خبرگزاری شبستان-خراسانجنوبی؛ فاطمه رحیمزاده- مساجد تاریخی ایران، بخشی از هویت فرهنگی و دینی کشور به شمار میروند، بناهایی که در کنار کارکرد عبادی، روایتگر هنر، معماری و تاریخ این سرزمین هستند و مرمت و حفاظت از آنها میتواند زمینه تداوم حیات این میراث ارزشمند را برای نسلهای آینده فراهم کند.
مرمت مساجد تاریخی، پیوند میراث معماری با تداوم حیات معنوی است و خراسان جنوبی نیز با برخورداری از دهها مسجد تاریخی، در سالهای اخیر شاهد اجرای طرحهای مرمتی و احیای این بناهای شاخص بوده است.
سید احمد برآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسانجنوبی با اشاره به جایگاه مساجد تاریخی در معماری استان اظهار کرد: یکی از ویژگیهای بناهای تاریخی خراسان جنوبی، تنوع کاربری آنهاست که در این میان بناهای مذهبی و نیایشگاهها جایگاه ویژهای دارند.
وی افزود: در مجموع ۵۳ مسجد تاریخی در شهرستانهای مختلف استان شناسایی شده که در سالهای گذشته در فهرست آثار ملی به ثبت رسیدهاند و همچنان مورد استفاده قرار میگیرند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با بیان اینکه این مساجد در سراسر استان پراکنده هستند، گفت: بیشترین تعداد مساجد تاریخی ثبتشده در بیرجند قرار دارد و به ترتیب در سایر شهرستانهای قائن، فردوس و....نیز بناهای ارزشمندی از این دست وجود دارد.
مسجد کوشک فردوس و مسجد جامع قائن؛ یادگارهای کهن خراسان جنوبی
برآبادی با اشاره به قدمت برخی از مساجد استان بیان کرد: در میان مساجد تاریخی خراسان جنوبی، مسجد کوشک فردوس و مسجد جامع قائن از بناهای بسیار قدیمی به شمار میروند که پیشینه آنها به دورههای صدر اسلام بازمیگردد.
وی ادامه داد: این موضوع نشان میدهد که همزمان با ورود اسلام به ایران، در شهرهای مهم و دارای مرکزیت در آن دوره، از جمله قائن و فردوس، ساخت مسجد مورد توجه قرار گرفته است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با اشاره به اینکه بیرجند در آن دوره نسبت به قائن و فردوس از مرکزیت و شهریت کمتری برخوردار بوده است، افزود: شکلگیری مساجد تاریخی ارتباط مستقیمی با تراکم جمعیتی و اهمیت شهرها داشته و به همین دلیل بناهای شاخصتر در شهرهای قدیمیتر استان باقی ماندهاند.
برآبادی گفت: در مناطقی مانند خراسان جنوبی، مساجد تاریخی دارای ویژگیهای معماری خاصی هستند که آنها را از بسیاری از مساجد دیگر متمایز میکند.
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی یکی از ویژگیهای معماری مساجد استان را نوع شبستانها عنوان کرد و گفت: برخی مساجد خراسان جنوبی از الگوهای خاص معماری در احداث شبستانها پیروی کردهاند و تعدادی از آنها دارای فضاهای سرپوشیده با معماری متفاوت هستند.
برآبادی افزود: در استان مساجدی با دو قبله وجود دارد که مسجد جامع قائن از جمله نمونههای شاخص آن است، این مسئله به تفاوتهایی که در تشخیص و تعیین دقیق جهت قبله در دورههای مختلف وجود داشته، بازمیگردد.
مسجد جامع قائن در مسیر ثبت جهانی
برآبادی با اشاره به قرار گرفتن مسجد جامع قائن در مسیر پرونده ثبت جهانی اظهار کرد: مسجد جامع قائن از بناهای بسیار قدیمی و تاریخی شاخص استان است و اقدامات مختلفی برای آمادهسازی آن در راستای ثبت جهانی انجام شده است.
وی افزود: بخشهایی از معماری آجری مسجد که در سالهای گذشته با گچ پوشانده شده بود، با انجام اقدامات مرمتی از زیر پوشش خارج شده تا معماری اصیل بنا دوباره نمایان شود.
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی ادامه داد: در کنار مرمتهای معماری، اقدامات مربوط به تأسیسات و روشنایی مسجد نیز در حال انجام است و در سالهای آینده موضوع تأسیسات گرمایشی و سرمایشی نیز پیگیری خواهد شد.
وی با بیان اینکه مسجد جامع قائن در طول سالیان مختلف و به صورت مرحلهای مرمت شده است، گفت: در دورههای مختلف بخشهایی از این مسجد از جمله صحن، منبر، بخشهای مختلف بنا و پشتبام مرمت شده و همچنان قسمتهایی از بنا نیازمند مرمت است.
دو میلیارد تومان برای مرمت مسجد جامع قائن
برآبادی درخصوص اعتبارات اختصاصیافته برای مرمت، به این مسجد اظهار کرد: در سال گذشته بالغ بر سه میلیارد تومان و سال جاری نیز بالغ بر ۲ میلیارد تومان برای مرمت و ساماندهی بخشهای مورد نیاز مسجد اختصاص یافته است.
وی با اشاره به اجرای این پروژه بزرگ مرمتی، تصریح کرد: این اعتبار برای مرمت قسمتهایی از بنا، بهویژه بخشهایی از ورودی و همچنین بازگرداندن برخی قسمتها به شکل و اصالت معماری اولیه آنها هزینه خواهد شد.
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: مسجد جامع قائن همچنان نیازمند اقدامات مرمتی است و باید در سالهای آینده نیز عملیات مرمت و ساماندهی آن ادامه پیدا کند.
ثبت جهانی مساجد نیازمند آمادهسازی پروندهای ملی است
وی درباره روند ثبت جهانی مساجد نیز گفت: ثبت جهانی یک مسجد به صورت منفرد انجام نمیشود، بلکه پروندههای ثبت جهانی معمولاً به شکل زنجیرهای و با مشارکت استانها و بناهای واجد شرایط در سراسر کشور آماده میشوند.
برآبادی افزود: همانطور که در پروندههایی مانند کاروانسراها، باغها و قناتها شاهد بودیم، آمادهسازی پرونده ثبت جهانی یک فرآیند چندساله است و تمام بناهای مرتبط باید از نظر مرمت، حفاظت و مستندات به شرایط لازم برسند.
وی ادامه داد: در خصوص مساجد نیز حدود دو سال است که کار آمادهسازی این پرونده در کشور آغاز شده و لازم است تمام مساجد واجد شرایط در استانهای مختلف آماده شوند تا پرونده جامع کشور قابلیت ارائه و ثبت جهانی پیدا کند.
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی تأکید کرد: اینگونه نیست که یک استان یا یک مسجد به تنهایی پرونده را برای ثبت جهانی ارائه کند، بلکه تمام استانهایی که در پرونده سهم دارند باید اقدامات لازم را انجام دهند تا مجموعه پرونده تکمیل و برای بررسی و ثبت جهانی ارائه شود.
ثبت جهانی؛ فرصتی برای معرفی فرهنگ دینی خراسان جنوبی
برآبادی ثبت ملی و جهانی مساجد را اقدامی مؤثر در حفاظت از هویت تاریخی و فرهنگی مناطق دانست و گفت: ثبت یک اثر در فهرست میراث ملی و در مرحله بعد ثبت جهانی، نشاندهنده برخورداری آن منطقه از معماری، فرهنگ و پیشینه تاریخی ویژه است.
وی افزود: برخی مساجد تاریخی کشور حتی بر روی نیایشگاهها و عبادتگاههای پیش از اسلام ساخته شدهاند و همین موضوع نشاندهنده قدمت بسیار زیاد برخی از این بناهاست.
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی اظهار کرد: مساجد تاریخی، بخشی از فرهنگ دینی و مذهبی مردم هر منطقه را نمایندگی میکنند و حفاظت، مرمت و ثبت آنها در فهرست میراث ملی و جهانی میتواند گام مهمی برای معرفی فرهنگ دینی و مذهبی مردم خراسان جنوبی باشد.
برآبادی با اشاره به ارزش تاریخی اجزای مسجد جامع قائن گفت: برخی فضاها و عناصر موجود در این مساجد نیز به صورت مستقل دارای ارزش تاریخی هستند.
وی خاطرنشان کرد: منبر چوبی مسجد جامع قائن یکی از همین عناصر تاریخی است که خود به عنوان یک اثر ارزشمند تاریخی، اهمیت ویژهای دارد و در کنار معماری مسجد، بخشی از هویت تاریخی این بنای کهن را تشکیل میدهد.
نظر شما