معصومه صابری، مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(سلاماللهعلیها) ساری، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان به مناسبت فرارسیدن شهادت رسول اکرم حضرت محمد مصطفی(ص)، با تبیین جایگاه پیامبر اسلام به عنوان الگوی جامع اخلاق، رهبری و تمدنسازی، اظهار کرد: سیره نبوی فراتر از یک بحث صرفاً اعتقادی است و میتوان آن را در چارچوبهای علمی، تاریخی، اجتماعی و تمدنی مورد مطالعه و بازخوانی قرار داد.
وی با اشاره به زمینه تاریخی ظهور اسلام افزود: پیامبر اسلام(ص) در جامعهای قبیلهمحور که مناسبات آن بر نسب، قدرت و پیوندهای خونی استوار بود، مبعوث شد؛ جامعهای که در کنار برخی فضایل همچون مهماننوازی و وفاداری، با تعصبات قبیلهای، تبعیض و بیعدالتی نیز روبهرو بود.
صابری ادامه داد: اسلام در چنین فضایی معیار تازهای برای برتری انسان ارائه کرد و با استناد به آیه شریفه «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»، تقوا و پرهیزکاری را ملاک کرامت انسانی دانست، نه ثروت، نژاد و وابستگیهای قبیلهای.
این مدرس حوزه، اخلاق را محور اصلی هویت پیامبر اسلام(ص) دانست و گفت: خداوند متعال در وصف رسول اکرم(ص) میفرماید: «وَإِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛ پیامبر پیش از بعثت نیز در مکه به امانتداری، درستکاری و صداقت شناخته میشد و لقب «امین» داشت.
وی افزود: صداقت پیامبر(ص) تنها به گفتار محدود نبود، بلکه در معاملات، پایبندی به پیمانها و رفتار با مردم، بهویژه فقرا و اقشار ضعیف جامعه، آشکارا نمود داشت و همین سرمایه اخلاقی، زمینه اجتماعی پذیرش دعوت توحیدی را فراهم کرد.
صابری با بیان اینکه توحید، بنیان جهانبینی و اخلاق در سیره نبوی است، تصریح کرد: توحید در اسلام فقط یک باور ذهنی نیست، بلکه پیامدهای گسترده اجتماعی و تمدنی دارد؛ چراکه پذیرش یکتایی خداوند، همه انسانها را در مقام بندگی برابر قرار میدهد و برتریجویی بر پایه نژاد، قبیله و ثروت را بیاساس میکند.
وی با استناد به آیه «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ»، عدالت و نیکوکاری را دو محور بنیادین اصلاح روابط انسانی در تعالیم پیامبر(ص) برشمرد و گفت: رسالت نبوی پیوندی مستقیم با کرامت انسان، مسئولیتپذیری اجتماعی و ایجاد نظم عادلانه در جامعه دارد.
مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(س) ساری با اشاره به هجرت پیامبر اکرم(ص) به مدینه و تشکیل جامعه اسلامی، رهبری اجتماعی ایشان را از مهمترین ابعاد سیره نبوی عنوان کرد و افزود: پیمان مدینه از نخستین اسناد تنظیم روابط اجتماعی و سیاسی در جامعه نوپای اسلامی به شمار میآید و نشان میدهد پیامبر(ص) در اداره جامعه، بر اصل قرارداد، مسئولیت متقابل و نظم اجتماعی تأکید داشت.
وی با اشاره به آیه شریفه «وَأَمْرُهُمْ شُورَیٰ بَیْنَهُمْ»، مشارکت و مشورت را از ارکان سبک رهبری پیامبر اسلام(ص) دانست و اظهار کرد: نگاه نبوی به مدیریت جامعه بر گفتوگو، همفکری و مشارکت استوار است و با تصمیمگیری یکسویه و اقتدارگرایانه فاصله دارد.
صابری همچنین عدالت و شیوه مواجهه با مخالفان را از دیگر محورهای برجسته سیره پیامبر(ص) برشمرد و گفت: قرآن کریم در آیه «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَیٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَیٰ» تأکید میکند که حتی دشمنی با یک قوم نیز نباید موجب ترک عدالت شود.
وی افزود: مطالعه جنگها و پیمانهای صدر اسلام بدون توجه به ساختار قبیلهای و شرایط سیاسی قرن هفتم میلادی، تصویری ناقص از سیره پیامبر(ص) ارائه میدهد؛ از اینرو، نگاه علمی به سیره نبوی باید میان وفاداری به منابع دینی و درک واقعبینانه شرایط تاریخی جمع کند.
این مدرس حوزه، خانواده را از محورهای اساسی اخلاق در سیره رسول خدا(ص) دانست و تصریح کرد: در نگاه اسلامی، سنجش اخلاق انسان فقط به عرصه عمومی محدود نمیشود، بلکه رفتار فرد با اعضای خانواده، یکی از مهمترین معیارهای شخصیت اخلاقی اوست.
صابری خاطرنشان کرد: سفارشهای پیامبر اکرم(ص) درباره حسن معاشرت با همسر و فرزندان و رفتار سرشار از محبت و احترام ایشان در محیط خانه، الگویی روشن برای تحکیم بنیان خانواده در جوامع امروز است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه علم و دانش در پیام نبوی اشاره کرد و گفت: آغاز وحی با فرمان «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ» نشاندهنده پیوند عمیق دین با خواندن، آموختن و تفکر است.
مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا(س) ساری افزود: هرچند دستاوردهای علمی تمدن اسلامی حاصل تلاش نسلهای بعدی مسلمانان است، اما پیامبر اسلام(ص) جهانبینی و فرهنگی را پایهگذاری کرد که در آن طلب علم، ارزشی دینی و اجتماعی محسوب میشود و همین روحیه، زمینه شکوفایی علمی مسلمانان در قرون بعد را فراهم ساخت.
وی تعبیر قرآنی «وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِینَ» را محور هویت رسالت پیامبر اسلام(ص) دانست و اظهار کرد: رسالت پیامبر بر پایه رحمت، خیرخواهی و توجه به همه انسانها استوار است و به قوم یا جغرافیای خاصی محدود نمیشود.
صابری با یادآوری نمونههای متعدد گذشت، حمایت از محرومان و توجه به حقوق دیگران در سیره نبوی، تأکید کرد: این رویکرد رحمانی، هم در سطح رفتار فردی و هم در حوزه مدیریت اجتماعی و سیاستگذاری، میتواند الگویی راهگشا برای جوامع امروز باشد.
وی در جمعبندی سخنان خود، نقش پیامبر اسلام(ص) در شکلگیری تمدن اسلامی را بنیادی توصیف کرد و گفت: هرچند تمدن اسلامی حاصل تلاش نسلهای گوناگون و تعامل با تمدنهای ایران، روم، یونان و هند است، اما چارچوب اعتقادی و اخلاقی آن از قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم(ص) الهام گرفته است.
مدرس حوزه علمیه در پایان تأکید کرد: مهمترین پیامهای سیره نبوی را میتوان در محورهایی همچون توحید، عدالت، امانتداری، صداقت، رحمت، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی و توجه به دانش خلاصه کرد.
وی افزود: بازخوانی علمی سیره پیامبر(ص) با بهرهگیری همزمان از منابع اصیل اسلامی همچون قرآن، سیره و حدیث و نیز دستاوردهای مطالعات تاریخی و اجتماعی معاصر، از نیازهای جدی جهان امروز است؛ چراکه فهم دقیقتر شخصیت و رسالت حضرت محمد(ص) میتواند الهامبخش بازاندیشی در اخلاق فردی، مدیریت اجتماعی و گفتوگوی تمدنی باشد.
نظر شما