جعفر محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در زنجان اظهار کرد: فرهنگ و هنر ظرفیت و استعداد بسیار زیادی برای ترویج نماز دارد، اما این حوزه خصلتها و الزامات خاص خود را دارد که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه زبان هنر، زبان بیان غیرمستقیم است، افزود: حوزه فرهنگ و هنر بهشدت نسبت به شعار دادن و موعظه کردن حساس است و این مسئله به ذائقه مخاطب امروز بازمیگردد؛ مخاطبی که علاقه دارد خودش از یک اثر هنری دریافت و برداشت داشته باشد و تخیلش آزاد باشد.
محمدی ادامه داد: یکی از اشتباهاتی که در زمینه نشر معارف دینی از طریق هنر مرتکب میشویم، گرفتار شدن در شعارزدگی و خطاب مستقیم قرار دادن مخاطب است، در حالی که فرهنگ و هنر، منبر و موعظه نیست.
وی تصریح کرد: مخاطب هنگام مواجهه با یک اثر فرهنگی و هنری دوست دارد دچار چالش شود و کدهای موجود در اثر را خودش کشف کند، بنابراین نمیتوان با بیان مستقیم به او گفت که نماز خواندن خوب است و انتظار داشت این پیام تأثیر هنری لازم را داشته باشد.
تأکید بر زیباییشناسی در نمایش نماز در آثار هنری
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان با اشاره به نمونههایی از نمایش نماز در آثار سینمایی، گفت: یکی از صحنههای قابل توجهی که در این زمینه دیدهام، مربوط به فیلم «یک تکه نان» ساخته کمال تبریزی است.
وی افزود: در یکی از صحنههای این فیلم، شخصیتی که در دل داستان قرار دارد، در جنگل گم شده و قصد اقامه نماز دارد. در این صحنه، برگهای درخت روی زمین میریزد و به شکلی شبیه سجاده، فضایی برای اقامه نماز او ایجاد میکند.
محمدی خاطرنشان کرد: چنین صحنهای بدون آنکه مستقیماً درباره اهمیت نماز سخن بگوید، با استفاده از جذابیتهای تصویری، نماز خواندن را به عنوان امری زیبا و لذتبخش معرفی میکند و این همان ظرفیتی است که هنر میتواند برای ترویج نماز از آن بهره بگیرد.
وی بیان کرد: در جذابتر کردن ادبیات داستانی و سایر آثار هنری با موضوع نماز نیز باید بر همین بیان غیرمستقیم و عناصر زیباییشناسانه تأکید شود؛ اینکه یک هنرمند در نقاشی، فیلم، تئاتر یا هر قالب هنری دیگری چگونه این مفهوم را به تصویر بکشد، به ذوق و زاویه دید خود هنرمند بستگی دارد.
نباید دست هنرمند را برای خلق آثار دینی بست
محمدی با تأکید بر ضرورت اعتماد به هنرمندان اظهار کرد: اگر قرار باشد اثری فاخر درباره نماز، «معراج مؤمنان» یا نماز در سیره امام شهید خلق شود، باید به هنرمندان اعتماد کنیم و دست آنها را بیش از اندازه نبندیم.
وی ادامه داد: وظیفه یک مدیر فرهنگی این است که دست هنرمند را باز بگذارد و به او اعتماد کند. نباید تصور کنیم اگر هنرمندان را کنترل نکنیم، حتماً دچار خطا میشوند. هنرمند نیز مانند هر انسان دیگری باید فرصت تجربه، آزمون، اشتباه و اصلاح داشته باشد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان با اشاره به تجربه برگزاری برنامه «هفت مجلس» در ایام ماه رمضان گفت: در این برنامه از یکی از هنرمندان استان خواسته شد ۱۰ نمایشنامه برای اجرای نمایشنامهخوانی با موضوع سیره حضرت علی(ع) از تولد تا شهادت بنویسد، اما در شیوه پرداخت اثر دخالت مستقیم صورت نگرفت.
وی افزود: موضوع و چارچوب کلی به هنرمند ارائه شد، اما اینکه چگونه آن را پردازش کند و از چه زاویهای به موضوع بپردازد، به خود او واگذار شد؛ چراکه هدف اصلی، تأثیرگذاری بر ذهن مخاطب است.
روایتهای کمتر دیدهشده نماز جوانان باید جدی گرفته شود
محمدی درباره ظرفیتهای تصویری برای نمایش نماز جماعت جوانان نیز گفت: طبیعتاً مسجد و مصلا میتوانند فضای مناسبی برای انعکاس نماز جماعت باشند، اما نباید از بخشهایی از نماز جماعت جوانان که معمولاً در رسانهها دیده نمیشود، غافل شد.
وی با اشاره به نماز جماعت در مدارس، کارخانهها، روستاها، دانشگاهها و جمعهای خودمانی افزود: ما فقط نباید سراغ نماز جمعه یا مساجد بزرگ و هیئتهایی برویم که جوانان در آنها حضور دارند. گاهی جوانی که شاید از ظاهر او تصور نکنیم اهل نماز باشد، در گوشهای مشغول اقامه نماز است و چنین روایتهایی میتواند برای مخاطب جذاب و اثرگذار باشد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان ادامه داد: نماز خواندن در مسیر سفر، کنار جاده، در محیطهای دانشگاهی، کارخانهها و مناطق مختلف شهر از جمله روایتهایی است که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: مناسک نماز جمعه و نماز جماعت در مساجد مختلف به اندازه کافی در رسانهها انعکاس پیدا میکند و در جای خود نیز مفید است، اما برای خلق آثار ماندگار باید سراغ روایتهایی برویم که کمتر دیده شدهاند.
مخاطبشناسی؛ پیشنیاز تولید آثار ماندگار درباره نماز
محمدی درباره اینکه کدام بُعد نماز، از جمله ابعاد اجتماعی، عاطفی، فلسفی، اسرار و آثار فردی و اجتماعی، ظرفیت بیشتری برای خلق یک اثر ماندگار دارد، گفت: پاسخ این سؤال به مخاطب اثر بستگی دارد.
وی با بیان اینکه مخاطبشناسی یکی از اصول بدیهی در حوزه ارتباطات، رسانه، فرهنگ و هنر است، افزود: ابتدا باید بدانیم برای چه کسی قرار است اثر تولید کنیم. اگر مخاطب، فردی فرهیخته، کتابخوان و تحصیلکرده باشد، طبیعتاً مباحث فلسفی و اسرار نماز میتواند موضوعیت بیشتری داشته باشد، اما برای گروهی دیگر ممکن است آثار فردی و اجتماعی نماز جذابیت بیشتری داشته باشد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان تأکید کرد: در تولید آثار باید مشخص شود که اثر برای چه مخاطبی و در چه ژانری تولید میشود؛ برای مثال در سینما باید مشخص باشد که اثر در قالب مستند اجتماعی، فیلم سینمایی معناگرا یا اثری با هدف گیشه تولید میشود، چراکه هر کدام مخاطب خاص خود را دارند.
آمادگی برای حمایت از طرحهای هنری با موضوع نماز
محمدی درباره همکاری با ستاد اقامه نماز در تولید آثار فاخر نیز اظهار کرد: نماز یکی از ارکان فرهنگ اسلامی است و در ساختار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز معاونت قرآن و عترت متولی بخش قابل توجهی از مباحث عبادی و دینی است.
وی افزود: هر پیشنهادی که از سوی هنرمندان در حوزه نماز و موضوعات مرتبط با فرهنگ اسلامی ارائه شود، در صورت برخورداری از ویژگیهای لازم میتواند در اولویت حمایت قرار گیرد.
محمدی با اشاره به ظرفیت جشنوارههای فرهنگی و هنری گفت: در بسیاری از جشنوارههای ملی و استانی میتوان بخش ویژه نماز را اضافه کرد و در جشنوارههایی مانند جشنواره مطبوعات و جشنوارههای هنرهای تجسمی نیز این ظرفیت وجود دارد.هنرمندانی که در تولیدات خود به موضوع نماز توجه داشته باشند، از حمایت معنوی و حتیالامکان حمایت مادی برخوردار خواهند شد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان با اعلام آمادگی برای دریافت طرحهای هنری در این زمینه گفت: هر هنرمندی که در حوزه نماز طرح خاصی دارد، میتواند آن را ارائه کند؛ البته این آثار باید از ویژگیهایی مانند بیان هنرمندانه و تأکید بر عناصر زیباییشناختی برخوردار باشند، چراکه هدف اصلی، جذب مخاطب است.
ظرفیت بالای زنجان در سینما و ادبیات برای ترویج نماز
محمدی در پاسخ به پرسشی درباره پیوند تاریخی دین، ادبیات و هنر و زمینه همکاری برای خلق آثار با رویکرد ترویج فرهنگ نماز، به ظرفیتهای فرهنگی و هنری استان زنجان اشاره کرد و گفت: جشنواره رضوی تجربه خوبی در زمینه داستاننویسی و ترویج معارف رضوی بود و استان زنجان نیز ظرفیتهای بسیار خوبی در این حوزه دارد.
وی افزود: اگرچه در بیشتر شاخههای هنری ظرفیتهای قابل توجهی در استان وجود دارد، اما در دو حوزه سینما و ادبیات ظرفیتهای ویژهای داریم. منظور از سینما تنها فیلم بلند نیست، بلکه فیلم کوتاه و مستند را نیز شامل میشود و هنرمندان بسیاری در استان زنجان در این حوزهها فعالیت میکنند. در حوزه ادبیات نیز، چه در شعر و چه در داستان و به دو زبان فارسی و ترکی، ظرفیتهای ارزشمندی در استان وجود دارد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان در پایان تأکید کرد: به نظر میرسد حوزه سینما و ادبیات از جمله عرصههایی هستند که هنرمندان استان زنجان میتوانند در آنها توانمندی خود را بیش از پیش نشان دهند و برای تولید آثار فاخر با موضوع نماز و معارف دینی نقشآفرینی کنند.
نظر شما