خبرگزاری شبستان، گروه بین الملل: ممنوعیت حجاب در مدارس آذربایجان، پس از انتشار تصاویری از جلوگیری از ورود دانش‌آموزان دختر محجبه به مدارس، به موضوعی بحث‌برانگیز در این کشور تبدیل شده است. انتشار این تصاویر، واکنش‌های گسترده‌ای را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخته و انتقادهایی را نیز متوجه برخی کشورهای دیگر، از جمله ترکیه، کرده است.
محدودیت حجاب در مدارس آذربایجان موضوع تازه‌ای نیست. این مسئله پیش‌تر نیز به اعتراض‌های خیابانی انجامیده بود، اما اکنون در چارچوب تلاش دولت برای حفظ و تقویت سکولاریسم در نظام آموزشی بار دیگر مطرح شده است.
فعالان اجتماعی پس از انتشار تصاویر اخراج دختران محجبه از مدارس، ویدئوهایی از این دانش‌آموزان منتشر کردند. در یکی از این تصاویر، فردی با اشاره به برخوردهای صورت‌گرفته می‌گوید: «ببینید چه کار می‌کنند؛ هر دانش‌آموز محجبه‌ای را از مدرسه اخراج می‌کنند.»
در کلیپی دیگر، دختری محجبه معرفی می‌شود که پدرش از نیروهای ارتش آذربایجان بوده و در نبردهای آزادسازی قره‌باغ کشته شده است. او از تصمیم مسئولان برای جلوگیری از ورود دانش‌آموزان محجبه به مدارس انتقاد می‌کند و این برخورد را ناعادلانه می‌داند.
فعالان همچنین ویدئوهایی از دخترانی منتشر کرده‌اند که با وجود رعایت لباس فرم مدرسه، به دلیل پوشیدن حجاب اجازه ورود به کلاس را نیافته‌اند. در برخی از این تصاویر، دانش‌آموزان در حالی که گریه می‌کنند، از برخورد صورت‌گرفته ابراز ناراحتی می‌کنند.
در یکی از مدارس باکو، پایتخت آذربایجان، شماری از دانش‌آموزان در بیرون مدرسه تجمع کردند و با خودداری از ورود، به این تصمیم اعتراض کردند. آنان همچنین با نصب بنرهایی، از هم‌کلاسی‌های محجبه خود حمایت کردند.
اپادوا کوجاماز، بازیگر شناخته‌شده آذربایجانی، نیز با انتشار ویدئویی در حمایت از دخترانی که از مدارس اخراج شده‌اند، مخالفت خود را با برخوردهای صورت‌گرفته علیه زنان محجبه اعلام کرد.
او در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هرگز آن روزها را فراموش نمی‌کنم که ما دختران کوچکی بودیم و بیشتر دانش‌آموزان کلاس و مدرسه ما پسر بودند. در برخی روستاهای اطراف باکو مشکلاتی وجود داشت، زیرا والدین دخترانشان را به مدرسه نمی‌فرستادند.»
این بازیگر در ادامه با اشاره به دیدار حیدر علی‌اف، رهبر وقت آذربایجان، با بزرگان باکو افزود که در آن زمان، همه با دقت سخنان او را از تلویزیون ملی دنبال می‌کردند. به گفته کوجاماز، علی‌اف در برخورد با ارزش‌های ملی، دین و جامعه آذربایجان رویکردی سنجیده داشت و پس از آن دیدار، شمار دخترانی که به مدرسه می‌رفتند افزایش یافت.
نگار اوگدای سوسمرام، نویسنده و فعال آذربایجانی، نیز نسبت به پیامدهای این تصمیم هشدار داده است. او مدعی شد افرادی در داخل کشور درصدد برانگیختن مردم علیه دولت هستند و این روند می‌تواند به تشدید تنش‌های داخلی منجر شود.
این نویسنده با انتقاد از مسئولان و وزارت آموزش‌وپرورش آذربایجان گفت اگر با آنچه او اسلام‌ستیزی در نظام آموزشی می‌خواند مقابله نشود، کشور با پیامدهای جدی روبه‌رو خواهد شد.
او در خطاب به رئیس‌جمهور آذربایجان خواستار مداخله برای جلوگیری از آنچه تصرف مناصب رسمی، نظام آموزشی و رسانه‌ها از سوی گروه‌هایی خاص توصیف کرد، شد. سوسمرام همچنین با اشاره به مسلمان بودن اکثریت جمعیت آذربایجان، این محدودیت‌ها را مغایر با ارزش‌های دینی و اخلاقی جامعه دانست.
تاریخچه ممنوعیت حجاب در مدارس
مناقشه بر سر حجاب در مدارس آذربایجان دست‌کم به سال ۲۰۱۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که مسیر مردانوف، وزیر وقت آموزش‌وپرورش، بر اجرای لباس فرم مدارس بدون حجاب تأکید کرد. در پی این تصمیم، شماری از دانش‌آموزان دختر محجبه از ورود به مدارس منع شدند.
این اقدام اعتراض‌های گسترده‌ای را در پی داشت. نزدیک به هزار نفر در برابر ساختمان وزارت آموزش‌وپرورش در باکو تجمع کردند و علیه تصمیم وزیر شعار دادند. در جریان این اعتراض‌ها درگیری‌هایی رخ داد و شماری از معترضان بازداشت شدند.
اعتراض‌ها سال بعد نیز ادامه یافت. صدها نفر بار دیگر مقابل وزارت آموزش‌وپرورش تجمع کردند و درگیری با پلیس به بازداشت و مجروح شدن تعدادی از افراد انجامید. برخی از شرکت‌کنندگان در این تجمع‌ها نیز به زندان محکوم شدند.
در مناطقی از آذربایجان، از جمله نارداران، مخالفان این تصمیم با جمع‌آوری امضا و ارسال درخواست به رئیس‌جمهور، خواستار لغو محدودیت‌ها و فراهم شدن امکان ادامه تحصیل دانش‌آموزان محجبه شدند.
با گسترش اعتراض‌ها و مخالفت بخش‌هایی از جامعه، اجرای محدودیت‌ها با تغییراتی روبه‌رو شد و دانش‌آموزان دختر توانستند تحصیل خود را ادامه دهند.
اکنون این مناقشه بار دیگر مطرح شده است. بر اساس گزارش منتشرشده، شورای وزیران آذربایجان در سپتامبر گذشته اصلاحاتی را در مقررات پوشش مدارس تصویب کرد که هدف آن تقویت اصول سکولار در نظام آموزشی عنوان شده است. طبق این اصلاحات، پوشش‌هایی که مغایر با اصل سکولاریسم تشخیص داده شوند، ممنوع خواهند بود.
پس از این تصمیم، گزارش‌هایی از جلوگیری از ورود دختران محجبه به مدارس باکو و برخی مناطق دیگر منتشر شد.
در ادامه این تحولات، نام ابیگل سلیمان‌اف، از علمای شیعه آذربایجان، نیز مطرح شد. بر اساس متن منتشرشده، او در واکنش به محدودیت‌های اعمال‌شده گفته است: «اگر جرئت کنند مانع تحصیل دختران محجبه شوند، زندان را انتخاب می‌کنم و همان‌جا می‌میرم. به هر حال، هر فردی در این کشور به شکلی زندانی است.»
میراث شوروی و سیاست سکولاریسم
محدودیت‌های مذهبی در آذربایجان پیشینه‌ای طولانی دارد. در دوران اتحاد جماهیر شوروی، سیاست‌های رسمی حکومت کمونیستی به محدود شدن فعالیت‌های دینی، تعطیلی بسیاری از مساجد و محدودیت آموزش مذهبی انجامید.
پس از فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱، آذربایجان به استقلال رسید، اما ساختار نظارت دولتی بر فعالیت‌های مذهبی ادامه یافت. در دوران ریاست‌جمهوری حیدر علی‌اف و سپس الهام علی‌اف، جدایی دین از دولت به‌عنوان یکی از اصول نظام سیاسی کشور حفظ شد و نهادهای دینی همچنان تحت نظارت ساختارهای دولتی فعالیت کردند.
مناقشه کنونی بر سر حجاب در مدارس، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که مرز میان اجرای اصل سکولاریسم در نظام آموزشی و رعایت آزادی‌های دینی شهروندان کجاست؛ پرسشی که با انتشار تصاویر دانش‌آموزان محجبه و واکنش‌های گسترده به تصمیم‌های اخیر، به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در جامعه آذربایجان تبدیل شده است.
نظر شما