خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- در روزگاری که بخشی از روابط اجتماعی زیر سایه فضای مجازی کمرنگ شده و فشارهای اقتصادی، دغدغه‌های خانوادگی و آسیب‌های اجتماعی بیش از گذشته زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده است، مسجد می‌تواند دوباره به یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال مردم یک محله تبدیل شود.
جایی که فقط برای اقامه نماز گشوده نمی‌شود، بلکه در شادی و غم مردم حضور دارد، مشکلات را می‌شناسد، برای حل آنها قدم برمی‌دارد و نسل جوان را برای نقش‌آفرینی در جامعه آماده می‌کند.
حجت‌الاسلام محمدحسین تابعی، کارشناس مذهبی و دبیر شبکه هیأت و تشکل‌های دینی خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان، با تأکید بر ضرورت بازتعریف نقش مسجد در جامعه امروز، اظهار داشت: مسجد در اندیشه اسلامی از ابتدا تنها محل عبادت نبوده، بلکه نهادی برای اصلاح جامعه، تربیت انسان و ایجاد پیوند میان مردم بوده است.
وی با اشاره به آیه ۱۰۸ سوره توبه، افزود: قرآن کریم مسجد را بر پایه تقوا معرفی می‌کند و این نشان می‌دهد که مسجد باید در مسیر اصلاح و تعالی جامعه حرکت کند.
مسجد؛ سرمایه اجتماعی و پناه امن محله
حجت الاسلام تابعی با بیان اینکه جامعه امروز با پدیده‌هایی مانند انزوای اجتماعی، فردگرایی ناشی از فضای مجازی و اضطراب‌های معیشتی مواجه است، گفت: مسجد در چنین شرایطی می‌تواند نقش یک اتاق امن روانی و اجتماعی، شبکه همبستگی محلی و سرمایه اجتماعی محله را ایفا کند.
وی ادامه داد: در مسجد، مرزهای طبقاتی، سنی و تحصیلی تا حد زیادی کنار می‌رود و مردم با هر شرایطی می‌توانند زیر یک سقف در کنار یکدیگر قرار بگیرنددر مسجد، مرزهای طبقاتی، سنی و تحصیلی تا حد زیادی کنار می‌رود و مردم با هر شرایطی می‌توانند زیر یک سقف در کنار یکدیگر قرار بگیرند و همین موضوع ظرفیت مهمی برای ایجاد همدلی و انسجام اجتماعی است.
این کارشناس مذهبی، غم‌خواری و تسلی‌بخشی را یکی از کارکردهای مهم مسجد دانست و گفت: مسجد در بحران‌ها و فشارهای زندگی می‌تواند مأمن تسکین روحی مردم و محلی برای بازتولید امید باشد.
تابعی افزود: مسجد همچنین نخستین جایی است که می‌تواند آسیب‌های اجتماعی محله را شناسایی کندمسجد همچنین نخستین جایی است که می‌تواند آسیب‌های اجتماعی محله را شناسایی کند؛ از فقر و اعتیاد گرفته تا اختلافات خانوادگی و مشکلاتی که ممکن است در نهایت به طلاق منجر شود.
وی با بیان اینکه مسجد باید کانون تاب‌آوری اجتماعی باشد، تصریح کرد: در شرایط جنگ اقتصادی و جنگ ادراکی، مسجد می‌تواند مرکز تقویت اعتماد به نفس جمعی، امیدآفرینی و مقابله با یأس باشد.
حجت الاسلام تابعی با اشاره به تجربه برخی مساجد موفق کشور، خاطرنشان کرد: مسجد جوادالائمه(ع) در تهران نمونه‌ای از پیوند عمیق مسجد و محله است که طی دهه‌های گذشته توانسته در تربیت نیروهای فرهنگی و هنری و همچنین رفع مشکلات اهالی نقش‌آفرینی کند.
مسجدی که فقط هنگام اذان باز باشد، از کارکرد واقعی خود فاصله گرفته است
وی با تأکید بر اینکه مسجد نباید تنها محل برگزاری نماز باشد، گفت: در سیره پیامبر اکرم(ص)، مسجد مدینه هم‌زمان محل عبادت، آموزش، رسیدگی به امور اجتماعی، پذیرش افراد و تصمیم‌گیری‌های مهم جامعه بود.
در سیره پیامبر اکرم(ص)، مسجد مدینه هم‌زمان محل عبادت، آموزش، رسیدگی به امور اجتماعی، پذیرش افراد و تصمیم‌گیری‌های مهم جامعه بود.
حجت الاسلام تابعی ادامه داد: اگر مسجد تنها نیم ساعت قبل و بعد از اذان باز باشد، بسیاری از کارکردهای اجتماعی آن به نهادهای دیگر منتقل خواهد شد، در حالی که اسلام، عبادت را از مسئولیت اجتماعی جدا نمی‌داند.
وی با اشاره به نقش تاریخی مساجد در تحولات اجتماعی ایران، اظهار داشت: پیش از انقلاب، مساجد از مهم‌ترین کانون‌های هدایت، آگاهی‌بخشی و حرکت مردم در مقابله با رژیم پهلوی بودند.
این کارشناس مذهبی افزود: در دوران هشت سال دفاع مقدس نیز مساجد نقش بی‌بدیلی ایفا کردند؛ جمع‌آوری کمک برای رزمندگان، آموزش‌های نظامی، برگزاری کلاس‌های عقیدتی و ساماندهی امور مربوط به مجروحان بخشی از فعالیت‌هایی بود که از ظرفیت مساجد انجام می‌شد.
حجت الاسلام تابعی با اشاره به شرایط جنگ‌های اخیر نیز گفت: در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، مساجد همچنان می‌توانستند و می‌توانند محل کسب آگاهی، معرفت، همدلی و تقویت روحیه مردم باشند.
وی تأکید کرد:در مسجد باید از صبح تا شب به روی مردم باز باشد و این مکان مقدس می‌تواند محل استقرار کارگروه‌های مشاوره، خیریه، آموزش، ورزش و فعالیت‌های نوجوانان و جوانان باشد.
در مسجد باید از صبح تا شب به روی مردم باز باشد و این مکان مقدس می‌تواند محل استقرار کارگروه‌های مشاوره، خیریه، آموزش، ورزش و فعالیت‌های نوجوانان و جوانان باشد.
جوانان را از مسجد دور نکنیم؛ به آنها مسئولیت بدهیم
حجت الاسلام تابعی، فاصله گرفتن نوجوانان و جوانان از مساجد را یکی از آسیب‌های جدی امروز دانست و گفت: امام صادق(ع) می‌فرمایند «عَلَیْکَ بِالأَحْداثِ فَإِنَّهُمْ أَسْرَعُ إِلی کُلِّ خَیْرٍ»؛ بنابراین باید نسل جوان را جدی بگیریم و زمینه حضور و نقش‌آفرینی آنها را فراهم کنیم.
وی افزود: جوان امروز نیاز دارد دیده شود، مسئولیت داشته باشد، پاسخ عقلانی برای پرسش‌ها و شبهات خود دریافت کند و در محیطی جذاب و پرانرژی حضور داشته باشد.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: متأسفانه فاصله سنی زیاد میان اعضای هیئت امنای مسجد و همچنین نقش ندادن به نوجوانان و جوانان، یکی از دلایل فاصله گرفتن این نسل از مسجد است.متأسفانه فاصله سنی زیاد میان اعضای هیئت امنای مسجد و همچنین نقش ندادن به نوجوانان و جوانان، یکی از دلایل فاصله گرفتن این نسل از مسجد است.
حجت الاسلام تابعی با بیان اینکه برخی اعضای هیئت امنا گاهی نزدیک به ۴۰ سال در مسجد حضور داشته‌اند، تصریح کرد: باید شرایطی فراهم شود تا نسل جوان نیز وارد عرصه مدیریت و فعالیت‌های مسجد شود.
وی تأکید کرد: این تصور که مسجد ملک شخصی افراد است، اشتباه است؛ مسجد برای همه اقشار و گروه‌هاست و همه باید در امور آن نقش داشته باشند.
حجت الاسلام تابعی، واگذاری مسئولیت‌هایی مانند برگزاری هیئت، مدیریت صوت و تصویر، فعالیت رسانه‌ای و فضای مجازی، انتظامات و فضاسازی مراسم به نوجوانان را از راهکارهای جذب این قشر عنوان کرد و گفت: وقتی نوجوان احساس کند در مسجد نقش دارد، حس تعلق او نیز افزایش پیدا می‌کند.
وی اضافه کرد: ایجاد اتاق بازی، کافه نوجوان، فوتبال‌دستی، پینگ‌پنگ، بازی‌های فکری و حتی امکاناتی مانند پلی‌استیشن در چارچوب مناسب می‌تواند مسجد را به محیطی جذاب برای نسل جدید تبدیل کند.
حجت الاسلام تابعی برگزاری دوره‌های مهارت‌آموزی در زمینه‌هایی مانند طراحی گرافیک، هوش مصنوعی، برنامه‌نویسی، فن بیان و نجوم را از دیگر ظرفیت‌های مسجد دانست و گفت: کرسی‌های آزاداندیشی و جلسات پاسخ به شبهات نیز باید با ادبیات قابل فهم و بدون برخوردهای دفعی برای جوانان برگزار شود.
مسجد می‌تواند قرارگاه حل مشکلات اجتماعی محله باشد
وی با تأکید بر اینکه مسجد باید نسبت به مسائل مردم بی‌تفاوت نباشد، گفت: در شرایط اقتصادی امروز، مساجد می‌توانند در کنار فعالیت‌های عبادی و فرهنگی، بخشی از مشکلات معیشتی و اجتماعی محله را نیز سامان دهند.
در شرایط اقتصادی امروز، مساجد می‌توانند در کنار فعالیت‌های عبادی و فرهنگی، بخشی از مشکلات معیشتی و اجتماعی محله را نیز سامان دهند.
حجت الاسلام تابعی، راه‌اندازی صندوق‌های قرض‌الحسنه کارآفرینی خرد را یکی از این راهکارها عنوان کرد و افزود: این صندوق‌ها می‌توانند به جای پرداخت تسهیلات صرفاً مصرفی، برای ایجاد مشاغل خانگی و کسب‌وکارهای کوچک مانند بسته‌بندی، خیاطی و صنایع دستی محلی مورد استفاده قرار گیرند.
وی ادامه داد: ایجاد کلینیک حقوقی و داوری محلی با استفاده از ظرفیت وکلا و افراد متخصص متدین محله نیز می‌تواند به حل اختلافات خانوادگی و مالی و ایجاد صلح و سازش پیش از تشکیل پرونده در دادگاه کمک کند.
این کارشناس مذهبی با اشاره به ضرورت توجه به افراد گرفتار آسیب‌های اجتماعی گفت: مسجد نباید فرد معتاد یا آسیب‌دیده را طرد کند، بلکه باید برای بازگشت او به زندگی، تأمین هزینه درمان، اشتغال پس از ترک و حفظ آبروی خانواده‌اش تلاش کند.
حجت الاسلام تابعی، اجرای طرح‌های کرامت‌محور برای حمایت معیشتی از خانواده‌های نیازمند را نیز ضروری دانست و افزود: به جای شیوه‌هایی که ممکن است کرامت افراد را خدشه‌دار کند، می‌توان از ظرفیت فروشگاه‌های محله و بن‌های خرید محترمانه استفاده کرد.
وی با اشاره به تجربه برخی مساجد موفق کشور، خاطرنشان کرد: مسجد می‌تواند با ایجاد کارگاه‌های تولیدی، فعالیت‌های اشتغال‌زایی و حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر، به یک مرکز واقعی برای حل مسائل مردم تبدیل شود.
امام جماعت باید از محراب به متن زندگی مردم بیاید
حجت الاسلام تابعی، نقش امام جماعت را در احیای کارکردهای اجتماعی مسجد بسیار مهم دانست و گفت: امام جماعت صرفاً پیش‌نماز نیست، بلکه می‌تواند رهبر معنوی و اجتماعی زیست‌بوم محله باشد.امام جماعت صرفاً پیش‌نماز نیست، بلکه می‌تواند رهبر معنوی و اجتماعی زیست‌بوم محله باشد.
وی افزود: امام جماعتی که تنها دقایقی پیش از اذان وارد مسجد شود و بعد از نماز مسجد را ترک کند، نمی‌تواند شناخت دقیقی از مسائل و مشکلات مردم داشته باشد.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: امام جماعت باید در محله حضور میدانی داشته باشد، به کسبه سر بزند، با جوانان ارتباط برقرار کند، از بیماران عیادت داشته باشد، به خانواده شهدا و پیشکسوتان سرکشی کند و حتی با خانواده‌هایی که ارتباطی با مسجد ندارند، ارتباط انسانی و محترمانه برقرار کند.
حجت الاسلام تابعی با تأکید بر ضرورت داشتن گوش شنوا برای نسل جوان گفت:امام جماعت باید محرم راز مردم باشد و با سعه صدر پای صحبت نوجوانان و جوانان بنشیند امام جماعت باید محرم راز مردم باشد و با سعه صدر پای صحبت نوجوانان و جوانان بنشیند و بدون قضاوت و تندی، پاسخگوی دغدغه‌های آنان باشد.
وی افزود: مسجد همچنین می‌تواند به میز خدمت واقعی مردم تبدیل شود و مسئولان مختلف از شهرداری و نمایندگان مجلس گرفته تا مدیران دستگاه‌های خدماتی و انتظامی، برای پاسخگویی مستقیم به مردم در مسجد حضور پیدا کنند.
حجت الاسلام تابعی با بیان اینکه برنامه‌های فرهنگی مسجد نیز باید متناسب با نیاز روز جامعه طراحی شود، اظهار داشت: مردم امروز از تکرار، شعارهای یک‌طرفه و برنامه‌های مناسبتی کلیشه‌ای خسته شده‌اند؛ بنابراین برنامه‌های مسجد باید مسئله‌محور، جذاب، چندرسانه‌ای و مشارکتی باشد.
وی برگزاری کلینیک تخصصی خانواده و تربیت فرزند، اکران و تحلیل فیلم و مستند، آموزش سواد رسانه‌ای و هوش مصنوعی و همچنین برنامه‌های سلامت‌محور را از جمله برنامه‌هایی دانست که می‌تواند ارتباط مسجد با مردم را تقویت کند.
حجت تابعی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به مدیریت مسجد گفت:برای اینکه مسجد دوباره به محور فرهنگی و اجتماعی محله تبدیل شود، باید از مدیریت سنتی و انحصاری به سمت مدیریت شورایی و هم‌افزا حرکت کنیم.برای اینکه مسجد دوباره به محور فرهنگی و اجتماعی محله تبدیل شود، باید از مدیریت سنتی و انحصاری به سمت مدیریت شورایی و هم‌افزا حرکت کنیم.
وی افزود: تشکیل شورای هماهنگی مسجد با حضور امام جماعت، هیئت امنا، بسیج، نمایندگان بانوان، نوجوانان، دانش‌آموزان و کسبه محله می‌تواند به هم‌افزایی ظرفیت‌ها کمک کند.
این کارشناس مذهبی خاطرنشان کرد: مسجد باید به پاتوقی پویا برای مردم تبدیل شود و در کنار فضای عبادی، ظرفیت‌هایی مانند کتابخانه، چایخانه، سالن مطالعه و امکانات ورزشی را نیز در اختیار اهالی قرار دهد.
حجت الاسلام تابعی تأکید کرد: اگر مسجد بتواند برای خانه‌های اطراف خود نقش «همسایه امین» را ایفا کند و در شادی‌ها، غم‌ها، مشکلات اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی مردم کنار آنها باشد، بار دیگر جایگاه محوری خود را در محله به دست خواهد آورد.
وی گفت: تولید محتوای رسانه‌ای از فعالیت‌های مسجد و انعکاس خدمات آن در شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های محلی نیز می‌تواند به معرفی ظرفیت‌های مسجد و تقویت ارتباط آن با نسل جدید کمک کند.
حجت الاسلام تابعی در پایان یادآور شد: برای اینکه مساجد بتوانند از ظرفیت حداکثری خود استفاده کنند، باید نگاه به مدیریت مسجد تغییر کند و همه ارکان مسجد در این تغییر، نقشی اساسی و محوری داشته باشند.
نظر شما