حجتالاسلام والمسلمین یوسفیمقدم، رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم، در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم،با تبیین نقش سواد رسانهای در تابآوری جامعه، با اشاره به آموزههای قرآن کریم اظهار داشت: سواد رسانهای نقش اساسی و مهمی در افزایش تابآوری جامعه دارد و بر اساس آموزههای قرآنی، برخورداری از این مهارت یکی از شرایط مهم تابآوری جامعه ایمانی به شمار میرود.
وی افزود: در دنیای امروز، انسان با انبوهی از اخبار، اطلاعات و پیامهای رسانهای و با ابزارهای گوناگون مواجه است؛ به گونهای که میتوان فضای رسانهای امروز را به دریایی متلاطم و طوفانی تشبیه کرد که سلامت فکری و اجتماعی افراد و جامعه ایمانی را تهدید میکند.
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم ادامه داد: همانگونه که اگر انسان شنا بلد نباشد و وارد دریای متلاطم شود، ممکن است غرق شود، در دریای اطلاعات و اخبار نیز اگر مهارت لازم برای مواجهه با پیامهای رسانهای را نداشته باشیم، گرفتار آسیبهای آن خواهیم شد.
آیهای قرآنی برای نجات از غرق شدن در دریای اخبار
وی با اشاره به آیه ششم سوره مبارکه حجرات تصریح کرد: خداوند متعال در این آیه میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَیٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَ»؛ یعنی ای کسانی که ایمان آوردهاید، اگر فردی فاسق خبری برای شما آورد، درباره آن تحقیق و بررسی کنید، مبادا از روی شتابزدگی و زودباوری به گروهی آسیب برسانید و سپس از کرده خود پشیمان شوید.
یوسفیمقدم گفت: این آیه شریفه سه راهکار اساسی برای نجات از غرق شدن در دریای اخبار و اطلاعات به ما ارائه میدهد که میتوان از آنها به عنوان مؤلفههای مهم سواد رسانهای یاد کرد.
ضرورت راستیآزمایی اخبار
وی نخستین راهکار را ضرورت راستیآزمایی اخبار دانست و بیان کرد: انسان مؤمن در برابر خبر نباید منفعل باشد و هر خبری را همانگونه که دریافت میکند، بدون بررسی و تحقیق بپذیرد؛ بلکه باید درباره صحت محتوای خبر و اعتبار گوینده یا منبع آن دقت و بررسی کند.
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم افزود: یکی از مهمترین اصول سواد رسانهای این است که مخاطب بتواند اخبار را راستیآزمایی کرده و میان خبر درست و نادرست، منبع معتبر و غیرمعتبر و روایت صحیح و تحریفشده تمایز قائل شود.
شناخت اهداف و پیامدهای اخبار
وی دومین درس این آیه را ضرورت شناخت اهداف و پیامدهای خبر عنوان کرد و گفت: انسان مؤمن باید درباره هر خبری که با آن مواجه میشود، این مسئله را بررسی و تحلیل کند که این خبر با چه هدفی تولید و منتشر شده و چه پیامدهایی میتواند به دنبال داشته باشد.
یوسفیمقدم خاطرنشان کرد: پذیرش یک خبر بدون توجه به هدف تولید و انتشار آن و همچنین بیتوجهی به پیامدهای آن میتواند انسان را به تصمیمهای نادرست و رفتارهایی سوق دهد که آسیبهای جبرانناپذیری به دنبال داشته باشد و در چنین شرایطی پشیمانی نیز سودی نخواهد داشت.
وی ادامه داد: مخاطب باید از خود بپرسد که آیا هدف این پیام صرفاً اطلاعرسانی است یا اهداف دیگری همچون سرگرمی، تحریک احساسات، ایجاد نگرش خاص یا تغییر دیدگاه و باور مخاطب را دنبال میکند.
از مصرفکننده منفعل تا مخاطب هوشمند
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم، سومین راهکار قرآنی را تغییر رویکرد از «مصرفکننده منفعل» به «مخاطب هوشمند» دانست و اظهار داشت: انسان مؤمن و آگاه در برابر روایتها، اخبار دستکاریشده و محتواهای نادرست منفعل عمل نمیکند؛ بلکه با استفاده از مهارت و قدرت تحلیل، آنها را شناسایی کرده و در صورت نیاز واکنشی هوشمندانه از خود نشان میدهد.
وی تصریح کرد: مخاطب هوشمند کسی است که صرف دریافت یک خبر، تحت تأثیر آن قرار نمیگیرد، بلکه ابتدا آن را ارزیابی میکند و در صورت نادرست بودن، آن را نمیپذیرد و در برابر آن موضع مناسب اتخاذ میکند.
سواد رسانهای بر سه ستون استوار است.
یوسفیمقدم در ادامه با بیان اینکه سواد رسانهای بر سه ستون اصلی استوار است، گفت: نخستین ستون، توانایی تشخیص منابع معتبر از منابع غیرمعتبر است؛ یعنی فرد بداند برای دریافت اطلاعات صحیح باید به چه رسانهها و چه روایتگرانی مراجعه کند.
وی دومین ستون سواد رسانهای را توانایی ارزیابی و تحلیل دانست و افزود: برخورداری از نگاه نقادانه در مواجهه با هر محتوای رسانهای، پیش از پذیرش یا بازنشر آن، یک اصل اساسی است.
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم ادامه داد: در این زمینه باید پرسشهایی همچون «آیا منبع خبر قابل اعتماد است؟»، «هدف از تولید این خبر چیست؟»، «آیا هدف صرفاً اطلاعرسانی و سرگرمی است یا تحریک احساسات و تغییر دیدگاه و عقاید مخاطب را دنبال میکند؟» مطرح شود.
وی سومین ستون را توانایی مقابله و واکنش صحیح در برابر محتوای گمراهکننده و اخبار نادرست دانست و اظهار داشت: مؤمن باید توانایی و مهارت لازم برای واکنش صحیح و هوشمندانه در برابر اخبار نادرست و محتواهای گمراهکننده را داشته باشد.
سواد رسانهای فراتر از خواندن و دیدن اخبار است
یوسفیمقدم در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: بر اساس آموزههای آیه ششم سوره مبارکه حجرات، سواد رسانهای تنها یک مهارت ساده برای خواندن یا دیدن اخبار نیست؛ اینکه صرفاً گوشی تلفن همراه را در دست بگیریم و اخبار را مطالعه کنیم، به معنای برخورداری از سواد رسانهای نیست.
وی خاطرنشان کرد: سواد رسانهای مجموعهای از تواناییهاست که انتخاب آگاهانه خبر، تحلیل انتقادی محتوا، داشتن موضع سنجیده در برابر اخبار و در نهایت رفتار مسئولانه در فضای رسانهای را شامل میشود.
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم در پایان ابراز امیدواری کرد: خداوند متعال به ما توفیق دهد با بهرهگیری از آموزههای قرآن کریم و بهویژه مفاد آیه ششم سوره مبارکه حجرات، در مواجهه با اخبار و پیامهای رسانهای درست عمل کنیم و زمینه افزایش تابآوری جامعه ایمانی را فراهم آوریم.
نظر شما