به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان گلستان، میراث جهانی برج قابوس برای شهرستان گنبدکاووس تنها یک بنای تاریخی نیست؛ این برج آجری بلندآوازه، یکی از شاخصترین نمادهای معماری ایران و مهمترین ظرفیت گردشگری تاریخی شرق گلستان به شمار میرود. از همین رو، هرگونه مداخله در این مجموعه نیازمند دقت فنی، مطالعات مستمر و نگاهی فراتر از محدوده خود بناست.
در همین راستا، هیئت اعزامی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با حضور در مجموعه میراث جهانی برج قابوس، آخرین وضعیت حفاظت، مرمت، ساماندهی، پایش سازه و طرحهای توسعهای این اثر را بررسی کرد و مسائل و نیازهای مرتبط با آن را در نشستی میدانی مورد ارزیابی قرار داد.
در این بازدید، نماینده مردم گنبدکاووس در مجلس شورای اسلامی، مدیرکل امور استانها و تشکلهای مردمنهاد، مدیرکل امور مجلس، طرحها و لوایح، مدیرکل پایگاههای میراث ملی و جهانی، مدیرکل دفتر حمایت از تولید معاونت صنایعدستی، دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و گردشگری سبز کشور، معاون استاندار و فرماندار ویژه گنبدکاووس، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان و جمعی از مدیران استانی و شهرستانی حضور داشتند.
ساماندهی گنبد قابوس فراتر از محدوده برج
یکی از مهمترین محورهای مطرحشده در این بازدید، ضرورت تدوین و اجرای یک برنامه مشخص برای ساماندهی مجموعه برج قابوس بود؛ موضوعی که از نگاه مدیرکل پایگاههای میراث ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، باید از مرحله کلیگویی عبور کرده و در قالب برنامهای مرحلهبندیشده دنبال شود.
فرهاد عزیزیزلانی با تأکید بر اینکه طرح ساماندهی این اثر جهانی باید بهصورت دقیق بخشبندی و فازبندی شود، اظهار کرد: مطالعات طرح ساماندهی در وزارت میراثفرهنگی بررسی شده و پس از نهاییشدن، برای تصویب در شورای تخصصی ارائه خواهد شد.
به گفته وی، ساماندهی گنبد قابوس نباید صرفاً به خود برج محدود شود، بلکه محدوده پیرامونی و فضای شهری اطراف نیز باید در برنامهریزیها دیده شود؛ چراکه حفاظت از یک اثر ثبت جهانی، تنها به نگهداری کالبد بنا خلاصه نمیشود و کیفیت محیط پیرامون نیز بخشی از هویت و منظر اثر به شمار میرود.
فرونشست؛ موضوعی که همچنان باید رصد شود
در کنار ساماندهی، موضوع سلامت سازه و احتمال تأثیرپذیری بنا از فرونشست زمین نیز در این بازدید مورد توجه قرار گرفت.
عزیزیزلانی پایش مستمر را یکی از اساسیترین الزامات حفاظت از آثار ثبت جهانی دانست و بر ضرورت بررسی مداوم وضعیت گنبد قابوس تأکید کرد.
وی با اشاره به حساسیت موضوع فرونشست، خواستار بررسی دقیق نیازهای فنی و تجهیز این اثر به ابزارهای تخصصی پایش سلامت سازه شد تا وضعیت برج نه صرفاً در مقاطع زمانی محدود، بلکه به شکل مستمر و بر مبنای دادههای فنی ارزیابی شود.
این موضوع در حالی مطرح شد که بررسیهای انجامشده در استان نیز ادامه دارد و مسئولان میراثفرهنگی گلستان تأکید دارند که نتایج مطالعات انجامشده نباید به معنای پایان پایشها تلقی شود.
۱۷۰ میلیارد ریال برای مرمت و ساماندهی
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان نیز در جریان این بازدید گزارشی از روند اقدامات انجامشده ارائه کرد و گفت: طی دو سال گذشته ۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار به مجموعه گنبد قابوس اختصاص یافته است.
به گفته فریدون فعالی، بخشی از این اعتبار در حوزه مرمت و بخشی نیز برای اجرای طرح نورپردازی هزینه شده و بخشهایی از این پروژه نیز در آستانه بهرهبرداری قرار دارد.
مطالعات مرتبط با این اثر جهانی نیز همزمان با اقدامات اجرایی در حال انجام است و تدوین طرح جامع مرمت با محوریت مطالعات سلامت سازه از دیگر برنامههای پیشرو عنوان شد.
تغییر مسیر بازدید و توسعه خدمات گردشگری
اقدامات انجامشده در مجموعه گنبد قابوس تنها به حوزه حفاظت محدود نمانده و توسعه زیرساختهای بازدیدکنندگان نیز در دستور کار قرار گرفته است.
فعالی با اشاره به تکمیل زیرساخت بلیتفروشی و اصلاح مسیر بازدید برج، گفت: نورپردازی تپه تاریخی نیز اجرا شده و برای مجموعه، طرح ویدئومپ پیشبینی شده است که فاز نخست آن در ضلع جنوبی بنا راهاندازی شده است.
در بخش خدمات عمومی نیز احداث سرویسهای بهداشتی بهعنوان یکی از نیازهای محوطه در دستور کار قرار گرفته و شهرداری گنبدکاووس بر اساس تفاهم انجامشده، اعتبار اجرای آن را تأمین کرده است. این پروژه اکنون حدود ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
۸۰ میلیارد ریال برای ادامه ساماندهی
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان همچنین از اختصاص ۸۰ میلیارد ریال اعتبار برای ادامه ساماندهی محوطه برج خبر داد.
بخشی از این اعتبار به مطالعات فرونشست اختصاص دارد و قرارداد اجرای مطالعات نیز منعقد شده است. همچنین بر اساس طرح ساماندهی تکمیلشده، فاز بعدی نورپردازی مجموعه نیز در دستور کار قرار گرفته است.
فعالی تأکید کرد: گنبد قابوس به دلیل جایگاه جهانی و حساسیتهای فنی، نیازمند استفاده از پیمانکارانی است که از صلاحیت تخصصی، تجربه و اهلیت لازم برخوردار باشند.
مطالعات فرونشست ادامه دارد
یکی از نکات قابل توجه در گزارش ارائهشده از وضعیت گنبد قابوس، نتایج مطالعات فرونشست بود.
فعالی با اشاره به دادههای برداشتشده طی سه فصل، اظهار کرد: نتایج فعلی، نشانهای از فرونشست جدی و نگرانکننده در این اثر تاریخی نشان نمیدهد، اما روند پایش متوقف نشده و برای سال جاری نیز قرارداد دیگری بهمنظور ادامه مطالعات منعقد شده است.
بر این اساس، دادههای فصلهای مختلف با یکدیگر مقایسه خواهد شد تا تصویری دقیقتر از وضعیت زمین و سازه به دست آید.
گنبد قابوس؛ حفاظت از یک برج یا صیانت از یک منظر تاریخی؟
آنچه از مجموع مباحث مطرحشده در این بازدید میتوان دریافت، این است که آینده گنبد قابوس صرفاً به مرمت آجرهای برج یا اجرای نورپردازی و توسعه امکانات گردشگری وابسته نیست.
این اثر جهانی برای تداوم جایگاه خود به یک نظام منسجم حفاظتی نیاز دارد؛ نظامی که در آن سلامت سازه، پایش فرونشست، مرمت، ساماندهی عرصه، کیفیت فضای شهری پیرامون، زیرساختهای گردشگری و حفاظت از منظر تاریخی در کنار یکدیگر دیده شوند.
پیشنهاد تدوین طرح مشترک میان میراثفرهنگی و شهرداری گنبدکاووس برای ساماندهی محدوده پیرامونی نیز در همین چارچوب مطرح شده است؛ طرحی که در صورت تحقق میتواند میان حفاظت از ارزشهای تاریخی اثر و ارتقای کیفیت محیط شهری پیرامون آن پیوند ایجاد کند.
بازدید هیئت وزارت میراثفرهنگی از گنبد قابوس در نهایت یک پیام روشن داشت: حفاظت از این اثر جهانی باید از اقدامات مقطعی فاصله بگیرد و در قالب برنامهای جامع، مرحلهبندیشده و مبتنی بر دادههای فنی دنبال شود.
در چنین شرایطی، ادامه مطالعات سلامت سازه و فرونشست، تأمین تجهیزات پایش مستمر، تکمیل طرح ساماندهی و تعیین تکلیف فضای پیرامونی میتواند مهمترین گامهای پیشروی مدیریت این میراث جهانی باشد؛ میراثی که صیانت از آن، تنها مسئولیت یک دستگاه اجرایی نیست و به همکاری مجموعه مدیریت شهری، استانی و ملی نیاز دارد.
نظر شما