محمدابراهیم اخوت در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از فارس، با اشاره به جایگاه تاریخی و اجتماعی مسجد اظهار کرد: مسجد از گذشته تاکنون یکی از مهمترین پایگاههای ارتباطی، تربیتی و اجتماعی جامعه اسلامی بوده است؛ بنابراین میتوان از همین ظرفیت برای ایجاد ارتباط میان مردم، تقویت همبستگی اجتماعی و شکلدهی به تعاملات فرهنگی بهره گرفت.
اخوت افزود: اگر بخواهیم مفهوم دیپلماسی مسجدی را به زبان ساده بیان کنیم، باید آن را نوعی ارتباط و گفتوگوی فرهنگی و اجتماعی بدانیم که از ظرفیت مسجد و فعالان مسجدی برای معرفی ارزشها، انتقال پیام، ایجاد همدلی و برقراری ارتباط با گروهها و جوامع مختلف استفاده میکند.
دیپلماسی مسجدی؛ دیپلماسی مردمپایه
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس با بیان اینکه دیپلماسی مسجدی میتواند مکمل دیپلماسی رسمی کشور باشد، گفت: در دیپلماسی رسمی، دولتها و نهادهای حاکمیتی طرفهای اصلی تعامل هستند، اما در دیپلماسی مسجدی، مردم، فعالان فرهنگی، ائمه جماعات، کانونهای فرهنگی هنری، هیئتهای مذهبی، گروههای جهادی و تشکلهای مردمی نقش پررنگتری بر عهده دارند.
وی ادامه داد: این ویژگی باعث میشود پیامها و ارتباطات فرهنگی از حالت رسمی و اداری فاصله گرفته و در فضایی صمیمیتر و انسانیتر شکل بگیرد؛ ارتباطی که میتواند اعتماد ایجاد کند و زمینه شناخت متقابل میان جوامع را فراهم آورد.
اخوت خاطرنشان کرد: امروز بسیاری از ملتها و جوامع، بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناخت متقابل هستند و مسجد میتواند یکی از بسترهای طبیعی برای این ارتباط باشد؛ بهویژه در جهان اسلام که مساجد از جایگاه ویژهای برخوردارند و مردم با آن ارتباط عاطفی و اعتقادی عمیقی دارند.
از ارتباط میان مساجد تا شکلگیری شبکه فرهنگی
وی یکی از الزامات تحقق دیپلماسی مسجدی را ایجاد شبکه ارتباطی میان مساجد و مجموعههای فرهنگی دانست و گفت: اگر مساجد در شهرها، استانها و کشورهای مختلف بتوانند در قالب برنامههای فرهنگی، قرآنی، آموزشی، اجتماعی و خیریه با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، بهتدریج یک شبکه مردمی و فرهنگی شکل خواهد گرفت که ظرفیت بسیار بالایی برای تعامل و تبادل تجربه دارد.
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس افزود: برگزاری نشستهای مشترک، برنامههای قرآنی، جشنوارههای فرهنگی، اردوهای زیارتی و آموزشی، فعالیتهای اجتماعی و خیریه و همچنین استفاده از ظرفیت فضای مجازی میتواند بخشی از این ارتباطات را شکل دهد.
به گفته اخوت، این ارتباطات باید از سطح برنامههای مقطعی عبور کند و به یک جریان مستمر تبدیل شود؛ چراکه دیپلماسی مسجدی زمانی میتواند اثرگذار باشد که ارتباطات ایجادشده استمرار داشته باشد و مجموعههای مختلف بتوانند در طول زمان یکدیگر را بشناسند و از ظرفیتهای متقابل استفاده کنند.
کانونهای فرهنگی هنری؛ حلقه واسط مسجد و جامعه
وی با اشاره به نقش کانونهای فرهنگی هنری مساجد اظهار کرد: کانونها میتوانند حلقه واسط میان مسجد، نسل نوجوان و جوان و جامعه باشند و ظرفیت لازم برای طراحی و اجرای برنامههای فرهنگی و اجتماعی را در اختیار دارند.
اخوت افزود: امروز نسل جدید ارتباطات گستردهای با جهان دارد و نوجوانان و جوانان از طریق فضای مجازی با فرهنگها و جوامع مختلف در ارتباط هستند. بنابراین نمیتوان برای معرفی فرهنگ اسلامی تنها به شیوههای سنتی اکتفا کرد.
وی ادامه داد: باید از زبان هنر، رسانه، تولید محتوا، فناوری، کتاب، فیلم، فعالیتهای اجتماعی و برنامههای جوانمحور استفاده کرد تا مسجد بتواند با نسل جدید و حتی مخاطبان خارج از مرزهای کشور ارتباط برقرار کند.
دیپلماسی مسجدی در سطح داخلی؛ از همدلی تا حل مسائل اجتماعی
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس با بیان اینکه آثار دیپلماسی مسجدی تنها به روابط خارجی محدود نمیشود، گفت: نخستین اثر این رویکرد را باید در داخل جامعه جستوجو کرد. مسجد میتواند زمینه گفتوگو میان گروههای مختلف اجتماعی را فراهم کرده و به تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند.
اخوت افزود: زمانی که مسجد محل حضور اقشار مختلف مردم باشد و برنامههای آن بتواند نیازهای واقعی جامعه را پاسخ دهد، اعتماد عمومی نیز تقویت خواهد شد. فعالیتهای خیریه، کمک به نیازمندان، حمایت از خانوادهها، برنامههای جوانان، آموزش مهارتها و فعالیتهای اجتماعی از جمله اقداماتی است که میتواند این نقش را تقویت کند.
وی تأکید کرد: مسجدی که بتواند در حل مسائل محله نقشآفرینی کند، عملاً به یک پایگاه اجتماعی تبدیل میشود و همین تجربه را میتوان در مقیاسهای بزرگتر نیز دنبال کرد.
ظرفیتی برای تقویت ارتباطات منطقهای
اخوت در ادامه به ظرفیت دیپلماسی مسجدی در سطح منطقه اشاره کرد و گفت: در منطقه غرب آسیا، بسیاری از جوامع دارای پیوندهای دینی، فرهنگی و تاریخی مشترک هستند و مسجد میتواند یکی از نقاط اتصال این جوامع باشد.
وی افزود: ارتباط میان فعالان مسجدی، برگزاری برنامههای مشترک فرهنگی و قرآنی و تبادل تجربه میان مجموعههای مردمی کشورهای اسلامی میتواند به شناخت بهتر ملتها از یکدیگر کمک کند و زمینهساز همکاریهای فرهنگی و اجتماعی باشد.
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس خاطرنشان کرد: در چنین ارتباطاتی باید بر اشتراکات فرهنگی و دینی تأکید شود و از ظرفیتهای موجود برای تقویت وحدت و همگرایی میان ملتهای مسلمان بهره گرفت.
مسجد و روایت فرهنگ اسلامی در عرصه جهانی
وی یکی دیگر از کارکردهای دیپلماسی مسجدی را معرفی چهره واقعی فرهنگ اسلامی به افکار عمومی جهان دانست و گفت: بخشی از تصویری که امروز از اسلام در برخی رسانههای جهانی ارائه میشود، تصویری ناقص و گاه تحریفشده است. در چنین شرایطی، فعالیتهای مردمی و فرهنگی میتواند روایت متفاوتی از اسلام ارائه کند.
اخوت افزود: وقتی یک مجموعه مسجدی در حوزه کمک به نیازمندان، حمایت از خانوادهها، آموزش کودکان و نوجوانان، فعالیتهای قرآنی، کمکهای بشردوستانه و برنامههای فرهنگی فعالیت میکند، در حقیقت بدون نیاز به شعار، بخشی از حقیقت فرهنگ اسلامی را به دیگران معرفی میکند.
وی ادامه داد: این همان نقطهای است که دیپلماسی مسجدی میتواند اثرگذار باشد؛ یعنی به جای آنکه صرفاً درباره ارزشهای اسلامی صحبت کنیم، آن ارزشها را در قالب رفتار و خدمت اجتماعی به نمایش بگذاریم.
ضرورت آموزش فعالان مسجدی برای ایفای نقش در دیپلماسی فرهنگی
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس یکی از الزامات تحقق این ایده را توانمندسازی فعالان مسجدی عنوان کرد و گفت: اگر قرار است مسجد در عرصه ارتباطات فرهنگی و اجتماعی نقشآفرینی کند، باید فعالان مسجدی نیز با مهارتهای ارتباطی، رسانهای، بینفرهنگی و حتی زبانهای خارجی آشنا شوند.
وی افزود: ائمه جماعات، مدیران کانونها، مربیان، جوانان و فعالان فرهنگی میتوانند در صورت برخورداری از آموزشهای لازم، نمایندگان شایستهای برای معرفی فرهنگ مسجد و جامعه اسلامی باشند.
اخوت تأکید کرد: دیپلماسی مسجدی نیازمند برنامه، آموزش، شناخت مخاطب و استفاده درست از ابزارهای ارتباطی است و نباید آن را به چند برنامه نمادین یا دیدارهای مناسبتی محدود کرد.
فضای مجازی؛ فرصت تازه برای دیپلماسی مسجدی
وی با اشاره به نقش رسانه و فضای مجازی در گسترش ارتباطات اظهار کرد: امروز یک فعالیت مسجدی میتواند در کوتاهترین زمان به مخاطبانی در نقاط مختلف کشور و حتی جهان برسد. بنابراین تولید محتوای حرفهای و چندزبانه از فعالیتهای مسجدی میتواند بخش مهمی از دیپلماسی فرهنگی را شکل دهد.
اخوت افزود: معرفی فعالیتهای قرآنی، اجتماعی، جهادی و فرهنگی مساجد، روایت تجربههای موفق و تولید محتوای جذاب برای نوجوانان و جوانان میتواند تصویر واقعیتر و انسانیتری از مسجد و جامعه اسلامی به مخاطبان ارائه کند.
جنوب فارس؛ بستری برای تجربه الگوهای جدید مسجدی
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد جنوب فارس با اشاره به ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی این منطقه و همچنین ارتباطات مردم با کشورهای حوزه خلیج فارس، گفت: جنوب فارس از نظر فرهنگی، مذهبی و اجتماعی ظرفیتهای ارزشمندی دارد و مساجد و کانونهای فرهنگی هنری میتوانند در این منطقه تجربههای موفقی را در زمینه فعالیتهای اجتماعی، تربیتی و فرهنگی رقم بزنند.
وی خاطرنشان کرد: اگر این تجربهها مستندسازی، شبکهسازی و به دیگر مناطق منتقل شوند، میتوان از آنها در طراحی مدلهای جدید فعالیت مسجدی استفاده کرد.
اخوت در پایان گفت: دیپلماسی مسجدی در حقیقت تلاش برای بازگرداندن مسجد به جایگاه تمدنساز خود است؛ جایگاهی که در آن مسجد پایگاه تربیت انسان، خدمت به مردم، گفتوگو، همدلی، حل مسائل اجتماعی و ارتباط میان ملتهاست.
وی افزود: اگر بتوانیم این ظرفیت را با برنامهریزی دقیق، استفاده از توان جوانان، بهرهگیری از رسانه و ایجاد شبکه میان مساجد فعال کنیم، مسجد میتواند از سطح محله تا عرصه منطقهای و جهانی، نقش مؤثرتری در تقویت فرهنگ اسلامی و ایجاد ارتباط میان ملتها ایفا کند.
نظر شما