به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان گلستان، سفر امام حسن عسکری(ع) به گرگان، تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه روایتی از پیوند اعتقادی مردم این سرزمین با اهلبیت(ع) و بخشی از پیشینه مذهبی گرگان است؛ روایتی که به گفته محمد انصار، پژوهشگر تاریخ دینی گرگان، نکات تاریخی، اعتقادی، فقهی و تربیتی قابل توجهی را در خود جای داده است.
محمد انصار، نویسنده کتاب «مساجد شهر گرگان» در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان با تبریک سالروز سفر امام حسن عسکری(ع) به گرگان اظهار کرد: روایت این سفر از پیوند قلبی و اعتقادی مردم این سرزمین با امام یازدهم(ع) حکایت دارد و میتواند به عنوان سندی برای بررسی هویت شیعی مردم منطقه مورد توجه قرار گیرد.
وی با تشریح ماجرای این سفر گفت: مردی به نام «جعفر بن شریف جرجانی» به سامرا میرود تا وجوهات و امانات مردم را به امام حسن عسکری(ع) برساند و سلام مردم گرگان را به ایشان ابلاغ کند؛ امام نیز در همان دیدار، وعده سفر به گرگان را میدهد.
انصار ادامه داد: جعفر بن شریف ظهر روز جمعه، سوم ربیعالثانی، به گرگان بازمیگردد و مردم را از حضور امام در بعدازظهر همان روز مطلع میکند؛ مردم نیز پس از شنیدن این خبر، برای دیدار با امام آماده میشوند و در ادامه، درخواستهای خود را با ایشان در میان میگذارند.
روایتی که هویت مذهبی گرگان را نشان میدهد
این پژوهشگر تاریخ دینی گرگان با اشاره به نکات قابل توجه این روایت، افزود: نخست اینکه این ماجرا در دو کتاب حدیثی «الخرائج و الجرائح» اثر قطبالدین راوندی و «الثاقب فی المناقب» اثر ابیحمزه طوسی نقل شده است؛ نویسندگانی که اهل استرآباد و جرجان نبودهاند تا بتوان این نقل را ناشی از تعصب و جانبداری منطقهای دانست.
وی گفت: این دو از بزرگان جهان اسلام بودهاند و آثارشان در طول تاریخ مورد پذیرش و استناد بسیاری از علما قرار گرفته است.
انصار با اشاره به ویژگی دیگر این روایت، ادامه داد: در این ماجرا امام حسن عسکری(ع) برای دیدار مردم یک شهر، به گرگان سفر میکند و این موضوع در میان سفرهای ائمه(ع) به این منطقه اهمیت ویژهای دارد.
وی افزود: امامان معصوم(ع) در شهرهایی مانند قم و نیشابور نمایندگان و وکلایی داشتند، اما بر اساس این روایت، امام حسن عسکری(ع) برای دیدار مردم گرگان شخصاً به این شهر سفر کرده است.
نویسنده کتاب «مساجد شهر گرگان» یکی دیگر از نکات مهم روایت را عبارت «إِنَّ شیعَتَکَ یَقرَأونَ عَلَیکَ السَّلام» عنوان کرد و گفت: راوی به امام میگوید «شیعیان شما به شما سلام میرسانند» و همین تعبیر میتواند در بررسی هویت مذهبی مردم آن دوره مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین به درخواست مردی برای شفای چشمان فرزندش اشاره کرد و افزود: این بخش از روایت نیز در چارچوب باورهای شیعی درباره جواز طلب شفاعت از معصوم قابل بررسی است و نشان میدهد بخشی از مردم این سرزمین، پیرو مکتب شیعه دوازدهامامی بودهاند.
استقبال مردم؛ نشانهای از محبت به امام
انصار، حضور سریع مردم برای دیدار با امام را نیز قابل تأمل دانست و گفت: مردم ظهر از حضور امام باخبر میشوند و همان بعدازظهر برای دیدار ایشان میآیند؛ این مسئله نشاندهنده علاقه و اعتقاد آنان به امام و باورشان به جایگاه معنوی و کرامات ایشان است.
وی افزود: مردم آن دوران امام را شخصیتی میدانستند که به اذن الهی توانایی انجام امور خارقالعاده را دارد و توجه امام به مردم این منطقه نیز میتواند نشاندهنده جایگاه و ایمان آنان در آن دوره باشد.
از سلامرسانی تا سنت دیدار با امام
پژوهشگر تاریخ دینی گرگان با اشاره به برخی سنتهای مذهبی بازتابیافته در این روایت، اظهار کرد: جعفر بن شریف پیش از سفر حج به دیدار امام معصوم(ع) میرود؛ این اقدام میتوانسته با هدف کسب اجازه برای انجام امور مهم، آمادهسازی روحی و معنوی و طلب حمایت و برکت برای زائر و خانواده او انجام شود.
وی افزود: سنت سلامرسانی به امام نیز از دیگر نکات این روایت است که نشاندهنده علاقه، احترام و زنده نگه داشتن یاد امام و ارتباط قلبی با اهلبیت(ع) است.
نکات فقهی در دل یک روایت تاریخی
انصار با اشاره به برخی نکات فقهی این روایت گفت: در بخشی از روایت آمده است که هنگامی که امام وارد جمع مردم میشود، ابتدا به آنان سلام میکند؛ این موضوع با احکام و آداب شرعی درباره استحباب سلام کردن هنگام ورود به یک جمع یا مکان هماهنگ است.
وی ادامه داد: خداوند متعال نیز در آیه ۶۱ سوره نور میفرماید: «فَإِذا دَخَلْتُمْ بُیُوتاً فَسَلِّمُوا»؛ بنابراین، سلام کردن هنگام ورود، از آداب مورد تأکید اسلام است.
این پژوهشگر همچنین به توصیه امام درباره نامگذاری فرزند یکی از حاضران اشاره کرد و گفت: امام به مردی که درخواست فرزنددار شدن داشت، توصیه میکند نام فرزندش را «احمد» بگذارد و برخی فقها از این توصیه، استحباب نامگذاری فرزند پسر به نام احمد را برداشت کردهاند.
وی با اشاره به بخش دیگری از روایت، افزود: هنگامی که به امام خبر میدهند مردی در گرگان هر سال صد هزار درهم برای خدا انفاق میکند، امام درباره او میفرماید که خداوند برای نیکیهایش از او سپاسگزاری خواهد کرد؛ این بخش نیز میتواند بر ارزش و استحباب انفاق مستمر دلالت داشته باشد.
سلامت، حقگویی و دوستی با اهلبیت(ع)؛ سه مؤلفه تربیت فرزند
انصار درباره نکات تربیتی این روایت نیز گفت: امام درباره آینده نوه راوی میفرماید که او در بزرگسالی از دوستان اهلبیت(ع) خواهد بود و در بخش دیگری، به مردی بشارت فرزندی تندرست و حقگو میدهد.
وی افزود: از این بخش از روایت میتوان دریافت که ارزش فرزند در نگاه امام، تنها به تولد و سلامت جسمانی محدود نیست، بلکه ویژگیهایی همچون راستگویی، حقگویی و دوستی با اهلبیت(ع) نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است.
پژوهشگر تاریخ دینی گرگان در پایان گفت: از این روایت میتوان درسها و نکات دیگری نیز استخراج کرد و محتوای آن همچنان ظرفیت بررسی و پژوهش دارد.
وی تأکید کرد: تاکنون نقدی بر محتوای این روایت مطرح نشده و خدشههایی که برخی افراد به آن وارد میکنند، بیشتر مربوط به سند روایت است که بررسی اعتبار سندی آن باید در جایگاه علمی و تخصصی خود انجام شود.
نظر شما