تاریخ شفاهی آزادگان باید به نسل آینده منتقل شود

«فتاح محمدی» در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در یاسوج، به اهمیت کتاب‌هایی که بر اساس خاطرات رزمندگان و آزادگان تدوین شده‌اند اشاره و اظهار کرد: بخشی از این آثار حاصل ساعت‌ها روایت و خاطره‌گویی کسانی است که خود در آن میدان حضور داشته‌اند و همین موضوع به آثار ارزش و اعتبار ویژه‌ای می‌دهد

وی با بیان اینکه کتاب فتاوی نیز از جمله آثاری است که در حوزه ثبت تاریخ شفاهی اهمیت دارد و نشان می‌دهد چگونه می‌توان بخشی از تجربه‌های یک نسل را برای آیندگان حفظ کرد، گفت: ممکن است فردی به دلایل مختلف نتواند یا نخواهد خاطرات، اسناد، مشاهدات و اقداماتی را که در طول زندگی و دوران مسئولیت یا حضور خود در یک حادثه داشته، ثبت کند؛ بنابراین دستگاه‌های مختلف باید به سراغ این افراد بروند و روایت‌های آنان را جمع‌آوری و مستند کنند، چراکه اگر امروز این کار انجام نشود، ممکن است بخشی از این واقعیت‌ها برای همیشه از دست برود.

آزاده دوران دفاع مقدس به تجربه‌های آزادگان در اردوگاه‌ها اشاره کرد و افزود: در دوران اسارت، فعالیت‌هایی مانند سرود، تئاتر، ورزش و برنامه‌های عمومی هرکدام دارای ساختار و مدیریت بودند و هر یک از این بخش‌ها، سرشار از خاطرات و تجربه‌های عبرت‌آموزی است که امروز نیز می‌توان از آنها استفاده کرد.

وی ادامه داد: در اردوگاه، حتی در شرایط بسیار دشوار، یک ساختار اجتماعی و مدیریتی از مسئولیت‌های مختلف گرفته تا فعالیت‌های ورزشی و فرهنگی شکل گرفته بود که در بخش ورزش، مسابقات فوتبال، والیبال و بسکتبال با جدول و برنامه مشخص برگزار می‌شد و مسئولان مختلفی برای رشته‌ها و فعالیت‌های گوناگون وجود داشتند.

محمدی خاطرنشان کرد: این فعالیت‌ها به اندازه‌ای منظم و گسترده بود که حتی عراقی‌ها نمی‌دانستند چه کسی این مجموعه را مدیریت می‌کند و وقتی نمایندگان صلیب سرخ آمدند و ما درباره برنامه‌های ورزشی اردوگاه توضیح دادیم و جدول مسابقات فوتبال، والیبال و بسکتبال را نشان دادیم، برای آنها تعجب‌آور بود که چگونه در چنین شرایطی و با آن تعداد اسیر، این حجم از مسابقات با نظم برگزار می‌شود.

آزاده دوران دفاع مقدس افزود: به آنها گفتیم اگر می‌خواهید، مدتی در اردوگاه بمانید و شرایط را ببینید و این تجربه نشان می‌دهد که آزادگان در دل محدودیت‌ها توانسته بودند یک نظام اجتماعی منسجم ایجاد کنند و مسئولیت‌ها را به شکل مشخص بین خود تقسیم کنند.

محمدی نقش قرآن و معارف اهل‌بیت(ع) را در کنار این ساختار مدیریتی بسیار مهم دانست و گفت: دو عامل بسیار مهم در حفظ این انسجام وجود داشت که یکی توسل به معارف قرآنی و ارتباط با خدا و دیگری توسل به اهل‌بیت(ع). همین عوامل باعث شده بود روحیه و انسجام بین اسرا حفظ شود.

وی با بیان اینکه در اردوگاه، برنامه‌های قرآنی به شکل جدی دنبال می‌شد، بیان کرد: قرائت، تجوید، صوت و لحن و حتی مباحث تفسیری در اردوگاه اسرا آموزش داده می‌شد و روحانیونی که در بین اسرا بودند نیز در حوزه تفسیر و معارف دینی فعالیت داشتند و مجموعه‌ای نسبتاً کامل از آموزش‌های قرآنی و دینی شکل گرفته بود.

آزاده دوران دفاع مقدس با اشاره به یکی از استادان قرآن در اردوگاه، اظهار کرد: یکی از اساتید ما از بچه‌های شهریار کرج بود و در مسابقات قرآن مصر نیز شرکت کرده بود و با استاد عبدالباسط ارتباط و آشنایی داشت که مرحوم ابوترابی از ایشان خواسته بود از بین اسرا افراد مستعد را شناسایی کند و آموزش قرآن را آغاز کند.

وی گفت: این استاد، آموزش‌ها را در زمینه‌های مختلف از جمله قرائت، تجوید، صوت و لحن و مباحث قرآنی دنبال می‌کرد و بچه‌ها نیز به‌صورت جدی در این کلاس‌ها شرکت می‌کردند.

محمدی ادامه داد: یک روز در حالی که استاد مشغول آموزش و تلاوت قرآن بود، یکی از سربازان عراقی که در اطراف اردوگاه نگهبانی می‌داد، صدای تلاوت را شنید، صدای این استاد به سبک عبدالباسط بسیار نزدیک بود و سرباز عراقی تصور کرد صدای عبدالباسط را شنیده است.

آزاده دوران دفاع مقدس افزود: سرباز وارد اردوگاه شد و پرسید «عبدالباسط کجاست؟» بچه‌ها به او گفتند عبدالباسط که مصری است! اما وی باور نمی‌کرد و دنبال صاحب صدا می‌گشت که حتی بین اسرا می‌گشت و به پتوها و محل استراحت بچه‌ها سرک می‌کشید تا ببیند عبدالباسط کجاست.

وی بیان کرد: برای وی قابل باور نبود که این صدای زیبا متعلق به یکی از اسرای ایرانی باشد و بعد هم رفت، اما این سؤال برایش باقی مانده بود که این صدای شبیه عبدالباسط متعلق به چه کسی است.

محمدی افزود: این خاطره نشان می‌دهد که قرآن در اردوگاه فقط یک برنامه معمولی نبود، بلکه بخشی از زندگی آزادگان بود که حتی در آن شرایط سخت، کلاس قرآن، قرائت، تجوید، صوت و لحن و تفسیر ادامه داشت و امروز نیز بسیاری از نوجوانان و جوانان ما از همان سبک‌های قرآنی، از جمله سبک عبدالباسط، استفاده می‌کنند.

محمدی با بیان اینکه قرآن و معنویت در کنار مدیریت و انسجام اجتماعی، نقش مهمی در تاب‌آوری اسرا داشت، گفت: ما در اردوگاه جمعیت بسیاری داشتیم، اما همه تلاش می‌کردند در یک مسیر حرکت کنند، منیت، خودخواهی و منافع فردی کمتر مجال بروز پیدا می‌کرد و همه یک هدف مشترک داشتند.

وی به پیام این تجربه برای نسل امروز اشاره و اظهار کرد: جوانان و نوجوانان باید بدانند که ایمان، ارتباط با خدا، توسل به اهل‌بیت(ع)، احترام به یکدیگر، مسئولیت‌پذیری و داشتن هدف مشترک چگونه می‌تواند یک جامعه را در شرایط سخت حفظ کند.

آزاده دوران دفاع مقدس ضمن اشاره به اینکه این خاطرات باید ثبت شود، افزود: تاریخ شفاهی تنها بازگویی یک خاطره نیست، بلکه انتقال تجربه یک نسل به نسل دیگر بوده که اگر امروز این روایت‌ها ثبت نشود، ممکن است بخشی از جزئیات و واقعیت‌های آن دوران از بین برود و آیندگان نتوانند تصویری دقیق از آنچه بر این ملت گذشته است داشته باشند.

محمدی خاطرنشان کرد: آثار مکتوبی که از دل این روایت‌ها شکل می‌گیرد، می‌تواند برای جوانان و نوجوانان امروز یک منبع مهم شناخت و عبرت باشد؛ به‌ویژه اینکه آنها با شرایطی متفاوت از نسل‌های گذشته زندگی می‌کنند و ممکن است درک برخی از آن اتفاقات برایشان دشوار باشد.

وی یادآور شد: وقتی جوان امروز روایت یک آزاده را می‌خواند که چگونه در شرایط اسارت، در کنار تحمل سختی‌ها، کلاس قرآن برگزار می‌کرد، ورزش را سازمان می‌داد، تئاتر و سرود اجرا می‌کرد و برای حفظ هویت و انسجام خود تلاش می‌کرد، آن تاریخ را ملموس‌تر و واقعی‌تر درک خواهد کرد.

محمدی گفت: باید خاطرات رزمندگان، آزادگان و شاهدان حوادث را تا زمانی که فرصت داریم ثبت کنیم و این گنجینه را به نسل آینده بسپاریم؛ زیرا تاریخ شفاهی می‌تواند پلی بین تجربه نسل گذشته و نیازهای نسل امروز باشد و به جوانان نشان دهد که ایمان، وحدت، اخلاق و مسئولیت‌پذیری چگونه می‌تواند انسان را در سخت‌ترین شرایط نیز استوار نگه دارد.