به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان، هر سال با نزدیک شدن به پایان ماه صفر، در برخی نقاط کشور صحنههایی تکرار میشود که گرچه در نگاه نخست رنگ و بوی مذهبی دارد، اما در منابع معتبر اسلامی نشانی از آن دیده نمیشود؛ افرادی که در ساعات پایانی ماه صفر راهی مساجد میشوند، درِ چند مسجد را میکوبند و گاه با روشن کردن شمع، پخش شیرینی یا خواندن دعا، برای خود و خانوادهشان طلب حاجت میکنند؛ رسمی که با عنوان «دقالباب مساجد» شناخته شده و گاه به «هفت مسجد» نیز گسترش یافته است.
این رفتار در سالهای اخیر در برخی مناطق به عنوان آیینی برای پایان یافتن ماه صفر و ورود به ماه ربیعالاول مطرح شده است؛ گویی با کوبیدن در مساجد میتوان پایان ماه صفر را اعلام کرد، نحوست را از زندگی دور ساخت یا حاجتی را به واسطه این عمل برآورده کرد. در حالی که بررسی منابع دینی و اظهارات کارشناسان و مراجع نشان میدهد چنین شیوهای مستند روایی و شرعی ندارد.
خبرگزاری شبستان نیز پیشتر در گفتوگو با کارشناسان مذهبی، به این موضوع پرداخته است و آنها تأکید کرده اند که «دقالباب مساجد در آخر صفر» مستند شرعی ندارد و همچنین نحوست ماه صفر نیز پشتوانه روایی معتبر ندارد.
یکی از آسیبهای چنین رفتارهایی این است که یک رسم اجتماعی به تدریج در ذهن بخشی از جامعه به عنوان یک عمل مذهبی شناخته میشود. در حالی که در فرهنگ دینی، انتساب یک رفتار به دین نیازمند دلیل و مستند معتبر است و صرف تکرار یک عمل در طول سالها نمیتواند برای آن مشروعیت دینی ایجاد کند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده درباره این موضوع، این رسم در برخی مناطق از کوبیدن در مسجد آغاز شده و به مرور اعمال دیگری مانند روشن کردن شمع، توزیع شیرینی و شکلات، قرار دادن گل در کنار مسجد، قرائت دعا و حتی آب و جارو کردن مقابل مسجد نیز به آن افزوده شده است.
در برخی روایتهای عامیانه نیز گفته میشود افراد باید در شب اول ربیعالاول به در هفت مسجد مراجعه کنند تا با پایان ماه صفر، حاجت آنان برآورده شود یا «عیدی» دریافت کنند؛ در حالی که برای چنین ادعاهایی سند معتبر شرعی ارائه نشده است.
در استفتایی که از رهبر شهید در این زمینه سؤال شده آمده است که در شب اول ماه ربیعالاول، افراد با شمع به مساجد مراجعه کرده، درِ آنها را میکوبند و این کار را تا هفت مسجد ادامه میدهند.
در پاسخ آمده است که این عمل مستند روایی ندارد و شیوهای قابل تأیید نیست و اگرچه اصل دعا، ذکر و طلب حاجت از خداوند عملی پسندیده است، اشکال در شیوهای است که برای آن مستند شرعی وجود ندارد و ممکن است به وهن مذهب منتهی شود. همچنین بر نقش علما و مؤمنان در جلوگیری از رواج چنین رفتارهایی از طریق پند و ارشاد تأکید شده است.
آیتالله ناصر مکارم شیرازی نیز در همین زمینه، این عمل را فاقد مستند شرعی دانسته است.
پایان صفر؛ فرصتی برای دعا، نه خرافه
مسجد در فرهنگ اسلامی جایگاه عبادت، ذکر، دعا، تلاوت قرآن و ارتباط مستقیم با خداوند است. بنابراین اگر فردی در پایان ماه صفر به مسجد میرود و به عبادت، نماز، دعا و مناجات میپردازد، اصل این حضور امری پسندیده است؛ اما نسبت دادن یک شیوه خاص مانند کوبیدن در هفت مسجد برای رفع نحوست یا گرفتن حاجت ــ به دین، نیازمند دلیل معتبر است.
حتی در منابعی که درباره حضور مؤمنان در مساجد در این شب سخن گفتهاند، تأکید بر عبادت، راز و نیاز و مناجات است، نه کوبیدن در مساجد و روشن کردن شمع برای رفع حاجت.
از این منظر، مسئله اصلی نه مخالفت با حضور مردم در مسجد، دعا یا طلب حاجت از خداوند، بلکه جلوگیری از آمیخته شدن باورهای دینی با رفتارهایی است که ریشهای در قرآن و روایات معتبر ندارند.
ضرورت روشنگری برای جلوگیری از گسترش خرافات
خرافه زمانی خطرناکتر میشود که در پوشش دین عرضه شود؛ چرا که مخاطب نه تنها آن را باور میکند، بلکه ممکن است آن را به نسل بعد نیز منتقل کند. از همین رو، مساجد، ائمه جماعات، مبلغان، رسانههای دینی میتوانند در آگاهیبخشی درباره چنین رفتارهایی نقش مهمی داشته باشند.
در این میان، به جای برخوردهای صرفاً سلبی، لازم است برای مردم توضیح داده شود که پایان ماه صفر و آغاز ماه ربیعالاول، نیازمند آیینهای ساختگی برای جلب برکت نیست؛ مؤمن میتواند با نماز، دعا، تلاوت قرآن، صدقه، صله رحم و اعمال عبادی مستند، این ایام را سپری کند.
دقالباب مسجد اگر برای اعلام پایان ماه صفر یا رفع نحوست و با این باور که بخشی از یک آیین دینی است انجام شود، پشتوانهای در منابع معتبر ندارد و همانگونه که کارشناسان مذهبی و مراجع تأکید کردهاند، نباید به عنوان یک عمل دینی ترویج شود.
مسجد قرار است انسان را به حقیقت دین نزدیک کند؛ از این رو، پاسداشت قداست مسجد تنها با باز گذاشتن درهای آن برای عبادت نیست، بلکه با صیانت از باورهای دینی در برابر خرافات و نسبتهای بیدلیل به شریعت نیز معنا پیدا میکند.
نظر شما