به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون‌های مساجد خبرگزاری شبستان، رهبر انقلاب اسلامی به مناسبت سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز پیامی صادر کرد.
در بخشی از این پیام آمده است:
نهادینه شدن و فراگیر و همگانی شدن نماز و آنگاه تلاش عمومی برای نیکو به‌جای آوردن آن، دو ضلع اصلی خط تلاش برای وصول به این مهم است و آبادانی مساجد و سایر تمهیدات برای گسترش کمیت و ارتقاء کیفیت صوری نمازهای جماعت و جمعه، مقدمات لازم برای دست یافتن به این مقصد مهم می‌باشند.
در همه این موارد، نقش ائمه جماعات و جمعه که باید مأمن مردم و گوش شنوا و پذیرای درد دل‌های ایشان باشند، بسیار برجسته است.
در همین راستا گفتگویی با حجت الاسلام علیرضا سازی اردکانی، کارشناس مذهبی، استاد حوزه و دانشگاه و امام جماعت مسجد الرسول(ص) محله مجیدیه جنوبی پیرامون اینکه اگر قرار باشد، یک مسجد واقعاً «مأمن مردم» باشد، چه شاخص‌ها و نشانه‌هایی در رفتار و فعالیت آن مسجد قابل مشاهده خواهد بود؟ ترتیب دادیم که در ادامه مشروح این گفتگو را می خوانید:
حجت‌الاسلام علیرضا سازی اردکانی، در گفتگو با خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان در تبیین مفهوم «مأمن مردم بودن» اظهار کرد: مأمن بودن مسجد فقط به این معنا نیست که درهای آن به روی مردم باز باشد، بلکه مردم باید احساس کنند مسجد، امام جماعت و مجموعه فعالان آن در شادی و غم، مشکلات و نیازهای آنان کنارشان هستند.
استاد حوزه و دانشگاه و امام جماعت مسجد الرسول(ص) محله مجیدیه جنوبی با بیان اینکه مراجعه‌کننده نباید هنگام ورود به مسجد احساس کند برای بیان مشکل خود مزاحم شده است، افزود: جوان، نوجوان، خانواده، سالمند، کارگر، کاسب و حتی فردی که ارتباط مستمری با مسجد ندارد، باید بتواند با آرامش وارد مسجد شود و حرف خود را بیان کند. یکی از مهم‌ترین نشانه‌های مسجد مأمن این است که مسجد مردم را فقط برای نماز و مناسبت‌ها نخواهد، بلکه در مسائل واقعی زندگی نیز همراه آنان باشد. این مأمن بودن باید در رفتار امام جماعت، نوع برخورد خادمان و فعالان مسجد، برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی و حتی نحوه مواجهه با اختلافات و مشکلات مردم دیده شود.
وی اعتماد مردم را یکی از سرمایه‌های اصلی مسجد دانست و گفت: مسجدی که مردم بدانند حرفشان شنیده می‌شود و آبروی آنها حفظ خواهد شد، به‌تدریج اعتماد اجتماعی ایجاد می‌کند و این اعتماد می‌تواند زمینه‌ساز حضور بیشتر مردم در مسجد و مشارکت آنان در حل مسائل محله باشد.
امام جماعت مسجد الرسول(ص) درباره نمود عملی «گوش شنوای درد دل‌های مردم بودن» نیز اظهار کرد: این مسئله نیازمند تشریفات پیچیده نیست و گاهی یک برنامه ساده می‌تواند اثر بزرگی داشته باشد؛ برای نمونه امام جماعت می‌تواند زمان مشخصی را در طول روز یا هفته برای ملاقات و گفت‌وگو با مردم اختصاص دهد. ایجاد صندوق یا سامانه‌ای برای دریافت مشکلات و پیشنهادهای اهالی نیز می‌تواند مؤثر باشد، اما مهم‌تر از ایجاد این ابزارها، پیگیری واقعی مسائل مطرح‌شده است.
حجت الاسلام اردکانی با اشاره به تنوع مشکلات مردم تصریح کرد: ممکن است یک خانواده با مشکل اقتصادی مواجه باشد، خانواده‌ای دیگر درگیر اختلاف خانوادگی باشد، جوانی برای اشتغال یا ازدواج نیاز به کمک داشته باشد، نوجوانی به مشورت و همراهی نیازمند باشد یا سالمندی حتی برای انجام یک کار ساده اداری به کمک احتیاج داشته باشد.
وی گفت: مسجد باید بتواند این مسائل را شناسایی، دسته‌بندی و تا حد امکان پیگیری کند و اگر مسئله‌ای خارج از توان مسجد است، فرد را به مجموعه یا دستگاه تخصصی مربوط ارجاع دهد. بنابراین گوش شنوا بودن فقط شنیدن نیست؛ شنیدن، پیگیری کردن و پاسخ دادن سه مرحله مهم این مسئولیت است.
مسجد؛ همراه مردم در مسائل واقعی زندگی
حجت الاسلام اردکانی با بیان اینکه انتظار مردم از مسجد امروز گسترده‌تر از گذشته شده است، گفت: مردم فقط برای اقامه نماز و برگزاری مراسم به مسجد مراجعه نمی‌کنند، بلکه انتظار دارند مسجد در مسائل واقعی زندگی نیز کنار آنها باشد. در حوزه خانواده، مسجد می‌تواند در زمینه مشاوره ازدواج، تحکیم خانواده، حل اختلافات و آموزش مهارت‌های زندگی نقش‌آفرینی کند. در حوزه جوانان نیز موعاتی همچون اشتغال، ازدواج، هویت، اوقات فراغت و ارتباط سالم اجتماعی اهمیت دارد. مسجد در حوزه نوجوانان نیز باید محیطی جذاب، امن و تربیتی ایجاد کند؛ محیطی که نوجوان احساس کند مسجد فقط محل سخنرانی نیست، بلکه خانه دوم اوست.
وی همچنین ظرفیت اقتصادی مسجد را مورد توجه قرار داد و اظهار کرد: با شناسایی ظرفیت خیرین و افراد توانمند محله می‌توان برای کمک به خانواده‌های نیازمند، تهیه جهیزیه، درمان بیماران، تأمین لوازم ضروری و حتی ایجاد فرصت‌های اشتغال اقدام کرد. نباید انتظار داشته باشیم مسجد جای همه دستگاه‌های تخصصی را بگیرد؛ نقش مسجد ایجاد شبکه‌ای از ظرفیت‌های مردمی و وصل کردن نیازمند به توانمند است.
مسجد مسئله‌محور؛ از مناسبت‌محوری تا حضور دائمی
وی یکی از راه‌های تبدیل مسجد به پایگاه دائمی مردم را «مسئله‌محور شدن» آن دانست و گفت: ابتدا باید مسائل واقعی محله را شناخت و برای این کار لازم است با مردم، مدارس، کسبه، خانواده‌ها، جوانان و معتمدان محله گفت‌وگو کرد. پس از شناسایی مسائل، می‌توان برای موضوعات مختلف گروه‌های تخصصی و مردمی تشکیل داد؛ گروه خانواده، جوانان و نوجوانان، اشتغال، کمک‌های مؤمنانه و آسیب‌های اجتماعی از جمله این موارد است.
وی ایجاد بانک اطلاعاتی از ظرفیت‌های محله را نیز ضروری دانست و گفت: باید با رعایت کامل محرمانگی و حفظ آبروی افراد بدانیم چه کسی پزشک، وکیل، کارآفرین یا فرد دارای توان مالی است و چه کسی می‌تواند از مهارت و ظرفیت خود برای کمک به دیگران استفاده کند. پیگیری مسائل نیز باید استمرار داشته باشد. اگر فردی امروز مشکلی را مطرح کرد، نباید پرونده او همان روز بسته شود؛ بلکه باید مشخص باشد چه کسی موضوع را پیگیری می‌کند و نتیجه چه شده است. مسجد موفق، مسجدی است که مسائل مردم را از حالت فردی و پراکنده خارج و به یک حرکت منسجم اجتماعی تبدیل کند.
مسجد؛ محل گفت‌وگو و کاهش آسیب‌های اجتماعی
این استاد دانشگاه با اشاره به ظرفیت مسجد برای کاهش آسیب‌های اجتماعی گفت: مسجد می‌تواند فضایی برای گفت‌وگو، شنیدن و پیدا کردن راه‌حل ایجاد کند؛ به‌ویژه آنکه بسیاری از آسیب‌های اجتماعی زمانی تشدید می‌شوند که فرد احساس کند کسی او را نمی‌فهمد یا جایی برای بیان مسئله خود ندارد.
وی نقش امام جماعت را در این زمینه مهم دانست، اما تأکید کرد: قرار نیست شخص امام جماعت به تنهایی همه مسائل را حل کند، بلکه او باید محور اتصال ظرفیت‌های مختلف محله باشد.
وی ادامه داد: اگر مسئله‌ای مربوط به اعتیاد، اختلاف خانوادگی، آسیب‌های نوجوانان یا مسائل روان‌شناختی است، باید از متخصصان همان حوزه استفاده کرد. مسجد می‌تواند محل شناسایی، اعتمادسازی و ارجاع صحیح باشد.
وی افزود: فعالان مسجد نیز باید یاد بگیرند که در مواجهه با مشکلات مردم، پیش از آنکه قضاوت کنند، بشنوند و درک کنند. حفظ آبروی افراد، محرمانگی مشکلات و پرهیز از برخوردهای تحقیرآمیز اهمیت بسیاری دارد، زیرا یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های مسجد اعتماد مردم است و این اعتماد ممکن است با یک رفتار نادرست آسیب ببیند.
مسجد مأمن مردم؛ یک سبک مدیریت و فرهنگ رفتاری
حجت الاسلام اردکانی برای تحقق الگوی «مسجد مأمن مردم» پیشنهاد کرد: می‌توان از یک سؤال ساده آغاز کرد؛ «مسجد ما امروز چه مشکلی از مردم محله را حل می‌کند؟» اگر مسجد بتواند هر ماه حتی چند مشکل واقعی مردم را با کمک خود آنها حل کند، به‌تدریج جایگاه واقعی خود را در محله پیدا خواهد کرد.
وی راه‌اندازی «میز خدمت مسجد» یا «دفتر ارتباط با مردم»، تعیین زمان مشخص برای ملاقات با امام جماعت، برگزاری جلسات گفت‌وگو با جوانان و خانواده‌ها، استفاده از متخصصان محله و ایجاد نظام پیگیری برای مشکلات نیازمندان را از جمله اقدامات عملی در این زمینه برشمرد.
امام جماعت مسجد الرسول(ص) خاطرنشان کرد: مسجد برای مردم است و مردم صاحبان حقیقی این خانه الهی هستند. اگر مردم ببینند مسجد درد آنها را می‌فهمد، برای حل مشکلاتشان تلاش می‌کند و بدون منت و بدون قضاوت کنار آنها می‌ایستد، خودشان نیز دوباره به مسجد بازمی‌گردند و مسجد به معنای واقعی کلمه به پایگاه اجتماعی، فرهنگی، تربیتی و معنوی محله تبدیل خواهد شد.
وی تأکید کرد: «مأمن مردم بودن» یک شعار نیست؛ یک سبک مدیریت مسجد و یک فرهنگ رفتاری است. امام جماعت باید در کنار مردم باشد، صدای آنها را بشنود، مشکلاتشان را بشناسد و ظرفیت‌های خود مردم را برای حل مسائل محله فعال کند. مسجدی که مردم بتوانند درد دل خود را در آن بگویند، امید خود را در آن پیدا کنند و برای حل مشکل خود راهی در آن بیابند، مسجدی است که به مأمن واقعی مردم تبدیل شده است
نظر شما