آیت‌الله محسن فقیهی، استاد برجسته دروس خارج حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان با اشاره به جایگاه و کارکرد اقامه نماز در منظومه فکری و سیره عملی امام شهید و گره گشایی هایی که می توانداز زندگی اجتماعی و سیاسی امت اسلامی داشته باشد گفت: با نگاه به سیره امام شهید در می‌یابیم که ایشان نماز را هرگز در زمره تکالیفِ فردی و صرفاً عبادیِ شخصی نمی‌دیدند؛ بلکه نماز در منظومه فکری ایشان، ستون فقراتِ یک نظامِ رفتاری اجتماعی است.
وی ادامه داد: از منظر ایشان، کارکرد اصلی نماز در زندگی اجتماعی، ایجاد نوعی نظم درونی و انضباط روحی است که مستقیماً به نظم اجتماعی منجر می‌شود. وقتی فردی با تکیه بر نماز، تسلیمِ اراده الهی می‌شود، در واقع در حال تمرینِ خودسازی است تا در عرصه‌های دیگر، یعنی در سیاست و اجتماع، از خودِ مسلط و رامِ نفسِ مادی برخوردار باشد. این دقیقاً همان گره‌گشایی بزرگی است که نماز در زندگی امت اسلامی می‌کند؛ نماز به جای آنکه انسان را از مسائل روز و سیاست جدا کند، او را به لنگری مجهز می‌کند تا در تلاطم‌های سیاسی و فتنه‌های اجتماعی، دچار حیرت و سرگشتگی نشود.
نماز در نگاه رهبر شهید ما، نه یک گریز از اجتماع، بلکه مسیری برای ورودِ آگاهانه، منضبط و مقتدرانه به عرصه‌های اجتماعی و سیاسی است تا امت بتواند به یک امتِ مأمور و صاحبِ رسالت تبدیل شود
عضو جامعه مدرسین حوزه های علمیه تصریح کرد: نماز با تقویتِ روحیه ایستادگی و صلح با خود، فرد را برای مواجهه با ظلم آماده می‌کند؛ چرا که کسی که در نماز، عظمتِ حق را می‌بیند، در برابر قدرت‌های باطل، کوچک و خوار نمی‌شود. بنابراین، نماز در نگاه رهبر شهید ما، نه یک گریز از اجتماع، بلکه مسیری برای ورودِ آگاهانه، منضبط و مقتدرانه به عرصه‌های اجتماعی و سیاسی است تا امت بتواند به یک امتِ مأمور و صاحبِ رسالت تبدیل شود.
وی افزود: از دیدگاه حکیمانه امام شهید، نظام دینی تنها یک ساختارِ اداری یا حقوقی نیست که با قوانین و بخشنامه‌ها استوار بماند، بلکه درختی است که ریشه در جانِ مؤمنان دارد و نماز، آبی است که این ریشه را زنده و پاینده نگاه می‌دارد. در نگاه ایشان، نماز کارخانه‌ای برای تولید سرمایه معنوی است که در میدان‌های سختِ سیاست و اجتماع به کار می‌آید؛ وقتی جامعه‌ای در نماز، پیوند خود را با منبع لایزال قدرت یعنی خداوند مستحکم می‌کند، دچار ازخودبیگانگی یا ترس از دشمن نمی‌شود و این همان گره اصلی در تحقق نظام دینی است.
آیت الله فقیهی با بیان اینکه تاب‌آوری اجتماعی که امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم، محصولِ مستقیمِ فرهنگِ نماز است گفت: نماز با گره زدنِ قلب‌ها به حقیقتی فراتر از منافع مادی و شخصی، نوعی تاب‌آوری و صبرِ اجتماعی ایجاد می‌کند. در نگاه امام شهید، مردمی که در نماز ایستاده‌اند، در واقع تمرینِ ایستادگی در برابر ناملایمات را انجام می‌دهند. این ایستادگی، یک تاب‌آوریِ منفعلانه و از روی استیصال نیست، بلکه یک ایستادگیِ فعالانه و مبتنی بر امید است؛ زیرا کسی که در خلوت نماز و جلوت جماعت، دست در دست قدرت لایزال الهی دارد، در برابر فشارهای اقتصادی، تحریم‌ها و تهاجم‌های فرهنگی، فرو نمی‌ریزد و ناامیدی را به حریمِ فکر و عمل خود راه نمی‌دهد.
وی ادامه داد: پایداری حیات سیاسیِ نظام مقدس جمهوری اسلامی نیز دقیقاً به همین نیروی محرکه معنوی وابسته است. از منظر ایشان، وقتی نماز به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود، جامعه از یک جمع پراکنده به یک امت تبدیل می‌شود که دارای هدف، جهت و همبستگی است. این پیوند معنوی، اصطکاک‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد، وحدت ملی را تقویت می‌کند و اجازه نمی‌دهد که سیاست، به عرصه‌ای برای درگیری‌های بی‌فایده حزبی و شخصی تبدیل شود.
عضو جامعه مدرسین حوزه های علمیه افزود: در واقع، نماز از منظر ایشان، قطب‌نمایی است که به کشتی نظام در طوفان‌های سهمگینِ سیاسی، جهت درست را نشان می‌دهد تا مبادا در کشاکش قدرت‌طلبی‌ها، آرمان‌های بلند الهی انقلاب به فراموشی سپرده شود؛ بنابراین، نماز در اندیشه ایشان، سنگر حفظ هویت، استقلال و اقتدار امت اسلامی در برابر جبهه باطل است.
نماز عاملی مهم برای انسجامِ ملی است که از طریقِ ایجادِ یک «وجدانِ جمعیِ مشترک»، ملت را برای پذیرشِ مسئولیت‌های بزرگِ تاریخی آماده می‌کند. این اتحادِ مقدس، همان نیرویِ محرکه‌ای است که در لحظاتِ بحرانی، ملت را از فروپاشی نجات داده و به سویِ هدف‌های والایِ استقلال، آزادی و عدالت سوق می‌دهد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش نماز در بعثت ملت ایران و شکلگیری اتحاد مقدس گفت: در تبیین نقش نماز در فرآیند بعثت ملت عزیز ایران و شکلگیری اتحاد مقدس که در اندیشه امام شهید جلوه‌گر است، نمی‌توان نگاهِ صرفاً فردی به این عبادت داشت؛ بلکه باید نماز را به مثابه یک محرکِ هویت‌ساز و اتحاددهنده در نظر گرفت.
از نگاه رهبر شهید، نماز، فراتر از یک مناسک مذهبی، به معنای بازگشتِ ملت به مرکز ثقلِ اصیل خود و تجدید پیوند با ارزش‌های بنیادینِ رسالت است. این «بعثت» در واقع، بیداریِ روحیِ ملتی است که با نماز، از خوابِ خودپرستی و مادی‌گرایی برخاسته و به سمتِ خودشناسی و معرفتِ حق حرکت می‌کند؛ یعنی همان بیداری که ملت را به یک امتِ مأمور تبدیل می‌سازد.
آیت الله فقیهی ادامه داد: این حرکتِ جمعی، زمانی به اتحاد مقدس می‌انجامد که نماز، نقشِ پلِ ارتباطی میانِ تفاوت‌های طبقاتی، قومی و سیاسی را ایفا کند. در سجده‌های مشترک و در صفوفِ منظمِ نماز، تمامِ شکاف‌های اجتماعی از میان می‌رود و یک وحدتِ ساختاری پدید می‌آید که ریشه در تسلیمِ همگانی در برابر حق دارد. این اتحاد، تنها یک همبستگیِ گذرا نیست، بلکه نوعی «هم‌سوییِ اراده‌ها»ست که در محراب نماز شکل می‌گیرد.
عضو جامعه مدرسین حوزه های علمیه تصریح کرد: امام شهید با تکیه بر این حقیقت، معتقد بودند که نماز، زیربنایِ آن پیوندِ ناگسستنی میانِ «ایمان» و «وطن‌دوستی» است؛ به‌گونه‌ای که ایرانی بودن و مسلمان بودن در فضایِ معنویِ نماز، در هم می‌آمیزد و یک هویتِ استوار و مقاومت‌کننده را می‌سازد.
استاد درس خارج فقه حوزه در پایان تصریح کرد: بنابراین، نماز در این نگاه، عاملی مهم برای انسجامِ ملی است که از طریقِ ایجادِ یک «وجدانِ جمعیِ مشترک»، ملت را برای پذیرشِ مسئولیت‌های بزرگِ تاریخی آماده می‌کند. این اتحادِ مقدس، همان نیرویِ محرکه‌ای است که در لحظاتِ بحرانی، ملت را از فروپاشی نجات داده و به سویِ هدف‌های والایِ استقلال، آزادی و عدالت سوق می‌دهد. در واقع، نماز در این منظومه، فرآیندِ تبدیلِ «مردم» به «امت» را تکمیل می‌کند؛ یعنی تبدیلِ یک جمعیتِ جغرافیایی به یک شخصیتِ تاریخی و واحد که می‌تواند در برابر توطئه‌های تجزیه و تفرقه، همچون دیواری استوار، ایستادگی کند.
نظر شما