به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانونهای مساجد خبرگزاری شبستان، مسجد جامع امام صادق(ع) میدان فلسطین تهران برای بسیاری با خاطرات سیاسی و اجتماعی گره خورده است اما در سالهای اخیر این مسجد چهرهای دیگر نیز از خود نشان داده است، چهرهای که این روزها بیش از هر چیز با حضور نوجوانان شناخته میشود.
عصر که میشود، مسجد جامع امام صادق(ع) حال و هوای متفاوتی پیدا میکند، در این مسجد همانند برخی از مسجدها قرار نیست، نوجوان فقط برای اقامه نماز وارد مسجد شود و بعد از پایان برنامه راه خانه را در پیش بگیرد. صدای بازی و گفتوگو از گوشه و کنار مسجد شنیده میشود، گروهی از نوجوانان کنار هم والیبال و دیگر بازی های ورزشی انجام می دهند، گروهی در حلقه تربیتی نشستهاند، عدهای مشغول آموزش قرآن هستند و برخی دیگر در برنامههای مهارتی و آموزشی شرکت میکنند.
مسجد جامع امام صادق(ع) که در سال ۱۳۸۶ به دست مرحوم آیتالله مهدوی کنی افتتاح شد، در بیش از یک سال گذشته با اجرای طرح «آرمان»، فعالیت ویژهای را برای جذب، تثبیت و رشد نوجوانان دنبال کرده است، طرحی که به گفته مسئولان مسجد، علاوه بر حمایت مالی، محتوایی و آموزشی، زمینه حضور مربیان تربیتی و شکلگیری پایگاه نوجوانان را فراهم کرده است. زیرا که به گفته امام جماعت مسجد «نوجوانها نور چشم ما در مسجد هستند».
«نوجوانها نور چشم ما در مسجد هستند»
حجتالاسلام «سیدمحمدحسین میرلوحی» ، امام جماعت مسجد جامع امام صادق(ع)، در گفتگو با خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان درباره حضور نوجوانان و فعالیتهای این مسجد میگوید: «نور چشم ما در مسجد» نوجوانها هستند و حمایت از آنها را یکی از اولویتهای مسجد میدانیم.
وی با اشاره به سابقه مسجد جامع امام صادق(ع) اظهار میکند: این مسجد در سال ۱۳۸۶ به دست باکفایت مرحوم حضرت آیتالله مهدوی کنی افتتاح شد، شخصیتی که در دوران حیات با برکت خود، مجامع فرهنگی و پایگاههای مذهبی و دینی متعددی را راهبری و تأسیس کرد.
حجت الاسلام میرلوحی ادامه میدهد: بنده از حدود سال ۹۶ امام جماعت این مسجد هستم و در طول این سالها در خدمت نمازگزاران و مردم بودم. حدود یک سال است که مسجد جامع امام صادق(ع) به عنوان مسجد آرمانی فعالیت خودش را آغاز کرده است.
وی با اشاره به محور فعالیتهای طرح آرمان میافزاید: عمده فعالیتهای ما برای طرح آرمان، تربیت کودکان و نوجوانانی است که کاملاً بر اساس معارف انقلابی و بنیانهای دینی تربیت شوند و در عین حال، نشاط داشته باشند و برای حضور در میدان آماده باشند.
امام جماعت مسجد جامع امام صادق(ع) میگوید: با جمع خوبی از افرادی که در طول این سالها در مجامع فرهنگی و دینی همین مسجد فعالیت کردهاند، وارد اقدامات میدانی شدیم و تقریباً از همه ظرفیتهای مسجد در طرح آرمان استفاده میکنیم.
حجت الاسلام میرلوحی حلقههای معرفتی، کلاسهای آموزشی و درسی، کلاسهای آمادگی نظامی و رزمی، برنامههای ورزشی و تفریحی، استخر، فوتبال، حضور نوجوانان در اجتماعات، فعالیتهای میدانی و هیئتهای نوجوانانه را از جمله این برنامهها عنوان میکند و میافزاید: یکی از برنامههای بسیار بزرگ و مهم بچهها، اعتکاف در ایام ماه رجب بود که در طول سه شبانهروز فعالیت کردند.
از منطقه اداری تا پایگاه نوجوانان
امام جماعت مسجد جامع امام صادق(ع) با اشاره به شرایط خاص منطقه ۶ تهران که مسجد در آن واقع است، میگوید: بحث کشف و شناسایی استعدادهای نسل نوجوان، با توجه به اینکه منطقه ۶، بهویژه محدوده میدان وصال و خیابان طالقانی، کاملاً اداری است، برای ما کار سخت و پرفشاری بود. این منطقه از قدیم اقلیتهای مذهبی زیادی داشته و از نظر مسکونی نیز تراکم زیادی ندارد. در همین راستا جلسات متعددی با آموزش و پرورش و مدارس برگزار شد و با آغوش باز همه کسانی را که دوست داشتند در این مسجد فعال شوند، کار کنند و با دین، دیانت، قرآن، مذهب شیعه، اسلام و انقلاب آشنا شوند و خدمتگزاری کنند، با همه سلایق و سنها دنبال کردیم.
حجت الاسلام میرلوحی تأکید میکند: با توجه به شرایط منطقه، به ذهنم میرسد که طرح آرمان طرح بسیار موفقی بوده است، بهخصوص در جذب نوجوانان دوره دوم دبستان و دوره متوسطه اول. انصافاً نشاط و علاقه ای که بچهها در این مدت کوتاه پیدا کردهاند، ستودنی است.
وی درباره تأثیر اجرای طرح آرمان بر رونق مسجد محوری نیز میگوید: با توجه به موقعیت مسجد، فکر میکنم کانون اصلی جذب دانشآموزان و نوجوانان در این محله، مسجد امام صادق(ع) بوده است و این جذب میتواند بیش از پیش افزایش پیدا کند. اگر کلاسهای تابستانی پیش برود و از شرایط جنگی عبوری کنیم، فکر میکنم در یک سال آینده سه تا چهار برابر این تعداد نیز میتوانیم جذب داشته باشیم.
حجت الاسلام میرلوحی پیشنهادی هم برای تقویت طرح آرمان ارایه و میگوید: پیشنهاد من برای تقویت طرح آرمان، شبکهایتر شدن این طرح است، معتقدم برنامههای تجمیعی و شبکهای هم به لحاظ مجازی و هم به لحاظ رویدادی باید بیشتر شود و حداقل ماهی یک بار باید طرح آرمان هر منطقه و سالی دو بار نیز حداقل همه مساجد آرمانی تهران دور هم جمع شوند و یک رویداد بزرگ خلق کنند.
اما پشت این جمع نوجوانانه، مربیانی هستند که معتقدند جذب نوجوان به مسجد، بیش از هرچیز از ایجاد احساس تعلق و حال خوب آغاز می شود
«مسعود محمدی» ، از مربیان تربیتی مسجد جامع امام صادق(ع)، هم در این گفتگو از روزهایی میگوید که هنوز چیزی به نام پایگاه نوجوانان در مسجد وجود نداشت.
وی میگوید:الحمدالله بعد از اجرایی شدن طرح آرمان که طرح خوبی است و با حمایت شهرداری تهران انجام شد، امکانات و اتفاقات مثبتی در مسجد پدیدار شد.
محمدی با اشاره به تفاوت فعالیت نوجوانان در مسجد با سایر مجموعهها می گوید : خیلی از ارگانها هستند که در حوزه نوجوانان کار میکنند، اما اینکه این فعالیت با اختیار دادن به مربیان تربیتی در مساجد که خانه خداست انجام شود و ثمرهاش بعد از سالها دیده شود، واقعاً یک برکتی بود.
به گفته او، این حمایت تنها به تأمین امکانات محدود نمانده است، شهرداری منطقه ۶ و طرح آرمان در حوزه محتوایی و آموزشی نیز در کنار مسجد قرار گرفتهاند، دوره برگزار کردهاند، مربی تربیت کردهاند و به مجموعه کمک کردهاند تا بتواند فعالیت نوجوانان را از یک برنامه مقطعی به یک جریان مستمر تبدیل کند. خدا را شکر در مسجد جامع امام صادق(ع) مربیان خوبی داریم، طلاب و دانشجوهایی هستند که دغدغه دارند برای نوجوان کار انجام دهند و نوجوانانی هم در این منطقه جذب شدهاند.
محمدی می گوید که ما تا قبل از اجرایی شدن طرح آرمان چیزی به عنوان پایگاه نوجوانان نداشتیم و با حمایت طرح آرمان این پایگاه شکل گرفت و ثمرهاش را در حال حاضر مشاهده می کنیم.
وی می گوید: بعد از شکل گیری پایگاه نوجوانان مسجد بسیار پررونق شده است نوجوانانی که پیش از این شاید جایی برای ماندن و فعالیت در مسجد نداشتند، حالا برای خودشان برنامه دارند، رفیق دارند و با مسجد مانوس شده اند تا جایی که مسئولان مسجد باید از آنها درخواست کنند که به خانه برگردند. محمدی تأکید میکند: تلاش ما این است که مسجد، مسجدی نباشد که صرفاً برای نماز شود، بلکه مسجد پویا و فعال باشد که همه اقشار، مردم و علیالخصوص نوجوانان در آن فعال باشند.
این نگاه را این روزها میتوان در برنامههایی دید که در طول هفته در مسجد جریان دارد، از ورزش و بازی گرفته تا حلقههای تربیتی و برنامههای فرهنگی و نوجوانی که وارد مسجد میشوند، فقط یک شنونده نیستند بلکه بخشی از برنامه های مسجد هستند.
برنامه شب آفتابی
محمدی یکی از برنامه های مسجد را برنامه «شب آفتابی» نام می برد و میگوید: در قالب این طرح بچهها شب در مسجد می مانند، والیبال و فوتبال دستی، بازهای رومیزی انجام می دهند و حلقههای تربیتی هم تا صبح دارند.
وی از حضور نوجوانان در راهپیماییها، تشییع شهدا، برنامه محرم شهر در میدان آزادی و نماز جمعه نیز سخن میگوید و ادامه میدهد: ما برای نوجوانان آموزش های رزمی، قرآن، نظامی هم در قالب این طرح اجرا می کنیم.
وی با اشاره به الگوهای تربیتی نوجوانان میگوید: بچهها شهید بهنام محمدی، شهید فهمیده و حضرت قاسمبنالحسن(ع) را میشناسند و امروز میتوان گفت از یک نیروی بسیجی فعال که دورههای مختلف میبیند، حتی بیشتر، مباحث نظامی را هم یاد میگیرند.
این برنامهها در کنار یکدیگر، همان تصویری را ذهن ها میسازند که از «مسجد پویا» در ذهن است، مسجدی که در آن تربیت فقط با سخنرانی اتفاق نمیافتد و نوجوان باید بخشی از آن را در میدان تجربه کند. محمدی به فعالیت نوجوانان در دوران جنگ اخیر هم اشاره می کند و از نوجوانانی میگوید که به جای تماشای اتفاقات، خودشان وارد میدان شدند.
وی میگوید: در دوران جنگ، همه نوجوانان پای کار بودند، در تجمعات میدان فلسطین، در کمک کردن، پذیرایی و ایستگاههای صلواتی حضور داشتند. حتی خانوادهها خودشان آمدند و جذب پایگاه بزرگترها در بسیج شدند و بچههایشان را در پایگاه نوجوانان و طرح آرمان ثبتنام کردند.
این مربی تربیتی مسجد جامع امام صادق(ع) می گوید: خانوادهها در ابتدا نگرانیهای جدی داشتند، شرایط جنگی بود، صدای پدافند و جنگندهها شنیده میشد و طبیعی بود که والدین نسبت به حضور فرزندانشان در مسجد نگران باشند، اما این نگرانی به مرور جای خود را به اعتماد داد. تاجایی که یک هفته که گذشت، خودشان هم میآمدند توی همین مسجد و کمک میکردند، حتی در بحث پذیرایی و بستهبندی ارزاق. خانوادهها اعتماد کردند به اینکه ما خودمان هم اینجا هستیم و دلسوزانه و برادرانه داریم کمک میکنیم.
در قالب طرح آرمان که در مسجد جامع امام صادق(ع) اجرا می شود، نوجوان تنها مخاطب برنامه نیست، او تبدیل به کنشگری شده که در کنار خانواده و مسجد، بخشی از مسئولیت اجتماعی خود را تجربه میکند. محمدی به نحوه مواجهه مسجد با فضای مجازی و تلفن همراه نوجوانان اشاره و می گوید: ما ابتدا گوشی را در مسجد ممنوع کردیم، ولی الان دیگر خودمان هم اگر به بچه ها گوشی میدهیم با آن سرگرم نمی شوند و به سراغ برنامه های ورزشی، فکری و فعالیت های دیگر می روند.
هدف مسجد، حذف کامل دنیای دیجیتال نیست
البته محمدی تأکید میکند که هدف مسجد، حذف کامل دنیای دیجیتال نیست و می افزاید: نمیگوییم بچه ها از دنیای دیجیتال کلاً محروم باشند و منفعل باشند، ولی خودشان دیگر دوست دارند بازی سنتی خودمان و حتی بازیهایی که به قرآن و بحث ایثار و شهادت مربوط میشود را یاد بگیرند. ما تلاش داریم که نوجوان از چیزی منع نشود، بلکه باید جایگزین جذابتری برای او ساخته شود.
اما فعالیت تربیتی مسجد به ورزش و تفریح محدود نمیشود. مربیان تلاش کردهاند مفاهیم دینی که گاهی برای نوجوان سنگین و دور از دسترس به نظر میرسد، با زبان داستان و روایت برای او قابل فهم شود. محمدی میگوید: مباحث توحیدی که شاید خیلی سنگین باشد و در سطح حوزه علمیه و کتابهای پر وزن مطرح شود، با ادبیات نوجوان بیان میکنیم. وی ادامه می دهد که وقتی این مباحث را برای آنها به حالت قصه و داستان بیان کرده ایم، آنها علاقه مند شدند و پای کار آمدند.
ارتباط مسجد با مدارس منطقه
محمدی درباره ارتباط مسجد با مدارس منطقه نیز میگوید: در تلاش هستیم با مدارس ارتباط بگیریم، اما هنوز به آن صورت موفق نشدهایم. امسال هم به دلیل جنگ و شرایط خاصی که داشتیم، مدارس نتوانستند ظرفیت زیادی برای ما ایجاد کنند. معمولاً جذب بچهها به این صورت بوده که در تجمعات، خانوادهها آنها را میدیدند و میآوردند یا خود نوجوانان دوستانشان را میآوردند.
وی میافزاید: بعضی از نوجوانان میگفتند مسجد امام صادق(ع) جایی است که خوش میگذرد، کسی به ما گیر نمیدهد، کسی اذیتمان نمیکند و داد و بیداد نمیکند. متأسفانه بعضی مساجد تبدیل به خانه سالمندان شدهاند و برخی نمازگزاران که حوصله ندارند، ناراحت میشوند و ممکن است با رفتاری دل یک نوجوان شکسته شود و او سر از پارک یا محیط نامناسب دیگری دربیاورد.
محمدی با اشاره به همراهی نمازگزاران مسجد خاطرنشان میکند: الحمدالله نمازگزاران ما هم پای کار آمدهاند. هیئت نوجوانان با کمک نمازگزاران در حال شکلگیری است و خدا را شاکریم که توانستهایم در مسجدی که در مرکز شهر قرار گرفته، فضای مناسبی ایجاد کنیم، مسجدی که شاید سالها به عنوان مسجدی تراز سیاسی و امنیتی شناخته میشد، امروز به عنوان مسجدی تراز نوجوانانه و فرهنگی و تربیتی نیز شناخته میشود.
از برنامه های رشدی و تثبیتی تا آموزش فنی و مکالمه عربی
وی درباره دیگر برنامههای تربیتی مسجد به نوجوانان هم میگوید: بیشتر برنامههای ما در کنار جذب، برنامههای تثبیتی و رشدی است. کلاس مکالمه عربی با لهجه عراقی، آموزش برقکشی و کلاسهای فنی و کلاسهای امداد و نجات و آموزش کمکهای اولیه از جمله برنامه های مسجد است.
محمدی میگوید: همه دست به دست هم دادهایم، مربی، امام جماعت، مدیر مسجد، هیئت امنا، خادم مسجد و نمازگزار، تا این مسجد یک مسجد پویا و فعال باشد و نوجوان وقتی به اینجا میآید، هم به او خوش بگذرد، هم مطلب یاد بگیرد و بتواند سرباز امام زمان(عج) باشد. هدف غایی و نهایی ما این است که انشاءالله امام زمان(عج) نیز لبخند رضایتی بر لبان مبارکشان داشته باشند و این اجر کار ما باشد.
نقطه شروع فعالیت مسجد برای نوجوان در مسجد جامع امام صادق(ع)، نه الزاماً کلاس و آموزش، بلکه ایجاد «حال خوب» است این را «حمیدرضا امراللهی» ، مسئول نوجوانان مسجد جامع امام صادق(ع) در ادامه گفتگو با خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان می گوید: تصویری که از نوجوان امروز ارائه می شود، نوجوانی که به مدرسه میرود، امکانات دارد، به پارک و فضاهای تفریحی می رود، برایش هزینه میشود، اما الزاماً احساس رضایت و آرامش ندارد.
وی ادامه داد:یکی از مهمترین عواملی که بررسی کردیم این بود که رقابت بین بچهها زیاد شده است، در حالی که رقابت زمانی خوب است که بچه ها اول رفاقت را یادبگیرند و بعد وارد رقابتی شوند که به رشد هم کمک کند. برای همین، مسجد تلاش کرده است پیش از آنکه نوجوان را وارد برنامههای رسمی کند، برای او یک جمع دوستانه بسازد، جمعی که در آن بتواند خودش باشد، بازی کند، بخندد و در کنار آن، آرامآرام آموزش ببیند. همه هدف ما این بود که این حال خوب زیر سایه مسجد، زیر سایه اسلام و زیر پرچم جمهوری اسلامی اتفاق بیفتد و اگرنتوانستیم کاملا به این هدف برسیم حداقل خاطره خوبی از مسجد در ذهن بچه ها باقی بگذاریم.
امراللهی از تجربه نسل خود میگوید و اینکه بعضی از دوستانش در مسیر مسجد ماندند و برخی از آن فاصله گرفتند، اما خاطرات مسجد همچنان برایشان نقش یک «نخ ثبات» را داشته است. وی میگوید: خیلی از دوستانمان بودند که پای کار ماندند، خیلیها هم بودند که رفتند، ولی بعدها که ملاقاتشان کردیم دیدیم این خاطراتی که از مسجد در بچگی ثبت شده، یک عامل و یک نخ ثباتی شد که اینها را نگه داشته است.
«حال خوب» و «تربیت دینی»
به اعتقاد وی، طرح آرمان نیز دقیقاً در همین نقطه توانسته به مسجد کمک کند و می گوید که طرح آرمان خیلی در این قسمت به ما کمک کرد. این خلأ حال خوب را با برنامههایی که برای ما گذاشت و حمایتهایی که برای ما داشت، توانست پر کند.
امراللهی در ادامه، مرز میان «حال خوب» و «تربیت دینی» را روشن میکند و میگوید: اینکه میگویم حال خوب محوریت کار ماست، به این معنا نیست که بچههای ما در برنامههای مذهبی و عقیدتی ضعیف رشد میکنند. ما میگوییم اینجا دارالقرآن نیست، ولی بچههای ما مسلط به قرآن هستند. حمد و سورهشان را از خیلی از آقایونی که مدعیاند بهتر میخوانند.
وی ادامه می دهد که ما نمی گوییم که اینجا کلاس آموزش ادعیه است اما بچه ۱۰ ساله و ۸ ساله ما دعای جامعه کبیره، کمیل و زیارت عاشورا را می تواند بخواند و اینها الزاماً هدف مستقیم ما نیست اما در سایه همان فضای دوستانه و تربیتی اتفاق افتاده است.
مسئول نوجوانان مسجد جامع امام صادق(ع) یکی از مهمترین مزیتهای طرح آرمان را حمایت از مجموعههایی میداند که به تنهایی نمیتوانند همه نیازهای تربیتی نوجوان را پاسخ دهند و می افزاید: طرح آرمان توانسته مسجد، مربی، خانواده و مدرسه را در یک مسیر قرار دهد و از موازیکاری جلوگیری کند.
یکی از تفاوتهای این تجربه، نقش خانوادهها است. امراللهی میگوید: از همان روز اول تلاش شده والدین در جریان برنامهها باشند. وی می افزاید: یک گروه والدین درست کردیم که صفر تا صد اطلاعات در جریان باشند. اینجوری نباشد که ما کار خودمان را بکنیم و خانواده ها بعدها متوجه شوند. به همین جهت از اول والدین در جریان برنامه ها بودند، نظرات و پیشنهاداتشان را ارائه دادند.
حالا نوجوانان و خانواده ها به مسجد اعتماد کامل دارند چرا که نوجوانان از نقاط مختلف تهران خودشان را به مسجد جامع امام صادق(ع) میرسانند. امراللهی میگوید: بعضی از نوجوانان ما شاید روزانه چهار، پنج ساعت فقط برای استراحت بروند و بیشتر زمانشان را اینجا باشند به گفته امراللهی برخی از نوجوانان از مناطق ۱۷ و ۱۸، نواب و حتی شهرری به این مسجد میآیند.
۵۴ شب؛ روایتی از تعلق
شاید یکی از ملموسترین نشانههای این تعلق را بتوان در روایت امراللهی از ۵۴ شب حضور نوجوانان در دوران جنگ دید. امراللهی میگوید: ما تقریباً ۵۴ شب بچههایمان هر شب آمدند بیرون؛ در فضای میدان فلسطین کمک میکردند. حتی می دیدیم که نوجوان ۱۲ یا ۱۳ ساله که از فاصلهای دور، شبانه خودش را با مترو به مسجد میرسانده است.
وی این حضور را نشانهای از موفقیت مسیر تربیتی مسجد میداند: این اثرگذاری را نشان میدهد که به لطف خدا و اهل بیت(ع) در مسیرمان موفق عمل میکنیم؛ بچهها حالشان خوب است و هرجوری باشد خودشان را به مسجد میرسانند.
و حالا نوبت نوجوانهاست
در نهایت و بعداز روایت مسئولان مسجد، نوجوانان هم حضورشان در مسجد را روایت می کنند.سیدمحمد، نوجوان ۱۳ ساله ساکن یوسفآباد، درباره طرح آرمان و اینکه این طرح چقدر توانسته او را به مسجد جذب کند، میگوید: با اجرای این طرح در مسجد در برنامههای ورزشی و تربیتی مسجد شرکت می کنیم و چون رده سنی بچهها تقریباً یکسان است، در مسجد دوستهای زیادی پیدا کردیم و توانستیم با هم ارتباط برقرار کنیم.
رادین چالش، از دیگر نوجوانان مسجد امام صادق(ع)، نیز میگوید: در قالب طرح آرمان توانستم، در رشته های مختلف آموزش ببینم و دوستهای زیادی پیدا کنم. او از فوتبالدستی، والیبال، قرآن و حضور ۵۰ شب در برنامههای دوران جنگ سخن میگوید و درباره دلیل آمدنش به مسجد را در سادهترین و در عین حال گویاترین نکته اشاره می کند: «یک جلسه آمدم و خوشم آمد و ماندم».
در نهایت، آنچه در مسجد جامع امام صادق(ع) میدان فلسطین در حال شکلگیری است، فقط مجموعهای از کلاسها و برنامههای فوقبرنامه نیست، تلاشی است برای ساختن تصویری تازه از مسجد در ذهن نوجوان، مسجدی که در آن میتوان نماز خواند و قرآن آموخت، اما در کنارش فوتبال بازی کرد، دوست پیدا کرد، اردو رفت، مهارت یاد گرفت، در یک حلقه تربیتی نشست، مسئولیت اجتماعی پذیرفت و خاطره ساخت.
شاید به همین دلیل است که مربیان این مسجد وقتی از آینده حرف میزنند، از «نسل ظهور» و «سربازان امام زمان(عج)» سخن میگویند؛ نسلی که قرار نیست صرفاً در مسجد حضور داشته باشد، بلکه باید مسجد را از آن خود بداند و در آن رشد کند.
نظر شما