دکتر کمال اکبری، عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما و رئیس دانشکده دین و رسانه، در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم، با اشاره به ضرورت بازتعریف کارکرد رسانهای مساجد در شرایط امروز جامعه گفت: با توجه به تغییرات جهان و افزایش نیاز مردم به دسترسی سریع و دقیق به اطلاعات، مسجد به عنوان محور محله باید به یک مرکز اطلاعرسانی محلهای تبدیل شود.
وی با اشاره به تقارن هفته جهانی مسجد با هفته دولت در سال جاری افزود: این تقارن، فرصت مناسبی برای توجه جدیتر به جایگاه مسجد در طرحهای محلهمحور است؛ بهویژه اینکه رئیسجمهور نیز نگاه ویژهای به موضوع محلهمحوری بر پایه مسجد دارد و باید از این رویکرد برای تبدیل ایده محلهمحوری به عملیات و اقدام عملی استفاده کرد.
اکبری تصریح کرد: سخن گفتن درباره مسجد و محلهمحوری به تنهایی کافی نیست، بلکه باید برای تقویت جایگاه مسجد در محلهها راهکارهای عملی ارائه و زیرساختهای لازم برای تحقق این هدف فراهم شود.
مسجد؛ مرکز ثقل حل مسائل محله
رئیس دانشکده دین و رسانه با بیان اینکه مسجد میتواند مرکز ثقل حل مسائل و مشکلات محله باشد، گفت: واقعیت این است که مسجد تنها جایی است که ظرفیت تبدیل شدن به مرکز ثقل حل معضلات و مشکلات محله را دارد، اما مسجد با ابزارها و امکانات کنونی نمیتواند تمام این کارکردها را به خوبی ایفا کند و یکی از مهمترین ابزارهای مورد نیاز، زیرساختهای رسانهای است.
وی ادامه داد: مسجد باید به فضایی تبدیل شود که مردم، خانوادهها و بهویژه جوانان بتوانند برای دریافت خدمات و اطلاعات مورد نیاز خود به آن مراجعه کنند. برای مثال، خانوادههای هر محله میتوانند در ذیل مسجد یک کانال یا گروه ارتباطی داشته باشند تا اطلاعات مربوط به مسائل روزمره محله، خدمات شهری، موضوعات بهداشتی و اجتماعی و سایر نیازهای آنان از این طریق اطلاعرسانی شود.
اکبری افزود: حتی موضوعاتی مانند زمان قطع و وصل برق یا سایر خدمات شهری که ممکن است برای مردم ایجاد مشکل کند، میتواند از طریق شبکه اطلاعرسانی مسجد به اهالی محله منتقل شود. همچنین اگر واحد صنفی یا مجموعهای در محله خدمات مناسبی ارائه میکند یا دولت و شهرداری خدماتی را در منطقه ارائه میدهند، اطلاعرسانی درباره آنها از طریق مسجد میتواند موجب افزایش آگاهی مردم و در نتیجه تقویت ارتباط آنان با مسجد شود.
لزوم ایجاد زیرساخت رسانهای در مساجد
وی با تأکید بر اینکه تحقق مسجد محلهمحور نیازمند تقویت زیرساختهای رسانهای است، اظهار کرد: اگر قرار است مسجد مرکز محله باشد و مردم حول آن سامان پیدا کنند، باید ابتدا زیرساخت رسانهای آن تقویت شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما گفت: البته برخی مساجد، بهویژه در کلانشهرها، از امکانات و توانمندیهای رسانهای مناسبی برخوردارند و خدمات خوبی نیز ارائه میکنند، اما این وضعیت در کلیت کشور وجود ندارد و باید برای هر محله، حداقل زیرساختهای لازم فراهم شود.
وی افزود: دسترسی به اینترنت و امکان استفاده از وایفای برای مردم، یکی از نیازهای اولیه است؛ اما مهمتر از تجهیزات، نیروی انسانی توانمند است. اگر زیرساخت فراهم باشد اما افرادی که بتوانند از این ظرفیت استفاده کنند و کار رسانهای انجام دهند حضور نداشته باشند، این طرح به نتیجه نمیرسد.
اکبری تأکید کرد: این کار باید با محوریت مسجد و با حضور پرشور جوانان انجام شود؛ چراکه جوانان میتوانند بخش مهمی از فعالیتهای رسانهای و ارتباطی مسجد را برعهده بگیرند.
مساجد نباید وابسته به بودجه دولتی شوند
رئیس دانشکده دین و رسانه در ادامه درباره نقش دولت در حمایت از مساجد گفت: معتقدم نباید مساجد را وابسته به حمایتهای دولتی کنیم. مسجد باید بر دوش مردم محله و بر اساس کارکردی که برای محله دارد اداره شود و دولت بیشتر نقش پشتیبان و تسهیلگر را ایفا کند.
وی افزود: دولت میتواند برخی زیرساختها و حمایتهای کلان را فراهم کند؛ برای مثال، همانگونه که در حوزه آب و برق برخی حمایتها و معافیتها برای مساجد وجود دارد، در زمینه اینترنت نیز میتوان زیرساخت لازم را فراهم و هزینه استفاده از آن را کاهش داد یا رایگان کرد.
اکبری ادامه داد: همچنین ایجاد اتاقهای رسانهای در مساجد، فراهم کردن فضای مناسب برای برگزاری کلاسهای آموزشی و حمایت از تجهیز این فضاها میتواند از جمله اقدامات مؤثر دولت باشد؛ اما این حمایتها نباید به گونهای باشد که اگر دولت حمایتی نکرد، مسجد فعالیت خود را متوقف کند.
مسجد باید بخش عمدهای از شبانهروز باز باشد
وی با انتقاد از کوتاه بودن زمان فعالیت بسیاری از مساجد گفت: یکی از ضعفهای جدی ما در کشور، بسته بودن درِ مساجد در بخش عمدهای از شبانهروز است. گاهی مسجدی را میبینیم که در طول ۲۴ ساعت تنها دو یا سه ساعت باز است و بیش از ۲۰ ساعت تعطیل است؛ در حالی که اگر قرار است مسجد مرکز محله باشد، باید بخش عمدهای از شبانهروز در دسترس مردم قرار داشته باشد.
اکبری با اشاره به پیشنهاد خود درباره استفاده از ظرفیت سربازان امریه برای مساجد اظهار کرد: حدود یک دهه قبل نیز این پیشنهاد را مطرح کردم که برای هر مسجد دستکم یک یا دو سرباز امریه اختصاص داده شود تا زمینه حضور مستمر نیرو در مسجد فراهم شود. این ظرفیت میتواند کمک کند برخی مساجد به صورت شبانهروزی یا دستکم از بعد از نماز صبح تا یکی دو ساعت پس از نماز مغرب فعال باشند.
وی خاطرنشان کرد: البته اگر مردم هر محله بتوانند برای مسجد خادم و نیروی فعال تأمین کنند، این مسئله نیز میتواند بخش مهمی از مشکل را حل کند؛ زیرا بسته بودن مساجد با هدف تبدیل آنها به مرکز محله سازگار نیست.
مسجد؛ مرکز ارتباطات اجتماعی در نظام ارتباطی اسلام
رئیس دانشکده دین و رسانه با اشاره به جایگاه مسجد در نظام ارتباطی اسلام گفت: مسجد در نظام ارتباطی اسلام جایگاه ویژهای دارد و از منظر دینی، مرکز ارتباطات جامعه مؤمنان به شمار میرود. مسجد میتواند پیامهای مختلفی را در حوزههای گوناگون به جامعه منتقل کرده و به شکلگیری شبکه ارتباطی مؤمنان کمک کند.
وی افزود: از موضوعات مرتبط با جنگ و صلح گرفته تا خدمات اجتماعی، رفاه، آموزش و مسائل فرهنگی، مسجد میتواند نقش مهمی در ایجاد ارتباط میان مردم و نهادهای مختلف داشته باشد. نهادهای مختلف همچنان جایگاه و وظایف خود را دارند، اما مسجد میتواند پیونددهنده و مرکز هماهنگی ظرفیتهای مختلف در محله باشد.
اکبری شرط تحقق این هدف را توانمندسازی مساجد دانست و گفت: برای رسیدن به این نقطه باید ائمه جماعاتی که زمان بیشتری در مسجد حضور دارند، مورد توجه قرار گیرند. ائمه جماعات زحمات فراوانی میکشند، اما برای تحقق مسجد محلهمحور لازم است حضور و فعالیت آنان در مسجد تقویت شود.
برنامههای مسجد نباید به زمان نماز محدود شود
وی ادامه داد: گروهها و مجموعههایی که فعالیتهای محوری مسجد را برعهده دارند، از جمله کانونهای فرهنگی هنری، نیز باید در طول سال و در زمانهای مختلف برنامه داشته باشند و فعالیت آنها صرفاً به زمان برگزاری نماز محدود نشود.
رئیس دانشکده دین و رسانه خاطرنشان کرد: مسجد باید برای همه اقشار محله برنامه داشته باشد؛ برای مثال اگر صبح تا ظهر امکان حضور بانوان خانهدار بیشتر است، برنامههای آموزشی و فرهنگی متناسب با آنان در این ساعات برگزار شود و اگر عصرها نوجوانان فرصت بیشتری برای حضور دارند، برنامههای ویژه آنان در این زمان پیشبینی شود.
وی تأکید کرد: مسجد باید برای کل محله و در حوزههای مختلف فرهنگی، اجتماعی، آموزشی و رفاهی برنامهریزی کند و این ظرفیتی است که به اعتقاد من به خوبی از عهده مساجد برمیآید.
مسجدمحلهمحور میتواند جایگاه ایران را در جهان اسلام ارتقا دهد
اکبری با بیان اینکه مسجد محلهمحور میتواند فراتر از یک کارکرد محلی، در سطح ملی و حتی جهانی اثرگذار باشد، گفت: مسجد میتواند در قامت یک نهاد اجتماعی، جایگاه کشور را ارتقا دهد و ما را به سمت ارائه الگوی «کشور تراز اسلام» در امالقرای جهان اسلام پیش ببرد.
وی افزود: تحقق محلهمحوری بر پایه مرکزیت مسجد میتواند این ظرفیت را برای کشور ایجاد کند و باید از فرصت موجود برای تأکید و عملیاتی کردن این رویکرد استفاده کنیم.
ضرورت ورود همه وزارتخانهها به طرح مسجد و محلهمحوری
رئیس دانشکده دین و رسانه با تأکید بر ضرورت نقشآفرینی همه دستگاههای اجرایی در این عرصه اظهار کرد: امیدوارم همه وزرا و دولتمردان در این زمینه سهم خود را ایفا کنند. اگر هر وزارتخانه متناسب با وظایف خود بخشی از فعالیتهایش را از طریق مساجد و بر پایه محلهمحوری دنبال کند، شاهد تحول بزرگی در جایگاه مسجد خواهیم بود.
وی با اشاره به ظرفیت وزارت ورزش و جوانان گفت: برای مثال، چرا لیگها و فعالیتهای ورزشی که در استانها و شهرستانها برگزار میشود، از محلهها و مساجد آغاز نشود؟ اگر تیمهای ورزشی از محله و مسجد شکل بگیرند، علاوه بر کشف استعدادهای ورزشی، ارتباط نوجوانان و جوانان با مسجد نیز تقویت خواهد شد.
اکبری تأکید کرد: هر وزارتخانه، نهاد و سازمانی میتواند بر اساس وظایف خود و با نگاه به ظرفیت مسجد اقدام کند و اگر این اتفاق رخ دهد، میتوان امیدوار بود که در آینده شاهد یک حرکت بزرگ و مؤثر در حوزه مساجد باشیم؛ حرکتی که در نهایت به نفع مردم و کشور خواهد بود.
نظر شما