امیررضا واعظی آشتیانی، کارشناس مسائل سیاسی، در گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری شبستان، در پاسخ به این پرسش که در شرایط جنگی و فشارهای روانی و رسانهای دشمن، چگونه میتوان نقشهها و جنگ نرم دشمن را خنثی کرد، اظهار کرد: یکی از مهمترین سرمایههایی که امروز در اختیار کشور قرار دارد، حضور و همراهی مردم و شکلگیری نوعی همبستگی اجتماعی در شرایط دشوار است. همانطور که شاهد هستیم، مردم در شبهای اخیر در کف خیابان حضور دارند و حمایت خود را از کشور و نظام نشان میدهند. این حضور و همراهی، سرمایه بزرگی است که باید از آن صیانت و زمینه گسترش آن فراهم شود.
وی افزود: در چنین شرایطی، مهمترین مسئله این است که این همبستگی اجتماعی به یک سرمایه پایدار تبدیل شود. مردم باید احساس کنند که در کنار یکدیگر قرار دارند و در مواجهه با تهدیدها، منافع ملی و مصالح کشور بر اختلافات و مسائل فرعی اولویت دارد. دشمن تلاش میکند از هر شکاف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی برای ایجاد فاصله میان مردم و حاکمیت یا حتی میان گروههای مختلف جامعه استفاده کند؛ بنابراین، حفظ انسجام و جلوگیری از دامنزدن به اختلافات، یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با جنگ ترکیبی دشمن است.
این کارشناس مسائل سیاسی با تأکید بر نقش تعیینکننده رسانهها در شرایط کنونی، گفت: رسانهها در این مقطع مسئولیت بسیار سنگینی بر عهده دارند. رسانه نباید به ابزاری برای بازتولید ادبیات و روایت دشمن تبدیل شود و نباید ناخواسته در زمینی بازی کند که دشمن برای آن طراحی کرده است. رسانه باید ضمن انعکاس واقعیتهای جامعه، مراقب باشد که برجستهسازی مداوم مشکلات و کاستیها بدون ارائه تصویر کامل از شرایط کشور، به افزایش نگرانی، اضطراب و ناامیدی در جامعه منجر نشود.
جامعه در شرایط بحرانی باید از نظر روانی و اجتماعی مقاومتر شود. دشمن امروز تنها با ابزار نظامی یا اقتصادی وارد میدان نشده است، بلکه بخش مهمی از توان خود را در عرصه رسانه و جنگ روانی به کار گرفته است
واعظی آشتیانی ادامه داد: وقتی درباره حفظ مناسبات فکری، فرهنگی و اجتماعی سخن گفته میشود، منظور این است که جامعه در شرایط بحرانی باید از نظر روانی و اجتماعی مقاومتر شود. دشمن امروز تنها با ابزار نظامی یا اقتصادی وارد میدان نشده است، بلکه بخش مهمی از توان خود را در عرصه رسانه و جنگ روانی به کار گرفته است. یکی از اهداف اصلی این جنگ روانی، القای این تصور است که تمام مشکلات و بحرانها فقط در ایران وجود دارد و در سایر کشورها خبری از مشکل، بحران، فشار اقتصادی یا چالشهای اجتماعی نیست.
وی تصریح کرد: رسانههای کشور باید این روایت یکجانبه را اصلاح کنند. البته این موضوع به معنای سانسور مشکلات یا نادیده گرفتن مطالبات مردم نیست. اتفاقاً رسانه حرفهای باید مشکلات را شفاف و مسئولانه مطرح کند، اما در کنار آن، ظرفیتها، موفقیتها، دستاوردها و واقعیتهای دیگری را که وجود دارد نیز به درستی برای مردم تبیین کند. اگر رسانه صرفاً نقاط ضعف را برجسته کند و از ظرفیتها و نقاط قوت سخنی به میان نیاورد، عملاً تصویری ناقص و یکطرفه از جامعه ارائه خواهد کرد.
این فعال سیاسی با بیان اینکه افزایش تابآوری اجتماعی یکی از ضرورتهای امروز کشور است، اظهار کرد: ما نزدیک به پنج دهه است که در شرایط مختلف بحران زندگی کردهایم و جامعه ایران در طول این سالها تجربههای متعددی از جنگ، تحریم، فشارهای اقتصادی و تهدیدهای خارجی داشته است. بنابراین، یکی از وظایف مهم رسانه این است که به جای تشدید اضطراب و نگرانی، به افزایش تابآوری اجتماعی کمک کند. جامعهای که از نظر روانی و اجتماعی تابآور باشد، در برابر عملیات روانی دشمن آسیبپذیری کمتری خواهد داشت.
واعظی آشتیانی تأکید کرد: مدیریت کشور در شرایط عادی، اگرچه دشواریهای خاص خود را دارد، اما قطعاً با مدیریت در شرایط بحران قابل مقایسه نیست. در شرایط بحران، تصمیمگیری، اطلاعرسانی و مدیریت افکار عمومی اهمیت چندبرابری پیدا میکند. به همین دلیل، رسانه باید در کنار سایر دستگاههای مسئول، نقش خود را در مدیریت افکار عمومی به درستی ایفا کند و اجازه ندهد اخبار جعلی، روایتهای تحریفشده و فضاسازیهای هدفمند دشمن، ذهن جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با اشاره به ضرورت معرفی صحیح دستاوردهای کشور گفت: ما باید موفقیتهای خودمان را به شکل درست و حرفهای معرفی کنیم. متأسفانه گاهی اوقات در روایت دستاوردها ضعیف عمل میکنیم و اجازه میدهیم روایتهای خارجی یا رسانههای معاند، تصویر مورد نظر خودشان را از ایران به مخاطب ارائه کنند. این در حالی است که رسانه داخلی میتواند با زبان حرفهای و اقناعکننده، واقعیتهای کشور را برای افکار عمومی تبیین کند.
واعظی آشتیانی ادامه داد: رسانه باید میان «نقد» و «ناامیدسازی» تفاوت قائل شود. نقد سازنده برای اصلاح امور ضروری است، اما برجستهسازی دائمی ضعفها بدون توجه به زمینهها و ظرفیتهای کشور، میتواند آثار منفی اجتماعی به همراه داشته باشد. رسانه حرفهای باید هم مطالبهگر باشد و هم منافع ملی را در نظر بگیرد؛ هم مشکلات را بگوید و هم اجازه ندهد دشمن از مشکلات موجود برای ایجاد فروپاشی روانی در جامعه استفاده کند.
وی تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند انسجام، همدلی، عقلانیت و افزایش تابآوری اجتماعی هستیم. اگر مردم احساس کنند که مسئولان و رسانهها در کنار آنها قرار دارند و واقعیتها صادقانه با آنها در میان گذاشته میشود، قدرت جامعه برای عبور از بحران افزایش پیدا خواهد کرد. دشمن ممکن است بتواند فشار اقتصادی یا نظامی ایجاد کند، اما اگر نتواند امید، اعتماد و انسجام اجتماعی را از جامعه بگیرد، بخش مهمی از اهداف خود در جنگ ترکیبی و روانی را از دست خواهد داد. بنابراین رسانهها باید با افزایش تلاشهای خود، در کنار اطلاعرسانی دقیق و مسئولانه، امید و اعتماد عمومی را تقویت کرده و اجازه ندهند فضای جامعه تحت تأثیر عملیات روانی دشمن قرار گیرد.
مساجد خود از ارکان رسانه هستند
این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به نقش مساجد در خنثیسازی جنگ رسانهای دشمن اظهار کرد: مساجد از گذشته تاکنون صرفاً محل برگزاری مناسک دینی نبودهاند، بلکه همواره یکی از مهمترین پایگاههای فرهنگی، اجتماعی و ارتباطی در محلات به شمار میرفتهاند. به همین دلیل، در شرایطی که جامعه با جنگ رسانهای و عملیات روانی گسترده مواجه است، مساجد میتوانند بار دیگر نقش مؤثر خود را در عرصه فرهنگی و اجتماعی ایفا کنند.
واعظی آشتیانی افزود: ائمه جماعات و فعالان مسجدی به دلیل ارتباط مستقیم و مستمر با مردم، ظرفیت بسیار مناسبی برای تبیین واقعیتها، پاسخگویی به شبهات و مقابله با روایتهای نادرست دارند. امروز بسیاری از اخبار و اطلاعاتی که در فضای مجازی منتشر میشود، بدون بررسی و راستیآزمایی در اختیار مردم قرار میگیرد و همین مسئله میتواند زمینهساز نگرانی، شایعه و ایجاد التهاب در جامعه شود. در چنین شرایطی، مسجد میتواند محلی برای گفتوگو، آگاهیبخشی و افزایش قدرت تحلیل مردم باشد.
مسجد نیز به نوعی یک رسانه اجتماعی است؛ رسانهای که به صورت چهرهبهچهره با مردم ارتباط دارد و میتواند پیام خود را مستقیماً به بدنه جامعه منتقل کند
وی ادامه داد: اگر قرار است جنگ رسانهای دشمن خنثی شود، نباید همه ظرفیتهای رسانهای کشور را صرفاً در رسانههای رسمی، خبرگزاریها و شبکههای اجتماعی خلاصه کنیم. مسجد نیز به نوعی یک رسانه اجتماعی است؛ رسانهای که به صورت چهرهبهچهره با مردم ارتباط دارد و میتواند پیام خود را مستقیماً به بدنه جامعه منتقل کند.
این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: ائمه جماعات میتوانند با شناخت دقیق مسائل روز، پاسخگویی به پرسشها و شبهات مردم و ایجاد فضای گفتوگو در مساجد، مانع از آن شوند که روایتهای جعلی و عملیات روانی دشمن بدون پاسخ باقی بماند. البته این نقش زمانی میتواند اثرگذار باشد که سخنان مطرحشده در مساجد مبتنی بر واقعیت، منطق، اقناع و شناخت درست از مسائل جامعه باشد.
واعظی آشتیانی خاطرنشان کرد: مسجد میتواند به مرکزی برای افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت همبستگی در محلات تبدیل شود. در شرایط بحران، مردم بیش از هر زمان دیگری به محیطهایی نیاز دارند که بتوانند در آن با آرامش گفتوگو کنند، سؤالات خود را مطرح کنند و پاسخهای قابل اعتماد دریافت کنند. اگر چنین ظرفیتی در مساجد فعال شود، بخشی از خلأ ارتباطی و رسانهای موجود در جامعه نیز برطرف خواهد شد.
وی تأکید کرد: دشمن در جنگ رسانهای تلاش میکند میان مردم و واقعیت فاصله ایجاد کند و با برجستهسازی نقاط ضعف، بزرگنمایی مشکلات و انتشار اخبار نادرست، اعتماد عمومی را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین مساجد میتوانند با تکیه بر ارتباط نزدیک با مردم، نقش مهمی در بازگرداندن آرامش، افزایش اعتماد و تقویت انسجام اجتماعی داشته باشند.
اگر ظرفیت ائمه جماعات، جوانان، فعالان فرهنگی و اجتماعی مساجد به شکل هدفمند فعال شود، مساجد میتوانند در کنار رسانههای رسمی، به یکی از کانونهای مهم مقابله با جنگ رسانهای و عملیات روانی دشمن تبدیل شوند
این فعال سیاسی در پایان گفت: امروز باید به مسجد به عنوان یکی از ارکان مهم ارتباطی و رسانهای جامعه نگاه کنیم. اگر ظرفیت ائمه جماعات، جوانان، فعالان فرهنگی و اجتماعی مساجد به شکل هدفمند فعال شود، مساجد میتوانند در کنار رسانههای رسمی، به یکی از کانونهای مهم مقابله با جنگ رسانهای و عملیات روانی دشمن تبدیل شوند و در افزایش آگاهی، بصیرت و تابآوری اجتماعی مردم نقشآفرینی کنند.
نظر شما