به گزارش خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان؛ با شتاب گرفتن روند سالمندی جمعیت در ایران، «اقتصاد نقره‌ای» به یکی از موضوعات مهم در سیاست‌گذاری‌های آینده کشور تبدیل شده است؛ اقتصادی که سالمندان را نه فقط دریافت‌کننده حمایت و خدمات، بلکه بخشی از ظرفیت تولید، اشتغال، سرمایه‌گذاری و انتقال تجربه می‌بیند. دکتر مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، معتقد است: ایران هنوز در ابتدای مسیر شکل‌گیری اقتصاد نقره‌ای قرار دارد و برای مواجهه با سالمندی جمعیت باید از نگاه صرفاً حمایتی و هزینه‌ای عبور کرد. او در این گفت‌وگو که با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان انجام داده؛ از ظرفیت‌های مغفول اقتصاد سالمندی و برنامه‌هایی می‌گوید که می‌تواند طولانی‌تر شدن عمر ایرانیان را، در کنار چالش‌هایی که ایجاد می‌کند، به یک فرصت اقتصادی و اجتماعی نیز تبدیل کند.
واقعیت این است که اقتصاد نقره‌ای در ایران هنوز در ابتدای راه است. ما سال‌ها درباره سالمندی بیشتر از زاویه مستمری، درمان، حمایت و نگهداری صحبت کرده‌ایم، در حالی که افزایش جمعیت سالمندان یک بازار و یک زیست‌بوم اقتصادی بسیار بزرگ هم ایجاد می‌کند. مسکن و معماری مناسب سالمندان، گردشگری، حمل‌ونقل، خدمات مالی و بیمه‌ای، فناوری‌های کمک‌یار، تجهیزات پزشکی و توانبخشی، مراقبت در منزل، تغذیه، ورزش، آموزش، اوقات فراغت و خدمات فرهنگی، فقط بخشی از این اقتصاد است. رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور در پاسخ به این سوال که اقتصاد نقره‌ای در کشور ما در چه مرحله‌ای قرار دارد و چه ظرفیت‌های اقتصادی مغفولی در حوزه سالمندی وجود دارد که هنوز به آنها توجه کافی نشده است؟ اظهار کرد: واقعیت این است که اقتصاد نقره‌ای در ایران هنوز در ابتدای راه است. ما سال‌ها درباره سالمندی بیشتر از زاویه مستمری، درمان، حمایت و نگهداری صحبت کرده‌ایم، در حالی که افزایش جمعیت سالمندان یک بازار و یک زیست‌بوم اقتصادی بسیار بزرگ هم ایجاد می‌کند. مسکن و معماری مناسب سالمندان، گردشگری، حمل‌ونقل، خدمات مالی و بیمه‌ای، فناوری‌های کمک‌یار، تجهیزات پزشکی و توانبخشی، مراقبت در منزل، تغذیه، ورزش، آموزش، اوقات فراغت و خدمات فرهنگی، فقط بخشی از این اقتصاد است.
وی تصریح کرد: یکی از کارهایی که امسال در دبیرخانه انجام داده‌ایم، تدوین سند جامع اقتصاد نقره‌ای است. در این سند تلاش کرده‌ایم از حرف کلی درباره اقتصاد نقره‌ای عبور کنیم. حوزه‌های اصلی این اقتصاد را شناسایی کرده‌ایم و برای هر حوزه، ظرفیت‌های کسب‌وکار و سرمایه‌گذاری را مشخص کرده‌ایم. حرف ما این است که بخش خصوصی، سرمایه‌گذار، استارتاپ‌ها و حتی خیریه‌ها باید بدانند در جامعه‌ای که به‌سرعت در حال سالمند شدن است، چه نیازهای تازه‌ای شکل می‌گیرد و کجا می‌توان هم یک مسئله اجتماعی را حل کرد و هم فعالیت اقتصادی پایدار ایجاد کرد.
فولادیان با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های مغفول ما، به نظرم اقتصاد مراقبت است. بیان کرد: امروز بخش بزرگی از مراقبت سالمندان در خانواده و عمدتاً به شکل غیررسمی انجام می‌شود. این حوزه اگر سامان پیدا کند، ظرفیت اشتغال بسیار بالایی دارد. اگر مراقب سالمند آموزش حرفه‌ای ببیند، استاندارد شغلی داشته باشد، شرکت‌های معتبر ارائه‌دهنده خدمات شکل بگیرند و نظام نظارت هم وجود داشته باشد، هم خانواده خیال راحت‌تری دارد، هم سالمند خدمات باکیفیت‌تری می‌گیرد و هم یک بازار کار بزرگ و رسمی ایجاد می‌شود. به همین دلیل، همزمان روی آموزش حرفه‌ای مراقبین سالمند و ساماندهی مراکز و شرکت‌های اعزام مراقب کار کرده‌ایم.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور در پاسخ به این سوال که با توجه به اینکه ایران به‌سرعت در حال حرکت به سمت سالمندی جمعیت است، آیا اقتصاد نقره‌ای در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی کشور به یک اولویت تبدیل شده یا هنوز بیشتر نگاه‌ها به سالمندان، حمایتی و هزینه‌ای است؟ خاطر نشان کرد: به نظرم هنوز کفه نگاه حمایتی و هزینه‌ای سنگین‌تر است. البته این را نباید بد تعبیر کرد. حمایت، مستمری، درمان و تأمین اجتماعی سالمندان ضروری است و اتفاقاً با افزایش جمعیت سالمند باید تقویت هم بشود. مسئله این است که اگر سالمندی را فقط از این زاویه ببینیم، با بزرگ‌تر شدن جمعیت سالمند ناخودآگاه به این نتیجه می‌رسیم که سالمندی یعنی افزایش هزینه برای دولت، صندوق‌های بازنشستگی، نظام سلامت و خانواده.
وی ادامه داد: ما در دبیرخانه تلاش می‌کنیم این صورت مسئله را تغییر بدهیم. حرف ما این است که سالمندی همزمان هم مسئولیت ایجاد می‌کند و هم فرصت. افزایش طول عمر یعنی میلیون‌ها انسان با نیازهای جدید، الگوهای مصرف متفاوت، تجربه انباشته و در بسیاری موارد توانایی ادامه فعالیت اقتصادی و اجتماعی. اگر از امروز برای این جمعیت خدمات، فناوری، بازار و فرصت مشارکت طراحی کنیم، بخشی از چیزی که امروز از آن به‌عنوان بحران سالمندی صحبت می‌کنیم می‌تواند به یک فرصت توسعه‌ای تبدیل شود.
فولادیان در ادامه افزود: برای همین معتقدم اقتصاد نقره‌ای نباید فقط موضوع وزارت رفاه، بهزیستی یا دستگاه‌های حمایتی باشد. باید وارد سیاست‌های اشتغال، سرمایه‌گذاری، مسکن، گردشگری، فناوری، اقتصاد دیجیتال، بیمه و حتی سیاست صنعتی کشور شود. البته هنوز تا این نقطه فاصله داریم. یکی از مأموریت‌هایی که برای دبیرخانه قائلیم دقیقاً همین است؛ اینکه مسئله سالمندی را از محدوده دستگاه‌های حمایتی بیرون بیاوریم و به یک موضوع واقعی و بین‌بخشی در سیاست‌گذاری کشور تبدیل کنیم.
وی در پاسخ به این سوال که آیا سالمندان در سیاست‌های اشتغال و کارآفرینی کشور صرفاً به‌عنوان دریافت‌کننده خدمات دیده می‌شوند یا می‌توان از توانمندی و تجربه آنها به‌عنوان نیروی مولد اقتصادی نیز استفاده کرد؟ تصریح کرد: این دقیقاً یکی از جاهایی است که باید نگاه‌مان را تغییر بدهیم. ما معمولاً یک خط سنی می‌کشیم؛ فرد تا دیروز شاغل، متخصص، مدیر، معلم یا استادکار بوده، بازنشسته که می‌شود ناگهان در سیاست‌گذاری تبدیل می‌شود به «دریافت‌کننده خدمت». انگار با صدور حکم بازنشستگی، دانش، مهارت و تجربه فرد هم بازنشسته می‌شود. در حالی که واقعیت این نیست. البته یک نکته خیلی مهم وجود دارد. وقتی از اشتغال سالمندان حرف می‌زنیم، منظورمان این نیست که سالمند به دلیل مشکلات معیشتی مجبور باشد تا هر سنی کار کند. این دو موضوع را باید از هم جدا کنیم. اشتغال در سالمندی باید یک حق و یک انتخاب باشد، نه اجبار ناشی از فقر.
کسی که تمایل و توانایی ادامه فعالیت دارد؛ باید مسیرهای متناسبی برایش وجود داشته باشد؛ کار پاره‌وقت، مشاوره، آموزش، مربیگری، فعالیت‌های پروژه‌ای، کسب‌وکارهای کوچک و خانگی یا حتی کارآفرینی. به همین دلیل یکی از موضوعاتی که در دبیرخانه دنبال می‌کنیم، طراحی برنامه‌ای برای اشتغال سالمندان است. ضمن اینکه من فکر نمی‌کنم این موضوع را باید به شکل «اشتغال سالمند در برابر اشتغال جوان» دید. اتفاقاً در بسیاری از حوزه‌ها تجربه یک فرد بازنشسته می‌تواند به کسب‌وکار یک جوان کمک کند. وی اظهار کرد: کسی که تمایل و توانایی ادامه فعالیت دارد؛ باید مسیرهای متناسبی برایش وجود داشته باشد؛ کار پاره‌وقت، مشاوره، آموزش، مربیگری، فعالیت‌های پروژه‌ای، کسب‌وکارهای کوچک و خانگی یا حتی کارآفرینی. به همین دلیل یکی از موضوعاتی که در دبیرخانه دنبال می‌کنیم، طراحی برنامه‌ای برای اشتغال سالمندان است. ضمن اینکه من فکر نمی‌کنم این موضوع را باید به شکل «اشتغال سالمند در برابر اشتغال جوان» دید. اتفاقاً در بسیاری از حوزه‌ها تجربه یک فرد بازنشسته می‌تواند به کسب‌وکار یک جوان کمک کند. تصور کنید کسی سی یا چهل سال در یک حرفه کار کرده است. این فرد فقط یک نیروی کار نیست؛ حجم بزرگی از دانش ضمنی، ارتباطات و تجربه حل مسئله دارد. اگر سازوکاری برای انتقال این تجربه ایجاد کنیم، می‌تواند به سرمایه‌ای برای نسل بعد تبدیل شود.
وی با اشاره به اینکه ظرفیت سالمندان در حوزه‌هایی مانند مشاغل خانگی، آموزش، مشاوره، صنایع‌دستی، خدمات فرهنگی و انتقال تجربه چگونه می‌تواند به اقتصاد کشور کمک کند؟ افزود: ظرفیت بسیار بزرگی است، ولی مسئله این است که نباید فقط بگوییم «سالمندان گنجینه تجربه‌اند» و بعد هیچ سازوکاری برای استفاده از این تجربه نسازیم. اگر تجربه قرار است ارزش اقتصادی و اجتماعی پیدا کند، باید برای انتقال آن نهاد، بازار و سازوکار ایجاد کنیم.
وی ادامه داد: مثلاً یک استادکار بازنشسته می‌تواند مهارتش را به نسل جوان منتقل کند؛ یک مدیر یا متخصص بازنشسته می‌تواند مشاور یک کسب‌وکار کوچک باشد؛ یک معلم بازنشسته می‌تواند در آموزش و منتورینگ فعالیت کند؛ فردی که مهارت صنایع‌دستی دارد می‌تواند از طریق پلتفرم‌های فروش وارد بازار شود. در حوزه فرهنگ، گردشگری، آموزش محلی، انتقال مهارت و حتی ثبت حافظه تاریخی محله‌ها و حرفه‌ها هم ظرفیت‌های زیادی وجود دارد.حتی مشاغل خانگی را هم نباید صرفاً در چند فعالیت سنتی خلاصه کنیم. اقتصاد دیجیتال فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کرده است. بسیاری از سالمندان می‌توانند بدون رفت‌وآمد روزانه و متناسب با شرایط خودشان آموزش بدهند، مشاوره ارائه کنند، محصول بفروشند یا خدمات تخصصی ارائه دهند. البته لازمه‌اش این است که ما همزمان روی سواد دیجیتال سالمندان، دسترسی آنها به فناوری و طراحی خدمات و پلتفرم‌های قابل استفاده برای سالمندان کار کنیم.
فولادیان خاطر نشان کرد: به نظرم تغییر اصلی باید در همین تصویر ما از سالمند اتفاق بیفتد. سالمند نباید فقط در انتهای زنجیره و به‌عنوان کسی دیده شود که قرار است به او خدمت ارائه کنیم. سالمندان می‌توانند در اقتصاد نقره‌ای هم مصرف‌کننده باشند، هم تولیدکننده، هم کارآفرین، هم سرمایه‌گذار و هم انتقال‌دهنده تجربه.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشورگفت: در نهایت مسئله برای من این است که افزایش طول عمر را چگونه معنا کنیم. اگر مردم ما سال‌های بیشتری زندگی می‌کنند، سیاست‌گذاری نباید فقط برای هزینه‌های این سال‌های اضافه برنامه داشته باشد؛ باید برای نقش، مشارکت، فرصت و اثرگذاری در این سال‌ها هم برنامه داشته باشد. اگر بتوانیم این تغییر نگاه را ایجاد کنیم، اقتصاد نقره‌ای دیگر فقط یک اصطلاح جدید نخواهد بود؛ می‌تواند به بخشی از برنامه توسعه آینده ایران تبدیل شود.
نظر شما