به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان گلستان، سمیه حاجیاسماعیلی امروز (چهارشنبه ١٨ شهریور) در نشست تخصصی «آسیبهای اجتماعی زنان و ایده مقاومت» که با حضور پژوهشگران گروه علمی زن و مقاومت در مدیریت این استان برگزار شد، با تبیین ابعاد اجتماعی مفهوم مقاومت، بر ضرورت عبور از نگاه کلی و سلبی به این مفهوم تأکید کرد.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با بیان اینکه مواجهه جامعه دینی با تحولات اجتماعی نیازمند تشخیص دقیق موضوع است، اظهار کرد: نمیتوان در برابر هر تغییر اجتماعی موضع مقاومت گرفت؛ چراکه تغییر به خودی خود نه مطلوب است و نه نامطلوب و باید پیامدهای آن و شرایطی که یک تغییر را به مسئله اجتماعی تبدیل میکند، مورد بررسی قرار گیرد.
وی با اشاره به تغییراتی مانند افزایش اشتغال زنان، افزایش سن ازدواج، گسترش شبکههای اجتماعی و تغییر الگوهای فرزندآوری، افزود: هیچیک از این تحولات را نمیتوان صرفاً به دلیل «تغییر بودن» آسیب دانست.
حاجیاسماعیلی ادامه داد: برای نمونه، اشتغال زنان زمانی میتواند به یک مسئله اجتماعی تبدیل شود که با تعارض نقش، فشار مضاعف، فقدان حمایتهای اجتماعی یا پیامدهای نامطلوب برای فرد، خانواده و جامعه همراه باشد.
وی، مسئله اجتماعی را وضعیتی دانست که از سوی بخشی از جامعه نامطلوب تلقی میشود، پیامدهای قابل توجه اجتماعی دارد، به موضوع گفتوگوی عمومی تبدیل میشود و نیازمند مداخله جمعی یا نهادی است.
این پژوهشگر حوزه زنان و خانواده، پیچیدگی آسیبهای اجتماعی را مورد توجه قرار داد و گفت: آسیب اجتماعی معمولاً حاصل یک عامل منفرد نیست و در تحلیل آن باید مجموعه عوامل فردی، خانوادگی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، ساختاری و سیاستی را در کنار یکدیگر دید.
وی افزود: بر همین اساس، مداخله اجتماعی نیز نباید به یک سطح محدود شود، بلکه از فرد و خانواده تا شبکههای اجتماعی، جامعه، ساختارها، سیاست و فرهنگ باید مورد توجه قرار گیرد.
حاجیاسماعیلی با اشاره به خشونت خانگی علیه زنان، گفت: برای شناخت این مسئله نمیتوان تنها قربانی یا فرد خشونتگر را بررسی کرد، بلکه روابط خانوادگی، شبکه حمایت اجتماعی، وضعیت اقتصادی، نگرش جامعه نسبت به خشونت، دسترسی به خدمات و امکان خروج از رابطه آسیبزا نیز باید در نظر گرفته شود.
وی با بیان اینکه بسیاری از آسیبهای اجتماعی به صورت ناگهانی شکل نمیگیرند، گفت: در بسیاری از موارد، زنجیرهای از تغییرات در ساختارها، سبک زندگی، روابط، انتظارات و هنجارها به تدریج زمینه شکلگیری رفتارها و پیامدهای جدید اجتماعی را فراهم میکند.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده تأکید کرد: سیاستگذار نباید تنها زمانی وارد عمل شود که آسیب در مرحله نهایی خود قرار گرفته است، بلکه باید زنجیره شکلگیری آسیب را از مراحل اولیه شناسایی و برای آن مداخله مؤثر طراحی کند.
وی، روایتسازی را یکی از عرصههای مهم مقاومت اجتماعی دانست و اظهار کرد: اگر برای یک ارزش اجتماعی، روایت جذاب، معنادار و قابل فهم تولید نشود، قدرت اجتماعی آن ارزش کاهش مییابد.
حاجیاسماعیلی با اشاره به تغییر نوع پرسشهای نسل جدید، افزود: نسل امروز تنها نمیپرسد «چه کاری باید انجام دهم»، بلکه درباره چرایی آن نیز سؤال دارد؛ بنابراین درباره موضوعاتی مانند ازدواج، فرزندآوری، مادری، عفاف و تعهد باید پاسخهایی روشن، منطقی و اقناعکننده ارائه شود.
وی خاطرنشان کرد: جامعه اسلامی به روایتهای دقیق و جذاب از کنشگری زنان و ظرفیتهای آنان نیاز دارد و اگر این روایت شکل نگیرد، دیگران روایت خود را از زنان ایرانی ارائه خواهند کرد.
این استاد حوزه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گسترش فضای مجازی و فناوریهای نوین، رویکرد صرفاً سلبی را ناکافی دانست و گفت: نمیتوان فناوریهای جدید را تنها با حذف و محدودسازی مدیریت کرد، بلکه باید ظرفیت شناختی و سواد رسانهای جامعه را افزایش داد.
وی افزود: فضای مجازی را نمیتوان حذف کرد، اما میتوان توانایی افراد، بهویژه کودکان و نوجوانان، را برای شناخت، تحلیل و استفاده صحیح از فناوری افزایش داد؛ این همان رویکردی است که میتوان از آن به عنوان «مقاومت خلاق» یاد کرد.
حاجیاسماعیلی با اشاره به مسئله کاهش فرزندآوری، اظهار کرد: صرف تأکید بر ارزشمند بودن خانواده و فرزندآوری برای تغییر رفتار اجتماعی کافی نیست و باید میان ارزش و ظرفیت تحقق آن تفاوت قائل شد.
وی ادامه داد: اگر جوان امکان ازدواج نداشته باشد، اگر فرزندآوری به از دست دادن شغل برای زن منجر شود یا حمایت اجتماعی کافی از نقش مادری وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت صرفاً با توصیه و موعظه رفتار اجتماعی تغییر کند.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده تصریح کرد: ارزشها برای ماندگاری به نهاد و بستر اجتماعی نیاز دارند و باید شرایط تحقق آنها در جامعه فراهم شود.
وی با تأکید بر ضرورت تبدیل مباحث نظری به فعالیت پژوهشی و عملی، پیشنهاد کرد؛ اعضای هسته پژوهشی «زن و مقاومت» یک مسئله اجتماعی مشخص را انتخاب و ابعاد مختلف آن را بررسی کنند.
حاجیاسماعیلی، موضوعاتی مانند امنیت اجتماعی، مقاومت فرهنگی، نقش زنان و مقاومت تمدنی را از محورهای قابل بررسی عنوان کرد و گفت: در این مطالعات باید مشخص شود تهدید چیست، آسیبپذیری در کجا قرار دارد، عوامل محافظ کداماند، چه نهادی باید مداخله کند، حوزههای علمیه چه نقشی میتوانند داشته باشند و زنان چگونه میتوانند در طراحی راهبردهای مقاومت نقشآفرین باشند.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان مبانی دینی و علوم اجتماعی، افزود: یکی از وظایف حوزههای علمیه کمک به جامعه برای تفکیک میان «تغییر»، «مسئله» و «آسیب» است و حوزه باید علاوه بر دغدغههای دینی، با ادبیات علوم اجتماعی نیز آشنا باشد.
این پژوهشگر حوزه زنان و خانواده، میانجیگری اجتماعی، کنشگری، ائتلافسازی و تولید راهحل را از ظرفیتهای حوزههای علمیه برشمرد و افزود: مردم، حوزههای علمیه، گروههای داوطلبانه و سازمانهای مردمنهاد میتوانند به عنوان حلقههای واسط میان مردم و حاکمیت در مدیریت و کاهش آسیبهای اجتماعی نقشآفرینی کنند.
وی، خانواده را یکی از مهمترین کانونهای مقاومت اجتماعی دانست و اظهار کرد: خانواده هم محل انتقال ارزشها و هم محل تولید ارزش است؛ از این رو مسائل آن نباید صرفاً با رویکرد اخلاقی تحلیل شود.
حاجیاسماعیلی افزود: ممکن است زوجی به ارزش خانواده باور داشته باشند اما از مهارت ارتباطی کافی برخوردار نباشند یا جوانی اصل ازدواج را بپذیرد اما آینده اقتصادی خود را نامطمئن ببیند. همچنین ممکن است زنی خواهان حفظ خانواده باشد اما با بحران نقش، خشونت یا مشکلات دیگری مواجه شود.
وی تأکید کرد: سیاستگذاری در حوزه خانواده باید همزمان به بحران معنا، بحران رابطه، بحران نقش و حمایت از نهاد خانواده توجه داشته باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به زنان، گفت: زنان نباید تنها به عنوان افراد آسیبپذیر یا دریافتکنندگان سیاستها دیده شوند، بلکه باید آنان را به عنوان ظرفیت و «کنشگر اجتماعی» به رسمیت شناخت.
وی خاطرنشان کرد: زنان دارای عاملیت اجتماعی هستند و میتوانند به زندگی و مفاهیم معنا ببخشند، شبکههای اجتماعی را تقویت کنند و در تغییر و بازتولید ارزشهای اجتماعی نقش داشته باشند.
حاجیاسماعیلی افزود: مقاومت مولد از شناخت آسیب آغاز میشود، اما در همان مرحله متوقف نمیماند؛ بلکه با تقویت ظرفیتها، بازسازی روایتها، توانمندسازی نمادها و تولید راهحلهای اجتماعی، مسیر خود را به سوی کنشگری و حل مسئله ادامه میدهد.
نظر شما