خبرگزاری شبستان- لرستان، در شهرهای تاریخی ایران، مسجد همواره فراتر از یک مکان مذهبی بوده است؛ جایی برای آموزش، گردهمایی، شکلگیری مناسبات اجتماعی و گاه روایت بخشی از تاریخ یک شهر، بروجرد نیز از این قاعده جدا نیست و دو مسجد امام و جامع آن، هر یک به شیوهای متفاوت، ردپای چندین دوره تاریخی را در سیمای شهر حفظ کردهاند.
اکنون این دو بنا در کانون توجه پرونده ثبت جهانی مسجد ایرانی قرار گرفتهاند؛ پروندهای که هدف آن معرفی نمونههای شاخص معماری مسجد در ایران و نمایش روند تحول این معماری در دورههای مختلف است.
در این آثار تاریخی، تنها ظاهر و قدمت بنا ملاک نیست؛ کارشناسان موضوعاتی همچون ویژگیهای معماری، اصالت، ارزش تاریخی، یکپارچگی، وضعیت حفاظت و مستندات موجود را بررسی میکنند تا مشخص شود این دو اثر تا چه اندازه با معیارهای مورد نیاز برای ثبت جهانی همخوانی دارند.
مسجد امام؛ بنایی که تاریخ را در خود نگه داشته است
مسجد امام بروجرد که با نام مسجد سلطانی نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین بناهای تاریخی شهر است. این مسجد بر بقایای بنایی قدیمیتر شکل گرفته و روند ساخت آن از دوره زندیه آغاز و در دوره فتحعلیشاه قاجار تکمیل شده است. همین امتداد تاریخی، مسجد را به نمونهای قابل توجه از تحول معماری مذهبی در گذار از زندیه به قاجار تبدیل کرده است.
وسعت بیش از هفت هزار مترمربعی مسجد، چهار ایوان اصلی، گنبدخانه، شبستانها و حجرههایی که در گذشته محل اسکان و تحصیل طلاب بودهاند، تنها بخشی از ویژگیهای این مجموعه تاریخی است.
مسجد امام در کنار راسته بازار تاریخی بروجرد قرار دارد و همین همجواری، آن را در گذشته و امروز به بخشی از بافت زنده تاریخی شهر پیوند داده است،
این بنا البته از گزند حوادث نیز در امان نمانده است.
زلزله سال ۱۳۸۵ خسارتهای قابل توجهی به مسجد وارد کرد، اما بخشهای اصلی آن همچنان پابرجا مانده و به عنوان یکی از نشانههای معماری تاریخی بروجرد حفظ شده است.
مسجد جامع؛ روایتی از چند دوره تاریخی
مسجد جامع بروجرد نیز بنایی که اهمیت آن تنها به یک دوره تاریخی محدود نمیشود و بخشهای مختلف آن، ردپای دورههای گوناگون معماری ایران را در خود جای دادهاند.
همین ویژگی، مسجد جامع را به یکی از بناهای مهم تاریخی بروجرد تبدیل کرده است؛ بنایی که در کنار کارکرد مذهبی، بخشی از هویت تاریخی شهر را شکل داده و امروز نیز در فرآیند بررسی پرونده مسجد ایرانی مورد توجه کارشناسان قرار گرفته است.
قرار گرفتن مسجد جامع و مسجد امام در یک فرآیند مشترک ارزیابی، از این جهت اهمیت دارد که دو نمونه متفاوت از معماری مذهبی بروجرد در کنار یکدیگر مورد مطالعه قرار گرفتهاند؛ یکی با ساختار شاخص مسجد چهارایوانی دورههای زندیه و قاجار و دیگری با پیشینهای چندلایه که تحولات معماری دورههای مختلف را در خود بازتاب میدهد.
ثبت جهانی؛ پایان راه نیست
حسنپور با تأکید بر اهمیت ثبت جهانی آثار تاریخی، این اتفاق را فرصتی برای معرفی ظرفیتهای فرهنگی لرستان در سطح بینالمللی و تقویت روند حفاظت از بناهای تاریخی میداند.
با این حال، ثبت جهانی پایان مسیر نیست؛ بلکه میتواند آغاز مرحلهای تازه برای حفاظت، مرمت، معرفی و بهرهگیری درست از ظرفیتهای گردشگری یک اثر باشد. اگر این دو مسجد بتوانند معیارهای لازم را کسب کنند، ارزش آنها تنها در یک عنوان بینالمللی خلاصه نخواهد شد و میتواند توجه بیشتری را به بافت تاریخی بروجرد و ظرفیتهای فرهنگی این شهر جلب کند.
مدیرکل میراثفرهنگی لرستان نیز از آمادگی این ادارهکل برای همکاری با وزارت میراثفرهنگی و تیم تدوین پرونده و فراهم کردن مستندات و اقدامات فنی مورد نیاز خبر داده است.
بروجرد در انتظار یک اتفاق جهانی
برای بروجرد، قرار گرفتن مسجد امام و مسجد جامع در مسیر یک پرونده جهانی، صرفاً موضوعی مرتبط با دو بنای تاریخی نیست. این اتفاق میتواند بخشی از هویت تاریخی شهر را دوباره در کانون توجه قرار دهد؛ شهری که بازار تاریخی، خانههای قدیمی، بناهای مذهبی و صنایعدستی آن در کنار یکدیگر مجموعهای از ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری را شکل دادهاند.
اکنون دو مسجد تاریخی بروجرد در مرحلهای قرار گرفتهاند که کارشناسان باید ارزشها و ویژگیهای آنها را در تراز معیارهای جهانی ارزیابی کنند. نتیجه این بررسی هرچه باشد، قرار گرفتن این دو بنا در فرآیند پرونده «مسجد ایرانی» خود نشانهای از اهمیت میراث معماری بروجرد و ظرفیتی است که میتواند در آینده، جایگاه این شهر را در گردشگری فرهنگی کشور پررنگتر کند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان، با اشاره به برنامههای این سفر اظهار کرد: در جریان سفر وزیر، موضوع الحاق دو مسجد تاریخی لرستان به پرونده ثبت جهانی مساجد ایرانی دنبال خواهد شد.
نظر شما