‌شناسی، در گفتگو با خبرنگار شبستان با تأکید بر ضرورت حفظ و انتقال فرهنگ بومی به نسل جدید گفت: فرهنگ و آداب‌ورسوم هر منطقه، هویت آن منطقه است و برای جلوگیری از فراموش شدن این میراث ارزشمند، باید آیین‌های بومی را اجرا کرد، مناسبت‌ها را برای نوجوانان توضیح داد و با نوآوری در شیوه معرفی فرهنگ، زمینه آشنایی بیشتر نسل جدید با ریشه‌های فرهنگی خود را فراهم کرد.
کارشناس مردم‌شناسی با اشاره به جایگاه فرهنگ بومی در زندگی اجتماعی و ضرورت انتقال آن به نسل جدید اظهار کرد: فرهنگ و آداب‌ورسوم هر منطقه، هویت آن منطقه است و باید مراقب باشیم که این هویت و فرهنگ به دست فراموشی سپرده نشود.
وی با بیان اینکه آشنایی کودکان و نوجوانان با فرهنگ بومی، علاوه بر مدرسه، به خانواده نیز بستگی دارد، افزود: نسل جوان باید با آداب‌ورسوم، پیشینه فرهنگی و داشته‌های بومی منطقه خود آشنا شود و خانواده‌ها در کنار مدارس می‌توانند نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند.
فرهنگ بومی در مدارس در سطح متوسط معرفی می‌شود
کاهنی در پاسخ به این پرسش که فرهنگ بومی خراسان جنوبی تا چه اندازه در مدارس استان مورد توجه قرار می‌گیرد، گفت: می‌توان گفت فرهنگ بومی در مدارس تا حدودی و در سطح متوسط به دانش‌آموزان ارائه می‌شود.
وی افزود: آشنایی دانش‌آموزان با فرهنگ منطقه خود اهمیت زیادی دارد و مدارس می‌توانند در کنار آموزش‌های رسمی، زمینه شناخت بیشتر کودکان و نوجوانان از آداب‌ورسوم و میراث فرهنگی محل زندگی‌شان را فراهم کنند.
این کارشناس مردم‌شناسی ادامه داد: فرهنگ بومی بخشی از هویت هر منطقه است و هرچه نسل جدید شناخت بیشتری از این هویت داشته باشد، بهتر می‌تواند ارزش داشته‌های فرهنگی خود را درک کند و برای حفظ آن‌ها تلاش کند.
آشنایی نسل جوان با فرهنگ بومی به خانواده هم بستگی دارد
مسئول ثبت میراث معنوی خراسان جنوبی با اشاره به میزان آشنایی دانش‌آموزان با تاریخ، آداب‌ورسوم و شخصیت‌های فرهنگی استان اظهار کرد: آشنایی نسل جوان با فرهنگ بومی و آداب‌ورسوم، جدا از مدرسه، به خانواده نیز بستگی دارد.
کاهنی افزود: خانواده‌ها در انتقال فرهنگ به فرزندان نقش مهمی دارند و آشنایی کودکان و نوجوانان با سنت‌های محلی نباید تنها به آموزش‌های مدرسه محدود شود.
وی ادامه داد: زمانی که خانواده‌ها به آداب‌ورسوم پایبند باشند و این سنت‌ها را در زندگی خود اجرا کنند، فرزندان نیز فرصت بیشتری برای آشنایی با آن‌ها خواهند داشت.
این کارشناس مردم‌شناسی تأکید کرد: باید شرایطی فراهم شود تا نوجوانان در کنار شنیدن روایت‌های مربوط به فرهنگ بومی، از نزدیک با آیین‌ها و مراسم‌های محلی آشنا شوند و بدانند این سنت‌ها چه جایگاهی در هویت فرهنگی منطقه آن‌ها دارد.
فرهنگ و آداب‌ورسوم، هویت هر منطقه است
کاهنی با تأکید بر ضرورت آشنایی کودکان و نوجوانان با فرهنگ بومی بیان کرد: فرهنگ و آداب‌ورسوم هر منطقه، هویت آن منطقه است و باید مراقب باشیم که هویت و فرهنگ ما به دست فراموشی سپرده نشود.
وی افزود: آداب‌ورسوم و آیین‌های بومی بخشی از داشته‌های فرهنگی هر منطقه هستند و برای ماندگاری آن‌ها باید زمینه آشنایی نسل جدید با این میراث فراهم شود.
مسئول ثبت میراث معنوی خراسان جنوبی ادامه داد: اگر می‌خواهیم فرهنگ بومی به نسل‌های بعد منتقل شود، باید آن را در زندگی خود حفظ کنیم و اجازه ندهیم ارتباط نوجوانان با سنت‌ها و آیین‌های محلی کمرنگ شود.
وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها و بزرگان هر منطقه می‌توانند با پایبندی به سنت‌ها و آشنا کردن فرزندان با آن‌ها، در حفظ هویت فرهنگی جامعه نقش مؤثری داشته باشند.
نوآوری در شیوه معرفی فرهنگ، بدون تغییر در اصالت آن
این کارشناس مردم‌شناسی درباره جذابیت روش‌های فعلی معرفی فرهنگ بومی برای نسل امروز گفت: در خود فرهنگ نمی‌توان تغییر ایجاد کرد، اما نوآوری در شیوه ارائه آن کار درستی است.
کاهنی افزود: باید روش‌هایی را برای معرفی فرهنگ بومی به کار گرفت که بتواند ارتباط بهتری با کودکان و نوجوانان برقرار کند؛ البته این نوآوری باید در شیوه ارائه باشد و به اصل فرهنگ و آداب‌ورسوم آسیبی وارد نکند.
وی با اشاره به ظرفیت فضای مجازی، بازی‌ها و تولید محتوای جذاب برای معرفی فرهنگ بومی به دانش‌آموزان اظهار کرد: استفاده از این ظرفیت‌ها در حال حاضر در سطح متوسط قرار دارد.
مسئول ثبت میراث معنوی خراسان جنوبی ادامه داد: می‌توان از ابزارها و شیوه‌های جدید برای آشنایی بیشتر نسل جوان با فرهنگ بومی استفاده کرد تا کودکان و نوجوانان ارتباط نزدیک‌تری با آیین‌ها و سنت‌های منطقه خود برقرار کنند.
اجرای آیین‌های بومی، راهی برای انتقال فرهنگ به نسل جدید
کاهنی در تشریح راهکارهای حفظ و انتقال فرهنگ بومی خراسان جنوبی به نسل جدید گفت: باید آداب‌ورسوم را اجرا کرد، مناسبت‌ها را برای نوجوانان توضیح داد و مراسم‌های مربوط به آن‌ها را برگزار کرد.
وی با تأکید بر نقش بزرگان در انتقال سنت‌ها افزود: بزرگان باید خود به انجام آداب‌ورسوم پایبند باشند تا نوجوانان نیز با این سنت‌ها آشنا شوند و اجرای آن‌ها را ادامه دهند.
این کارشناس مردم‌شناسی ادامه داد: صرف آشنا کردن نوجوانان با نام و پیشینه یک آیین کافی نیست؛ باید این آداب‌ورسوم در عمل اجرا شود و نوجوانان فرصت داشته باشند از نزدیک با چگونگی برگزاری مراسم‌ها و مناسبت‌های بومی آشنا شوند.
وی خاطرنشان کرد: پایبندی خانواده‌ها و بزرگان به سنت‌های محلی، توضیح فلسفه مناسبت‌ها برای نوجوانان و برگزاری مراسم‌های مرتبط، از اقداماتی است که می‌تواند در انتقال فرهنگ بومی به نسل‌های آینده مؤثر باشد.
کاهنی تأکید کرد: برای اینکه فرهنگ و هویت بومی ما به دست فراموشی سپرده نشود، باید این سنت‌ها را زنده نگه داریم و زمینه آشنایی و مشارکت نسل جدید را در اجرای آن‌ها فراهم کنیم.
نظر شما