به گزارش خبرگزاری شبستان از ایلام؛ روستای زیرتنگ بیجنوند در شهرستان چرداول طی روزهای ۲۱ تا ۲۳ مردادماه، صحنه یک حرکت سهروزه جهادی در حوزه سلامت بود؛ حرکتی که در آن خدمات تخصصی دندانپزشکی و مامایی بدون دریافت هزینه در اختیار ۱۵۰ نفر از مددجویان کمیته امداد امام خمینی(ره) و دیگر اقشار نیازمند قرار گرفت.
این برنامه به مناسبت گرامیداشت سالروز رحلت پیامبر مکرم اسلام(ص) برگزار شد، اما اهمیت آن تنها در اجرای یک برنامه مناسبتی خلاصه نمیشود؛ آنچه این اردو را به یک تجربه قابل توجه تبدیل میکند، پیوند میان ظرفیتهای درمانی، حمایتی، خیرخواهانه و گروههای جهادی برای رساندن خدمات تخصصی به نقطهای است که بخشی از جمعیت آن ممکن است به دلایل اقتصادی یا جغرافیایی، دسترسی آسانی به این خدمات نداشته باشند.
سلامت، یکی از حلقههای مهم زنجیره محرومیتزدایی
سلامت از جمله حوزههایی است که آثار محرومیت در آن میتواند بهصورت مستقیم بر کیفیت زندگی خانوارها اثر بگذارد. هزینههای درمان، رفتوآمد به مراکز تخصصی، نبود برخی خدمات در مناطق روستایی و تأخیر در مراجعه، عواملی هستند که در صورت تداوم میتوانند یک مشکل ساده درمانی را به مسئلهای پرهزینه برای خانوار تبدیل کنند.
در چنین شرایطی، کارشناسان حوزه سلامت بر اهمیت توسعه برنامههای پیشگیرانه، غربالگری و ارائه خدمات اولیه در مناطق کمبرخوردار تأکید دارند، نیکپور کارشناس حوزه سلامت روستایی، میگوید: وقتی خدمات سلامت به محل زندگی جمعیت هدف نزدیک میشود، علاوه بر کاهش هزینه رفتوآمد، احتمال شناسایی زودهنگام مشکلات و پیگیری درمان نیز افزایش پیدا میکند.
به گفته این کارشناس، برنامههای جهادی اگر از مرحله ویزیت اولیه فراتر بروند و برای بیماران نیازمند به درمان تخصصی، ارجاع و پیگیری تعریف کنند، میتوانند اثرگذاری بیشتری در کاهش نابرابری سلامت داشته باشند.
در اردوی بیجنوند نیز ارائه خدمات تخصصی دندانپزشکی و مامایی، دو حوزهای را هدف قرار داده است که مراقبت و مراجعه بهموقع در آنها اهمیت زیادی دارد.
۱۵۰ نفر زیر پوشش خدمات رایگان
ناصر مرادی پویانی مدیرکل کمیته امداد امام خمینی(ره) استان ایلام، با اشاره به برگزاری این اردوی سهروزه اظهار داشت: روزهای ۲۱ تا ۲۳ مردادماه، گروههای جهادی و نهادهای اجرایی با هدف محرومیتزدایی در حوزه سلامت در روستای زیرتنگ بیجنوند و روستاهای همجوار حضور پیدا کردند.
وی با اشاره به مشارکت دستگاههای اجرایی، گروههای مردمی و مجموعههای تخصصی در اجرای این برنامه افزود: این اردوی جهادی با همکاری دانشگاه علوم پزشکی ایلام، ستاد اجرایی فرمان حضرت امام(ره)، مجمع خیرین سلامت استان، قرارگاه جهادی حاج عبدالله والی و گروه جهادی شهید داریوش رضایینژاد برگزار شد.
مرادی پویانی ادامه داد: در جریان این برنامه، ۱۵۰ نفر از متقاضیان و افراد نیازمند ساکن منطقه تحت معاینه، ویزیت و دریافت خدمات تخصصی دندانپزشکی و مامایی قرار گرفتند و خدمات ارائهشده بهصورت کاملاً رایگان در اختیار آنان بود.
این آمار اگرچه از نظر تعداد، یک خدمت محدود جغرافیایی به شمار میرود، اما از منظر سیاست اجتماعی، اهمیت آن در هدفگیری مستقیم گروههای کمبرخوردار و استفاده همزمان از ظرفیت چند نهاد و گروه تخصصی است.
همافزایی، حلقه مفقوده بسیاری از برنامههای حمایتی
یکی از نکات قابل توجه این برنامه، حضور همزمان مجموعههایی با مأموریتهای متفاوت است؛ کمیته امداد بهعنوان نهاد حمایتی، دانشگاه علوم پزشکی بهعنوان مجموعه تخصصی حوزه سلامت، خیرین سلامت در حوزه پشتیبانی و گروههای جهادی در بخش اجرایی، هر یک بخشی از زنجیره خدمت را تکمیل کردهاند.
سارا احمدی متخصص حوزه سلامت اجتماعی، در این زمینه معتقد است: در مناطق کمبرخوردار، یک دستگاه بهتنهایی نمیتواند همه نیازهای درمانی و اجتماعی را پوشش دهد. مدلهای مشارکتی زمانی موفق هستند که ظرفیت شناسایی جامعه هدف، نیروی تخصصی، امکانات، پشتیبانی مالی و پیگیری درمان در کنار یکدیگر قرار گیرد.
او تأکید میکند؛ استمرار چنین برنامههایی میتواند از تبدیل شدن مشکلات قابل پیشگیری به بیماریهای پیچیدهتر جلوگیری کند.
از همین منظر، اردوی بیجنوند را میتوان فراتر از یک برنامه مقطعی دید؛ الگویی که در صورت تداوم، ارزیابی نتایج و ایجاد نظام ارجاع برای بیماران نیازمند، ظرفیت تبدیل شدن به بخشی از برنامههای مستمر سلامت مناطق روستایی را دارد.
دندانپزشکی، خدمتی که تأخیر در آن هزینهساز است
دندانپزشکی از جمله خدماتی است که هزینه بالای برخی درمانها میتواند دسترسی خانوارهای کمدرآمد را با محدودیت مواجه کند. در بسیاری از موارد، مراجعه دیرهنگام باعث میشود درمانهای ساده جای خود را به درمانهای پیچیدهتر و پرهزینهتر بدهند.
امیرحسین مرادی دندانپزشک و فعال حوزه خدمات جهادی، میگوید: در مناطق کمبرخوردار، آموزش بهداشت دهان و دندان در کنار معاینه و شناسایی موارد نیازمند درمان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هدف نباید فقط درمان یک مشکل موجود باشد، بلکه باید از تکرار آن نیز جلوگیری کرد.
به گفته او، اردوهای جهادی دندانپزشکی میتوانند در کنار ارائه خدمت فوری، موارد نیازمند درمانهای تخصصیتر را شناسایی و برای ادامه روند درمان به مراکز مربوط ارجاع دهند.
این نگاه، ضرورت پیوند میان اردوهای جهادی و نظام رسمی سلامت را برجسته میکند؛ چرا که خدمت جهادی زمانی ماندگارتر خواهد بود که بیمار پس از پایان اردو نیز مسیر مشخصی برای ادامه درمان داشته باشد.
مامایی، پیشگیری پیش از درمان
بخش دیگری از خدمات ارائهشده در بیجنوند به حوزه مامایی اختصاص داشت؛ حوزهای که نقش آن در سلامت زنان، مراقبتهای دوران بارداری، آموزش و پیشگیری، قابل توجه است.
لیلا کریمی کارشناس سلامت مادران و زنان، درباره اهمیت ارائه خدمات مامایی در مناطق روستایی میگوید: بخش مهمی از مراقبتهای سلامت زنان مبتنی بر آموزش، پایش مستمر و شناسایی بهموقع عوامل خطر است و هرچه این خدمات به جامعه هدف نزدیکتر باشد، احتمال استفاده منظم از مراقبتهای پیشگیرانه افزایش مییابد.
از این منظر، حضور خدمات مامایی در اردوی سلامت بیجنوند را میتوان بخشی از رویکرد پیشگیرانه دانست؛ رویکردی که به جای تمرکز صرف بر درمان بیماری، تلاش میکند سلامت زنان و خانواده را از مسیر آموزش، پایش و تشخیص زودهنگام تقویت کند.
خدمت جهادی، از مناسبت تا مسئولیت اجتماعی
اگرچه این اردو همزمان با سالروز رحلت پیامبر مکرم اسلام(ص) برگزار شد، اما پیام اصلی چنین برنامههایی را میتوان در مفهوم خدمت به مردم و توجه به اقشار کمبرخوردار جستوجو کرد؛ مفهومی که در فرهنگ دینی و اجتماعی نیز جایگاه ویژهای دارد.
در این میان، نقش گروههای جهادی تنها به ارائه خدمات پزشکی محدود نمیشود. حضور داوطلبانه نیروهای تخصصی، همراهی خیرین و مشارکت دستگاههای اجرایی نشان میدهد که سرمایه اجتماعی میتواند در کنار ساختارهای رسمی، بخشی از نیازهای فوری جامعه را پاسخ دهد.
حجتالاسلام محمدرضا موسوی کارشناس مسائل اجتماعی و فرهنگی، با اشاره به اهمیت مشارکت اجتماعی در خدمترسانی به محرومان میگوید: مشارکت مردم و گروههای تخصصی در حل مسائل اجتماعی، علاوه بر رفع بخشی از نیازهای فوری، حس همبستگی و اعتماد اجتماعی را نیز تقویت میکند.
ضرورت عبور از خدمات مقطعی
با وجود آثار مثبت اردوهای جهادی، کارشناسان تأکید دارند که این برنامهها نباید جایگزین خدمات مستمر و زیرساختی نظام سلامت شوند، بلکه بهتر است بهعنوان مکمل آن عمل کنند.
رضا محمدی پژوهشگر حوزه عدالت در سلامت، میگوید: اردوهای جهادی برای پاسخ به نیازهای فوری بسیار ارزشمند هستند، اما کاهش پایدار نابرابری سلامت به زیرساخت، نیروی انسانی، دسترسی منظم به پزشک و مراقبتهای اولیه و همچنین نظام ارجاع مؤثر نیاز دارد.
به اعتقاد او، بهترین مدل برای مناطق کمبرخوردار، ترکیب خدمات مستمر مراکز بهداشتی و درمانی با ظرفیت گروههای جهادی و خیرین است؛ بهگونهای که گروههای جهادی بتوانند در شناسایی نیازها، غربالگری، آموزش و ارائه خدمات تخصصی مکمل نقش ایفا کنند.
تقدیر از گروههای جهادی و دعوت از خیرین
مدیرکل کمیته امداد امام خمینی(ره) استان ایلام با قدردانی از حضور مؤثر گروههای پزشکی و نهادهای مشارکتکننده در این طرح، این حرکت را نمونهای از همافزایی برای گرهگشایی از مشکلات محرومان دانست.
مرادی پویانی همچنین از خیرین، مؤسسات خیریه و گروههای جهادی خواست با استمرار مشارکتهای ایثارگرانه، کمیته امداد را در مسیر توسعه خدمات به مددجویان در حوزههای مختلف همراهی کنند.
این درخواست در شرایطی مطرح میشود که توسعه مشارکتهای مردمی میتواند ظرفیت نهادهای حمایتی را از ارائه خدمات صرفاً مالی به سمت حمایتهای تخصصیتر و چندبعدی سوق دهد؛ رویکردی که در آن درمان، آموزش، اشتغال، توانمندسازی و پیشگیری بهصورت مکمل دنبال میشوند.
اردوی سهروزه سلامت در بیجنوند، با پوشش ۱۵۰ نفر از مددجویان و نیازمندان، یک نمونه روشن از ظرفیت همکاری میان نهادهای حمایتی، دستگاههای تخصصی، خیرین و گروههای جهادی است. ارزش این حرکت تنها در خدمات رایگان ارائهشده خلاصه نمیشود؛ بلکه اهمیت اصلی آن در رساندن خدمت به جامعهای است که ممکن است دسترسی به خدمات تخصصی برایش دشوارتر باشد.
با این حال، استمرار چنین اقدامات جهادی، ایجاد سازوکار ارجاع و پیگیری بیماران، تقویت خدمات بهداشت و درمان روستایی و توسعه مشارکت خیرین میتواند اثر این برنامهها را از یک خدمت سهروزه به یک مسیر پایدار برای کاهش نابرابری در سلامت تبدیل کند.
بیجنوند در این سه روز فقط میزبان یک اردوی پزشکی نبود؛ تجربهای از این واقعیت را نیز به نمایش گذاشت که وقتی ظرفیتهای پراکنده در کنار یکدیگر قرار میگیرند، فاصله میان نیاز و خدمت کوتاهتر میشود.
نظر شما