خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- نهجالبلاغه فقط مجموعهای از خطبهها، نامهها و حکمتهای تاریخی نیست؛ کتابی است که بسیاری از مسائل انسان امروز را میتوان در آینه آموزههای آن بازخوانی کرد؛ از عدالت و کرامت انسانی گرفته تا اعتماد عمومی، مسئولیت اجتماعی، اخلاق در فضای مجازی و حتی نسبت انسان با خودش و خداوند.
در روزگاری که جامعه با چالشهایی همچون فردگرایی، کاهش سرمایه اجتماعی، گسترش شایعات و اخبار نادرست و فاصله گرفتن از برخی ارزشهای اخلاقی مواجه است، بازخوانی کلام امیرالمؤمنین(ع) میتواند دریچهای برای یافتن راهکارهایی متناسب با نیازهای انسان معاصر باشد؛ آموزههایی که قرنها پیش بیان شدهاند اما همچنان قابلیت پاسخگویی به پرسشهای امروز جامعه را دارند.
حجتالاسلام مهدی رضایی، کارشناس مذهبی و پژوهشگر تاریخ اهلبیت(ع)، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان، با اشاره به ظرفیتهای نهجالبلاغه برای زندگی انسان امروز، مهمترین پیام این کتاب شریف را پیوند میان عدالت و کرامت انسانی دانست و گفت: نهجالبلاغه به ما یادآوری میکند که معنویت از مسئولیت اجتماعی و عدالتخواهی جدا نیست.
عدالت؛ پایه سلامت روح و روان جامعه
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین پیامهای نهجالبلاغه برای جامعه امروز، توجه به عدالت است، اظهار کرد: امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۴۳۷ نهجالبلاغه در پاسخ به این پرسش که «عدل برتر است یا بخشش؟» میفرمایند عدالت هر چیزی را در جایگاه خودش قرار میدهد، اما بخشش آن را از مسیر طبیعی خود خارج میکند.امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۴۳۷ نهجالبلاغه در پاسخ به این پرسش که «عدل برتر است یا بخشش؟» میفرمایند عدالت هر چیزی را در جایگاه خودش قرار میدهد، اما بخشش آن را از مسیر طبیعی خود خارج میکند.
حجتالاسلام رضایی ادامه داد: امیرالمؤمنین(ع) در ادامه میفرمایند عدالت تدبیرکنندهای فراگیر و عمومی است، در حالی که بخشش حالت خاص و گذرا دارد؛ بنابراین عدالت شریفتر و برتر است.
این پژوهشگر تاریخ اهلبیت(ع) با اشاره به کاربرد این آموزه در جامعه معاصر تصریح کرد: پیام این کلام برای جامعه امروز میتواند این باشد که عدالت، پایه اصلی حفظ سلامت روح و روان جامعه است و معنویت واقعی نیز زمانی در جامعه نمود پیدا میکند که با عدالتخواهی و مسئولیتپذیری اجتماعی همراه باشد.
اعتماد عمومی از مسیر امانتداری میگذرد
وی در ادامه درباره یکی از مهمترین معضلات جامعه امروز گفت: مشکلات جامعه متعدد است، اما یکی از اساسیترین آنها شکاف در اعتماد عمومی و تقدم منافع شخصی بر خیر عمومی است مشکلات جامعه متعدد است، اما یکی از اساسیترین آنها شکاف در اعتماد عمومی و تقدم منافع شخصی بر خیر عمومی است؛ به بیان دقیقتر، منفعتطلبی میتواند آسیب جدی به اعتماد اجتماعی وارد کند.
حجتالاسلام رضایی افزود: زمانی که افراد، بهویژه مسئولان جامعه، نسبت به وظیفهای که بر عهده دارند احساس امانتداری نداشته باشند، به صورت ناخودآگاه اعتماد و آرامش جامعه از بین میرود.
وی با بیان اینکه نهجالبلاغه نگاه متفاوتی به مسئولیت و امکانات ارائه میدهد، عنوان کرد: راهگشاترین آموزه در این زمینه، تغییر نگاه انسان به مسئولیتها و داشتههایش است؛ یعنی انسان مسئولیت و موقعیتی را که در اختیار دارد، طعمه و فرصتی برای کسب سود شخصی نبیند، بلکه آن را امانتی بداند که باید به صاحب آن بازگرداند.
این کارشناس مذهبی با اشاره به نامه پنجم نهجالبلاغه خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین(ع) در این نامه خطاب به یکی از کارگزاران خود میفرمایند که این مسئولیتی که به تو داده شده، لقمه یا طعمه نیست، بلکه امانتی بر گردن توست و باید آن را ادا کنی.
وی ادامه داد: اگر در هر جایگاهی، چه مدیر، کارمند، معلم، کاسب، دانشآموز یا دانشجو، موقعیتی را که در اختیار دارد امانت بداند و نه وسیلهای برای ثروتاندوزی و بهرهبرداری شخصی، بسیاری از زمینههای فساد، بیاعتمادی و ناامیدی در جامعه کاهش پیدا خواهد کرد.
نسخه نهجالبلاغه برای عبور از فردگرایی
حجتالاسلام رضایی درباره راهکار نهجالبلاغه برای تقویت همدلی و مسئولیت اجتماعی نیز گفت: نگاه کلی نهجالبلاغه بر این است که انسان، دیگران را ببیند و آنان را پارهای از وجود خود بداند و پیوند خود را با توده مردم حفظ کند نگاه کلی نهجالبلاغه بر این است که انسان، دیگران را ببیند و آنان را پارهای از وجود خود بداند و پیوند خود را با توده مردم حفظ کند و از تکروی بپرهیزد.
وی با اشاره به نامه ۳۱ نهجالبلاغه اظهار کرد: امیرالمؤمنین(ع) در این نامه که آن را به فرزندشان امام حسن مجتبی(ع) توصیه کردهاند، یک قاعده فوقالعاده کاربردی برای اصلاح روابط اجتماعی ارائه میکنند و آن، قرار دادن خود و دیگران در یک ترازوی اخلاقی است.
این پژوهشگر تاریخ اهلبیت(ع) ادامه داد: امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند آنچه برای خود دوست داری، برای دیگران نیز دوست بدار و آنچه برای خود نمیپسندی، برای دیگران نیز نپسند.امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند آنچه برای خود دوست داری، برای دیگران نیز دوست بدار و آنچه برای خود نمیپسندی، برای دیگران نیز نپسند.
وی همچنین به خطبه ۱۲۷ نهجالبلاغه اشاره کرد و گفت: امیرالمؤمنین(ع) در این خطبه بر همراهی با توده و بدنه جامعه تأکید میکنند و از پراکندگی و تکروی برحذر میدارند؛ چراکه انسان تنها و جداافتاده، آسیبپذیر میشود.
حجتالاسلام رضایی افزود: امیرالمؤمنین(ع) برای این موضوع مثال زیبایی میزنند و انسان جداشده از جماعت را مانند گوسفندی میدانند که از گله جدا شده و در معرض خطر گرگ قرار میگیرد؛ بنابراین از نگاه نهجالبلاغه، انسان به تنهایی به آرامش واقعی نمیرسد و همدلی و دغدغه نسبت به کل جامعه، بخشی از مسیر رسیدن به آرامش اجتماعی است.
نهجالبلاغه و اصول اخلاقی برای زیست در فضای مجازی
وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره چالش بد اخلاقی در فضای مجازی، انتشار شایعات و اخبار نادرست گفت: امیرالمؤمنین(ع) قرنها پیش اصولی بنیادین درباره سواد رسانهای و اخلاق در گفتار بیان کردهاند که امروز میتواند راهنمای رفتار ما در فضای مجازی باشد.امیرالمؤمنین(ع) قرنها پیش اصولی بنیادین درباره سواد رسانهای و اخلاق در گفتار بیان کردهاند که امروز میتواند راهنمای رفتار ما در فضای مجازی باشد.
حجتالاسلام رضایی دو اصل «پرهیز از بازنشر هر شنیدهای بدون تحقیق» و «سنجش سخن پیش از بیان» را مورد تأکید قرار داد و گفت: امیرالمؤمنین(ع) در نامه ۶۹ نهجالبلاغه خطاب به حارث همدانی میفرمایند هرچه را شنیدی برای مردم بازگو نکن؛ چراکه همین امر برای دروغگویی انسان کافی است.
وی افزود: امروز نیز باید از خودمان بپرسیم وقتی پیامی به دست ما میرسد، چرا آن را بدون اینکه بدانیم سندش چیست، اتفاق مورد اشاره واقعاً رخ داده یا نه و منبع آن کجاست، بازنشر میکنیم؟
این کارشناس مذهبی با اشاره به حکمت ۳۸۱ نهجالبلاغه تصریح کرد: امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند آنچه را نمیدانیم نگوییم و حتی همه آنچه را میدانیم نیز بازگو نکنیم، چراکه هر سخنی جایگاه و سنجشی دارد.امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند آنچه را نمیدانیم نگوییم و حتی همه آنچه را میدانیم نیز بازگو نکنیم، چراکه هر سخنی جایگاه و سنجشی دارد.
وی خاطرنشان کرد: اگر همین دو اصل در فضای مجازی رعایت شود؛ یعنی تا زمانی که مطلبی مستند و قطعی نشده منتشر نشود و هر واقعیتی نیز بدون مصلحت و نسنجیده دستبهدست نشود، فضای رسانهای از بسیاری از دروغها، آبروریزیها و التهابها در امان خواهد ماند.
اصلاح رابطه با خدا و خود؛ نسخهای برای جامعه امروز
حجتالاسلام رضایی در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد تنها یک توصیه از نهجالبلاغه به عنوان نسخهای برای جامعه امروز انتخاب شود، چه توصیهای خواهد بود، به حکمت ۸۹ نهجالبلاغه اشاره کرد و گفت: امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند هر کس رابطه میان خود و خدا را اصلاح کند، خداوند رابطه او با مردم را اصلاح خواهد کرد.
وی ادامه داد: در ادامه این حکمت آمده است که هر کس امر آخرت خود را اصلاح کند، خداوند امر دنیای او را سامان میدهد و هر کس از درون خود واعظ و هشداردهندهای داشته باشد، از سوی خداوند برای او نگهبانی خواهد بود.
این پژوهشگر تاریخ اهلبیت(ع) این حکمت را بسیار زیبا و کاربردی دانست و گفت: این آموزه میتواند دستور کار جامعه امروز قرار گیرد؛ چراکه بسیاری از گرفتاریهای امروز، از بحرانهای اخلاقی و اضطرابها گرفته تا تضادهای اجتماعی، ریشه در ضعف ارتباط انسان با معنویت و خداوند و همچنین ضعف در شناخت انسان از خودش دارد بسیاری از گرفتاریهای امروز، از بحرانهای اخلاقی و اضطرابها گرفته تا تضادهای اجتماعی، ریشه در ضعف ارتباط انسان با معنویت و خداوند و همچنین ضعف در شناخت انسان از خودش دارد.
وی افزود: سه نکتهای که امیرالمؤمنین(ع) در این حکمت مطرح میکنند، میتواند راهگشا باشد؛ اصلاح رابطه با خدا، اصلاح امر زندگی و داشتن یک ناظر درونی.
حجتالاسلام رضایی با بیان اینکه نظارت بیرونی و قوانین به تنهایی نمیتوانند فرد و جامعه را اصلاح کنند، اظهار کرد: اگر انسان به این نقطه برسد که خودش را ناظر اعمال خودش بداند و مبنای رفتار خود را رضایت خداوند متعال قرار دهد، هم رابطه میان مردم اصلاح میشود و هم بسیاری از امور زندگی انسانها سامان پیدا میکند.
وی در پایان تأکید کرد: نهجالبلاغه کتابی برای یک دوره تاریخی خاص نیست؛ بلکه آموزههای آن میتواند در مسائل مختلف زندگی فردی و اجتماعی انسان امروز مورد توجه قرار گیرد و راهی برای بازگشت به عدالت، امانتداری، همدلی، اخلاق و خودنظارتی باشد.
نظر شما