به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، مسجد در طول تاریخ، همواره بخشی از نیازهای فرهنگی، اجتماعی و تربیتی جامعه را پاسخ داده است.
این مکان اگر فقط به وقت اذان چراغش روشن شده و پس از آن تعطیل شود، هنوز با تصویری که از «مسجد تراز اسلامی» ترسیم می‌شود فاصله دارد.
مسجد در دل محله شکل می‌گیرد و طبیعی است که بخشی از دردها، نیازها و دغدغه‌های همان محله از مشکلات خانوادگی و حقوقی گرفته تا محرومیت‌زدایی و فعالیت‌های اجتماعی را با خود به دوش بکشد.
امروز نیز مسجد تراز اسلامی زمانی می‌تواند در جامعه اثرگذار باشد که در کنار فعالیت‌های دینی، با مسائل و دغدغه‌های مردم ارتباط داشته باشد و برای گروه‌های مختلف، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، برنامه و نقش مشخصی تعریف کند.
امام جماعت مسجد فاطمه‌الزهرا(س) شهرک پرواز شیراز، با تأکید بر این رویکرد، معتقد است مسجد باید به محلی برای رسیدگی به مشکلات مردم، فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی، محرومیت‌زدایی و ایجاد همدلی در محله تبدیل شود.
حجت‌الاسلام «سید محمدرضا میراحمدی»، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از فارس، با تأکید بر همین نگاه می‌گوید: اگر تصور کنیم که مسجد صرفاً محل عبادت است، با مفهوم مسجد تراز اسلامی فاصله داریم.
به گفته او، مسجد باید بتواند در حل مسائل مردم نیز سهمی داشته باشد و متناسب با ظرفیت‌هایی که در اختیار دارد، بخشی از نیازهای ساکنان محله را پاسخ دهد؛ از حل مشکلات حقوقی و خانوادگی تا ارائه خدمات اجتماعی و کمک به محرومیت‌زدایی.
وقتی نوجوان، مسجد را خانه خودش بداند
اما در میان همه گروه‌هایی که مسجد باید با آنها ارتباط داشته باشد، نوجوانان و جوانان جایگاه ویژه‌ای دارند. نسلی که اگر مسجد را با برنامه‌های متناسب، فضای صمیمی و محتوای مورد نیاز خود نشناسد، ممکن است به‌تدریج فاصله بیشتری با آن پیدا کند.
امام جماعت مسجد فاطمه‌الزهرا(س) شیراز، جذب نوجوانان و جوانان را یکی از شاخصه‌های مهم مسجد تراز اسلامی می‌داند و معتقد است آشنایی نسل جدید با چارچوب‌های اسلامی و فراهم‌کردن زمینه تربیت دینی آنان، از ضرورت‌های جامعه امروز است.
او می‌گوید مسجد برای این نسل باید جذابیت محتوایی و برنامه‌ای داشته باشد؛ اردوهای فرهنگی و تفریحی، نشست‌های آموزشی، تشکیل گروه‌های ویژه نوجوانان و جوانان و اجرای برنامه‌های متنوع می‌تواند بخشی از این مسیر باشد.
به اعتقاد میراحمدی، بی‌توجهی به نیازها و اقتضائات نسل جدید، ممکن است زمینه فاصله گرفتن آنان از مسجد و برنامه‌های مذهبی را فراهم کند؛ به همین دلیل، شناخت نیازهای جوانان و برنامه‌ریزی متناسب با آن باید در شمار اولویت‌های مدیریت مسجد قرار گیرد.
پناهی برای همه مردم
مسجد در نگاه این امام جماعت، قرار است جایی باشد که مردم با مسائل و مشکلات مختلف بتوانند به آن پناه بیاورند.
میراحمدی، ایجاد وحدت و همدلی میان مردم را یکی دیگر از ویژگی‌های مسجد تراز اسلامی می‌داند و می‌گوید مسجد باید «مأمن و پناهگاه معنوی و اجتماعی مردم محله» باشد؛ فضایی که افراد در آن احساس امنیت، آرامش و اعتماد کنند.
این نگاه البته به معنای محدود شدن مسجد به گروه خاصی از مردم نیست. او بر حضور حداکثری اقشار مختلف تأکید دارد؛ اینکه تفاوت‌های فردی و اجتماعی، مانعی برای کنار هم قرار گرفتن مردم نباشد و مسجد بتواند محیطی مبتنی بر همدلی و انسجام ایجاد کند.
پشت چنین مسجدی، فقط نیت خوب کافی نیست. مدیریت مسجد نیز به مجموعه‌ای از مهارت‌ها و توانایی‌ها نیاز دارد.
این کارشناس دینی، مدیریت صحیح را از عوامل تعیین‌کننده در تحقق اهداف مسجد تراز اسلامی می‌داند و معتقد است امام جماعت، هیئت امنا و دیگر دست‌اندرکاران مسجد، در کنار تعهد دینی و اخلاقی، باید از تخصص و مهارت‌های لازم نیز برخوردار باشند.
او برای این موضوع به یک نقطه حساس اشاره می‌کند که نحوه ارتباط با نوجوانان و جوانان است.
به اعتقاد میراحمدی گاهی افرادی با وجود ایمان و دلسوزی فراوان، به دلیل نداشتن تخصص و مهارت ارتباطی، ممکن است برخوردهایی داشته باشند که موجب دل‌زدگی جوانان از مسجد و برنامه‌های مذهبی شود.
از نگاه او، همان‌طور که تخصص بدون تعهد می‌تواند آسیب‌زا باشد، تعهد بدون تخصص و مهارت نیز الزاماً به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. کنار هم قرار گرفتن این دو، می‌تواند به مدیریت کارآمدتر مسجد، ارتباط مؤثرتر با مردم و تحقق بهتر اهداف فرهنگی، تربیتی و اجتماعی آن کمک کند.
از مدرسه تا مسجد؛ یک ارتباط دوطرفه
مسجد فاطمه‌الزهرا(س) شهرک پرواز در عمل نیز بخشی از این نگاه را دنبال کرده است. گروه جهادی و قرارگاه دانش‌آموزی از جمله ظرفیت‌هایی است که در این مسجد شکل گرفته و ارتباط با مدارس اطراف را به یکی از مسیرهای فعالیت آن تبدیل کرده است.
میراحمدی از تعامل با مدیران، معاونان و معلمان مدارس اطراف مسجد می‌گوید؛ ارتباطی که زمینه اجرای برخی فعالیت‌های فرهنگی در مدارس را فراهم کرده و در عین حال به جذب دانش‌آموزان و تقویت ارتباط آنها با مسجد کمک کرده است.
در واقع، برای این مسجد، ارتباط با نوجوان از پشت درهای مسجد آغاز نمی‌شود؛ گاهی باید مسیر را برعکس رفت و مسجد را به مدرسه، کلاس درس و فضای زندگی روزمره دانش‌آموزان نزدیک کرد.
۴۰۰ نمازگزار در یک روز عادی
ظرفیت اجتماعی مسجد را می‌توان در شمار نمازگزارانی دید که در روزهای عادی خود را به صفوف نماز جماعت می‌رسانند.
امام جماعت مسجد فاطمه‌الزهرا(س) می‌گوید در روزهای عادی حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ نفر در نماز جماعت این مسجد شرکت می‌کنند؛ جمعیتی که به گفته او، نشان از ظرفیت مسجد برای ارتباط با گروه‌های مختلف اجتماعی و ایفای نقش در سطح محله است.
این جمعیت، می‌تواند شبکه‌ای از ارتباطات انسانی باشد که اگر درست هدایت شود، ظرفیت مسجد را برای فعالیت‌های فرهنگی، تربیتی و اجتماعی بیشتر می‌کند.
نمره‌ای که عمداً ۱۰۰ نیست
اما وقتی صحبت از ارزیابی عملکرد می‌شود، امام جماعت مسجد فاطمه‌الزهرا(س) ترجیح می‌دهد برای مجموعه تحت مدیریت خود، نمره کامل در نظر نگیرد.
میراحمدی درباره عملکرد این مجموعه می‌گوید: «الحمدلله، در این زمینه می‌توانم بگویم حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد موفق بوده‌ایم؛ اما هیچ‌وقت نمی‌توانیم به خودمان نمره صد بدهیم.»
دلیلش را هم روشن بیان می‌کند؛ رسیدن به ارزیابی صددرصدی ممکن است احساس توقف ایجاد کند، در حالی که مسجد، مجموعه‌ای زنده و در ارتباط با جامعه است و همواره جای بیشتری برای رشد و اثرگذاری دارد.
از همین رو، برای مسجد فاطمه‌الزهرا(س)، کار تمام‌شده‌ای وجود ندارد؛ از نماز جماعت و برنامه‌های فرهنگی گرفته تا ارتباط با مدرسه، حضور نوجوانان، فعالیت‌های جهادی و رسیدگی به مسائل مردم، هرکدام بخشی از مسیری هستند که قرار است مسجد را از یک محل عبادت به نهادی اثرگذار در متن زندگی محله تبدیل کند.
نظر شما