حجت الاسلام هادی عجمی، پژوهشگر و استاد حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان با بیان اینکه در پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت هفته دولت، بر موضوع «تربیت» به عنوان یک مسئله «فرا راهبردی» تأکید شده است اظهار کرد: وقتی گفته میشود یک موضوع «فرا راهبردی» است، به این معناست که در هنگام طراحی و تدوین همه راهبردها باید آن موضوع مورد توجه قرار گیرد. بنابراین، تربیت نه یک موضوع در کنار سایر راهبردها، بلکه نگاهی حاکم بر همه آنهاست.انسان دارای ساحتهای مختلفی است؛ ساحت اخلاقی، اقتصادی و معیشتی، هنری، عقلانی و علمی و حتی ساحت جسمی و جنسی. در حکمرانی نیز باید همه این ابعاد انسان مورد توجه قرار گیرد. یکی از این ابعاد، ساحت تربیتی است، اما تربیت صرفاً یک ساحت در کنار سایر ساحتها نیست.
در نگاه اسلامی، تربیت در کنار اقتصاد، اخلاق و سایر ابعاد انسان قرار نمیگیرد، بلکه نسبت به همه آنها یک نگاه تربیتی وجود دارد. تربیت به معنای فرآیند شکوفاسازی استعدادهای انسان است و این استعدادها نیز متنوع هستند؛ استعداد اخلاقی، عقلانی، اقتصادی، معنوی و دیگر استعدادهایی که در وجود انسان قرار داده شده است. لذا رشد علمی کشور، رشد اقتصادی، رشد معنوی و اخلاقی و سایر ابعاد رشد، همه میتوانند در چارچوب تربیت مورد توجه قرار گیرند. بنابراین کار تربیت، ایجاد رشد در انسان است و در هر عرصهای که انسان فعالیت میکند، باید امکان رشد او نیز فراهم شود.تربیت در کنار اقتصاد و اخلاق نیست؛ بلکه بر همه ساحتها حاکم است
حجت الاسلام عجمی ادامه داد: در نگاه اسلامی، تربیت در کنار اقتصاد، اخلاق و سایر ابعاد انسان قرار نمیگیرد، بلکه نسبت به همه آنها یک نگاه تربیتی وجود دارد. تربیت به معنای فرآیند شکوفاسازی استعدادهای انسان است و این استعدادها نیز متنوع هستند؛ استعداد اخلاقی، عقلانی، اقتصادی، معنوی و دیگر استعدادهایی که در وجود انسان قرار داده شده است. لذا رشد علمی کشور، رشد اقتصادی، رشد معنوی و اخلاقی و سایر ابعاد رشد، همه میتوانند در چارچوب تربیت مورد توجه قرار گیرند. بنابراین کار تربیت، ایجاد رشد در انسان است و در هر عرصهای که انسان فعالیت میکند، باید امکان رشد او نیز فراهم شود.
فرا راهبرد اسلام؛ حرکت انسان به سوی قرب الهی و بندگی خداست
وی با اشاره به تفاوت نگاه اسلامی با برخی الگوهای دیگر حکمرانی گفت: در نگاه کلان اسلام، فرا راهبرد، حرکت انسان به سوی قرب الهی و بندگی خداوند است. در مرتبه بعد نیز تربیت قرار دارد؛ اما تربیت یک ساحت مستقل در کنار سایر ساحتها نیست، بلکه باید در تمام آنها حضور داشته باشد.برای نمونه، در حوزه اقتصاد، هدف اسلام صرفاً افزایش بهرهوری و تولید ثروت نیست. انسان نیز باید در جریان فعالیت اقتصادی رشد کند. کار و تلاش برای تأمین نیازهای خانواده در فرهنگ اسلامی میتواند یک حرکت عبادی و رشدی باشد.
این پژوهشگر افزود: در روایات نیز درباره کسی که برای تأمین نیازهای خانواده تلاش میکند، تعابیری آمده که این تلاش را همتراز مجاهدت در راه خدا معرفی میکند. بنابراین، در اقتصاد اسلامی فقط میزان درآمد یا افزایش بهرهوری موضوعیت ندارد، بلکه خود انسان نیز باید در این فرآیند رشد کند؛ از جمله اینکه نسبت به رفع نیاز دیگران توجه داشته باشد، تنبلی را کنار بگذارد، به دنبال رزق حلال و الهی برود و برای رشد جامعه تلاش کند.
وی خاطرنشان کرد: ممکن است در یک نگاه صرفاً اقتصادی، افزایش بهرهوری به معنای کاهش هزینهها و افزایش درآمد و تولید باشد؛ اما در نگاه تربیتی، مسئله فراتر از این است. باید دید انسانها در جریان این فعالیت اقتصادی چگونه رشد میکنند و آیا این فعالیت موجب تقویت مسئولیتپذیری، تلاش، خدمت به دیگران و رشد اجتماعی نیز میشود یا خیر. بنابراین حتی در عرصه اقتصاد نیز بعد تربیتی انسان مورد توجه است و این همان معنای «فرا راهبردی» بودن تربیت است.
الگوی اشتغال زنان نیز باید با ملاحظات تربیتی طراحی شود
این استاد حوزه با اشاره به موضوع اشتغال زنان اظهار کرد: درباره کار زنان نیز مسئله فقط این نیست که حضور آنان در عرصه اقتصادی افزایش پیدا کند و رشد اقتصادی بیشتری ایجاد شود؛ بلکه باید ملاحظات تربیتی مورد توجه قرار گیرد.الگوی اشتغال زنان باید به گونهای باشد که فعالیت اقتصادی، مانع تربیت فرزندان و فرزندآوری نشود. از این رو، نمیتوان برای اشتغال زنان دقیقاً همان الگویی را در نظر گرفت که برای مردان طراحی شده است. زمانی که با نگاه تربیتی به موضوع نگاه کنیم، ضرورت طراحی الگوی متناسب با ویژگیها و مسئولیتهای زنان نیز روشن میشود.
هر تصمیم و طرحی باید پیوست تربیتی داشته باشد
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه «فرا راهبرد» بودن تربیت به معنای تقدم زمانی یا برتری یک موضوع بر سایر مسائل نیست، گفت: منظور این نیست که تربیت صرفاً جلوتر از سایر راهبردها قرار بگیرد، بلکه تربیت در سطحی بالاتر باید بر همه راهبردها حاکم باشد؛ یعنی هر کاری که میخواهیم انجام دهیم، باید پیوست تربیتی داشته باشد.پیش از این نیز درباره ضرورت داشتن «پیوست فرهنگی» برای طرحها و برنامهها سخن گفته میشد، اما مفهوم تربیت، خاصتر و عمیقتر است. معنای این رویکرد آن است که هر طرحی که در مجلس یا سایر سطوح تصمیمگیری و حکمرانی مطرح میشود، باید از ابتدا دارای ملاحظات تربیتی باشد.
حجت الاسلام عجمی تصریح کرد: البته منظور این نیست که تربیت به عنوان موضوعی جداگانه در کنار طرح قرار گیرد؛ بلکه باید بعد تربیتی در دل خود طرح و سیاست وجود داشته باشد. این مسئله در مرحله سیاستگذاری و حکمرانی اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی با اشاره به مخاطبان این رویکرد نیز گفت: این مسئله فقط متوجه مردم نیست و مسئولان نیز در حکمرانی اسلامی مسئولیت ویژهای دارند. البته حکمرانی با حاکمیت تفاوت دارد و در حکمرانی اسلامی همه انسانها مورد توجه هستند، اما مسئولان به دلیل جایگاه و مسئولیت ویژهای که دارند، باید توجه ویژهای به این مسئله داشته باشند.
وی با اشاره به سیره رهبر شهید انقلاب در عرصه حکمرانی اظهار کرد: خداوند رهبر شهید ما را رحمت کند؛ رهبر معظم انقلاب نیز این مسیر را ادامه دادهاند. در واقع، یکی از ویژگیهای مهم این رویکرد آن است که مسائل مختلف با نگاه تربیتی دیده میشود.رهبر معظم انقلاب در دورههای مختلف با رؤسای جمهور متعددی ارتباط داشتهاند و در مواجهه با دولتهایی با گرایشهای مختلف، تلاش کردهاند بر وجوه مشترکی مانند میهن، تقویت ایران و منافع کشور تأکید کنند و از همین مسیر، افراد و جریانها را به سمت ارزشهای دینی و انقلابی نزدیک کنند.نگاه تربیتی؛ وجه مشترک رویکرد رهبر معظم انقلاب در عرصههای مختلف
وی با اشاره به سیره رهبر شهید انقلاب در عرصه حکمرانی اظهار کرد: خداوند رهبر شهید ما را رحمت کند؛ رهبر معظم انقلاب نیز این مسیر را ادامه دادهاند. در واقع، یکی از ویژگیهای مهم این رویکرد آن است که مسائل مختلف با نگاه تربیتی دیده میشود.رهبر معظم انقلاب در دورههای مختلف با رؤسای جمهور متعددی ارتباط داشتهاند و در مواجهه با دولتهایی با گرایشهای مختلف، تلاش کردهاند بر وجوه مشترکی مانند میهن، تقویت ایران و منافع کشور تأکید کنند و از همین مسیر، افراد و جریانها را به سمت ارزشهای دینی و انقلابی نزدیک کنند.
حجت الاسلام عجمی ادامه داد: این رویکرد میتوانست به شکل دیگری باشد و بر نقاط اختلاف تأکید شود، اما چنین مسیری دنبال نشد. حتی برخی از رؤسای جمهور دولت اصلاحات که در ابتدای کار با شعارهای متفاوت وارد عرصه شدند، بعدها از دیدار و تعامل با رهبر معظم انقلاب به عنوان یکی از بهترین تجربههای دوران مسئولیت خود یاد کردند. این نوع تعامل را میتوان در چارچوب همان نگاه تربیتی تحلیل کرد.
تقویت هویت اجتماعی؛ نمونهای از نگاه تربیتی در سخنرانیهای رهبری
این استاد حوزه با اشاره به سفرهای استانی رهبر معظم انقلاب گفت: برای نمونه، هنگامی که رهبر معظم انقلاب وارد یک استان میشوند، در سخنان خود ابتدا از بزرگان، دانشمندان و ظرفیتهای همان استان یاد میکنند. شاید مردم برای شنیدن سخنان رهبر معظم انقلاب در یک اجتماع بزرگ حاضر شده باشند، اما ایشان پس از سالها سفر به شهرستانها، توجه ویژهای به معرفی شخصیتها و ظرفیتهای همان منطقه دارند.این رویکرد نشان میدهد که هدف، تقویت هویت اجتماعی و منطقهای افراد نیز هست. این همان نکتهای است که نشان میدهد نگاه تربیتی میتواند در عرصههای مختلف سیاسی، فرهنگی و اجتماعی جاری باشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بنابراین، «فرا راهبرد» بودن تربیت به این معناست که این نگاه باید در همه امور جاری باشد؛ چه در سیاستگذاری اقتصادی، چه در مسائل اجتماعی و فرهنگی و چه در تصمیمات کلان کشور. امیدواریم این رویکرد که در بیانات رهبر معظم انقلاب مورد تأکید قرار گرفته، در عرصه حکمرانی نیز استمرار پیدا کند.
نظر شما