خبرگزاری شبستان_آران و بیدگل؛ روح اله باقری/ طرح «مسجدمحوری» اگرچه در نگاه نخست یک برنامه فرهنگی و اجتماعی به نظر میرسد، اما تحقق واقعی آن نیازمند تغییر نگاه به مسجد و تبدیل این نهاد مردمی به یکی از محورهای اصلی حل مسائل محله است؛ مسیری که در صورت فراهم شدن زیرساختهای لازم میتواند بخشی از گرههای فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی محلات را باز کند.
مسجد در فرهنگ اسلامی تنها محل اقامه نماز و برگزاری مناسبتهای مذهبی نیست؛ بلکه در طول تاریخ، یکی از مهمترین پایگاههای ارتباط مردم، همدلی اجتماعی، آموزش، فعالیتهای فرهنگی و حل مشکلات جامعه بوده است.
امروز نیز طرح مسجدمحوری با هدف بازگرداندن بخشی از این کارکردها مطرح شده است؛ اما سؤال اساسی این است که برای تحقق مسجدمحوری چه الزاماتی باید فراهم شود و چه موانعی بر سر راه آن قرار دارد؟
مسجد باید به «مسئلهمحوری» برسد
یکی از مهمترین الزامات اجرای طرح مسجدمحوری، خروج از نگاه صرفاً مناسبتی به مسجد است. مسجد زمانی میتواند محور محله باشد که علاوه بر برگزاری برنامههای مذهبی، مسائل واقعی مردم را بشناسد و برای حل آنها نقشآفرینی کند.
رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی آران و بیدگل با تأکید بر ضرورت تقویت کارکرد فرهنگی مساجد اظهار داشت: «اگر قرار است مسجد محور محله باشد، باید از ظرفیت هنرمندان، فعالان فرهنگی، کانونهای فرهنگی هنری، نوجوانان و جوانان استفاده شود. مسجدی که بتواند برای نسل جدید جذابیت ایجاد کند و به نیازهای فرهنگی و اجتماعی آنان پاسخ دهد، بهصورت طبیعی به قلب فرهنگی محله تبدیل خواهد شد.»
روحالله قربانی افزود: «مسجدمحوری نباید به معنای اضافه شدن چند برنامه به تقویم مسجد باشد؛ بلکه باید یک نگاه جدید به ظرفیت مسجد ایجاد شود. حمایت دستگاههای فرهنگی، تأمین امکانات، آموزش نیروهای مسجدی و ایجاد ارتباط میان مسجد و مجموعههای فرهنگی، از الزامات موفقیت این طرح است.»
امام جماعت؛ محور اعتماد و انسجام محله
در اجرای طرح مسجدمحوری، نقش امام جماعت بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند. امام جماعتی که ارتباط مستمر و صمیمی با مردم داشته باشد، میتواند حلقه اتصال مسجد با خانوادهها، جوانان، خیران و مجموعههای مختلف محله باشد.
امام جمعه آران و بیدگل در این زمینه گفت: «مسجد زمانی میتواند محور محله باشد که مردم احساس کنند مسجد خانه خودشان است و مسائلشان در آن شنیده میشود. امام جماعت باید در کنار مردم باشد، از مشکلات محله اطلاع داشته باشد و بتواند ظرفیتهای مختلف را برای حل مسائل کنار یکدیگر قرار دهد.»
حجتالاسلام علیرضا فرهنگ، با بیان اینکه مسجد ظرفیت عظیمی برای تقویت سرمایه اجتماعی دارد، افزود: «مسجدمحوری با دستور اداری محقق نمیشود؛ این طرح نیازمند اعتماد مردم، حضور جوانان، مشارکت بانوان، همراهی خیران و هماهنگی دستگاههای مسئول است. اگر این حلقهها کنار هم قرار بگیرند، مسجد میتواند بسیاری از مسائل فرهنگی و اجتماعی محله را پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، مدیریت کند.»
موازیکاری؛ یکی از موانع جدی
یکی از آسیبهای احتمالی طرح مسجدمحوری، ورود همزمان دستگاههای متعدد بدون تقسیم کار مشخص است؛ موضوعی که میتواند به جای تقویت مسجد، موجب موازیکاری و سردرگمی شود.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی آران و بیدگل نیز با اشاره به ضرورت هماهنگی میان مجموعههای مرتبط با مسجد اظهار داشت: «مسجدمحوری زمانی موفق خواهد بود که نقش هر مجموعه مشخص باشد و دستگاهها به جای انجام فعالیتهای موازی، ظرفیت خود را در اختیار مسجد و مردم محله قرار دهند.»
حجتالاسلام ابوالفضل مجیدیتبار، ادامه داد: «مسجد باید یک قرارگاه مردمی برای حل مسائل محله باشد؛ اما برای رسیدن به این نقطه، لازم است ائمه جماعات، هیئتهای مذهبی، کانونهای فرهنگی، پایگاههای بسیج، خیران و مجموعههای اجتماعی با یکدیگر هماهنگ باشند. هرجا این هماهنگی شکل گرفته، مسجد توانسته نقش مؤثرتری در جامعه ایفا کند.»
از جوانگریزی تا کمبود امکانات
یکی دیگر از موانع مهم، فاصله گرفتن بخشی از نوجوانان و جوانان از فضای مسجد است. مسجدمحوری بدون حضور نسل جوان، عملاً نمیتواند آیندهمحور باشد.
کارشناسان حوزه مسجد معتقدند باید در کنار برنامههای عبادی و مذهبی، زمینه حضور جوانان در تصمیمگیری، فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی، هنری، ورزشی و آموزشی فراهم شود.
همچنین برخی مساجد با مشکلاتی همچون کمبود فضای مناسب، امکانات فرهنگی، نیروی انسانی آموزشدیده و منابع مالی مواجه هستند؛ مسائلی که بدون حمایت خیران، دستگاههای اجرایی و نهادهای متولی بهسادگی قابل رفع نیست.
مسجد؛ حلقه اتصال مردم و مسئولان
یکی از مهمترین دستاوردهای اجرای واقعی طرح مسجدمحوری میتواند ایجاد یک شبکه اجتماعی فعال در سطح محلات باشد؛ شبکهای که در آن مشکلات مردم سریعتر شناسایی و ظرفیتهای محلی برای حل آنها فعال شود.
از مشکلات خانوادهها و آسیبهای اجتماعی گرفته تا کمک به نیازمندان، حمایت از ازدواج و فرزندآوری، آموزش مهارتهای زندگی، فعالیتهای فرهنگی و تربیتی، حمایت از کسبوکارهای خرد و استفاده از ظرفیت خیران، همگی میتوانند در چنین الگویی با مشارکت مردم دنبال شوند.
در این مدل، مسجد نه جایگزین دستگاههای تخصصی، بلکه حلقه اتصال مردم، ظرفیتهای مردمی و دستگاههای مسئول خواهد بود.
شرط موفقیت؛ اعتماد، اختیار و میدان دادن به مردم
طرح مسجدمحوری برای تحقق، بیش از هر چیز به یک پیوست اجرایی روشن نیاز دارد؛ اینکه مشخص شود هر مسجد چه نقشی دارد، چه اختیاراتی خواهد داشت، چه منابعی در اختیار آن قرار میگیرد و دستگاههای مختلف چگونه باید از آن پشتیبانی کنند.
اگر مسجد تنها مجری برنامههای ابلاغی باشد، نمیتوان انتظار داشت به محور حل مسائل محله تبدیل شود. در مقابل، اگر به مردم و فعالان مسجدی اعتماد شود و امکان تصمیمگیری، ابتکار عمل و استفاده از ظرفیتهای محلی به آنان داده شود، مسجد میتواند به یک «مرکز حل مسئله» تبدیل شود.
گرههایی که مسجدمحوری میتواند باز کند
اجرای درست این طرح میتواند بسیاری از ظرفیتهای پراکنده محله را در کنار یکدیگر قرار دهد؛ از توان خیران و نخبگان گرفته تا ظرفیت جوانان، بانوان، هیئتهای مذهبی، تشکلهای فرهنگی و گروههای جهادی.
این همافزایی میتواند در بلندمدت به کاهش موازیکاری دستگاهها، شناسایی زودهنگام آسیبهای اجتماعی، تقویت ارتباط میان مردم و مسئولان، افزایش مشارکت اجتماعی، حمایت از خانوادهها و تقویت هویت فرهنگی محلات منجر شود.
با این حال، مسجدمحوری زمانی از یک شعار به یک الگوی موفق تبدیل خواهد شد که مسجد را نه صرفاً به عنوان محل اجرای برنامه، بلکه به عنوان یک سرمایه اجتماعی و یک نهاد مردمی برای شناخت و حل مسئله به رسمیت بشناسیم.
آران و بیدگل با پیشینه گسترده مسجد، هیئت، روحانیت، خیران و فعالیتهای مردمی، از جمله مناطقی است که میتواند اجرای چنین الگویی را بهصورت جدی تجربه کند؛ مشروط بر آنکه دستگاههای اجرایی، نهادهای فرهنگی و خود مردم، به جای نگاه جزیرهای، یک هدف مشترک را دنبال کنند: بازگرداندن مسجد به متن زندگی اجتماعی مردم.
نظر شما